administracja centralna

Download ADMINISTRACJA CENTRALNA

Post on 03-Jul-2015

1.464 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

ORGANIZACJA FUNKCJONOWANIA ADMINISTRACJI CENTRALNEJ NOTATKI Z WYKADW Wykad I, 19.02.2009r.: 1. Cechy administracji, 2. Ksztatowanie si administracji centralnej w II poowie XVIII wieku Monarchia absolutna uksztatowanie si ostatecznie administracji w pastwie. Monarcha potrzebowa fachowej, sprawnej administracji zacza mie ona ksztat nowoczesnej. Klasyczne zasady: 1. zasada resortowoci pojawia si we Francji (Ludwik XIII i XIV pastwo to ja rozrost administracji, kontrola wszystkiego), resort (synonim ministerstwa). Podzielono administracj pastwow na niezalene od siebie struktury

administracyjne nazywane resortami. Najstarsze resorty w historii rzdu europejskiego (podzia w zakresie fachowoci): resort spraw zagranicznych, resort skarbu (majtek wasno pastwa), resort wojskowoci (armia), resort spraw wewntrznych (zarzdzanie pastwem, administracja w pastwie), resort sprawiedliwoci (kontrola nad sdami), resort spraw wyzna i owiaty

Na pocztku rzdzio kierownictwo kolegialne (nie znano ministra) 4,5 osb, kada decyzja zapadaa w gosowaniu. Od XIX wieku (Napoleon) wprowadzono jednoosobow form zarzdzania resortem minister (ma swoich zastpcw forma jednoosobowego zarzdu. Zasada ta pojawia si w XVIII wieku Francja, a potem Prusy wedug wasnego kodeksu, potem Austria, Wochy, Beneluks, pastwa skandynawskie, Rosja, Rzeczpospolita. Zauwaono dominacj resortu Skarbu, spraw wewntrznych (w rozumieniu zarzdzania administracj) 2. zasada centralizacji (starsza zasada) i decentralizacji

1

Centralizacja: podporzdkowanie organw niszego stopnia organom nadrzdnym hierarchia subowa, decyzje wadcze skupione s w organach centralnych i naczelnych (tylko one mog podejmowa decyzje), Decentralizacja: pojawia si w czasie Rewolucji Francuskiej oznacza brak zalenoci administracji centralnej i terenowej i rozkad (rozoenie) uprawnie decyzyjnych pomidzy wadze centralne i lokalne. Form decentralizacji (przykadem) sta si samorzd. Model scentralizowany przejawia si w 2 zalenociach (cechy): zaleno osobowa np. przyjcie do suby (administracja), awanse, kary, wydalenie przejawianie zalenoci osobowej, zaleno subowa polegajca na upowanieniu do wydawania polece subowych (przeoony moe wydawa pracownikowi) 3. zasada koncentracji (skupianie) i dekoncentracji (rozpraszanie) Zasada koncentracji pojawia si w XVIII wieku, polegaa na tym, e kompetencje przyznane administracji pastwowej mog by wykonywane tylko przez szczebel wyszy zwaszcza centralny. Doskonay model skoncentrowanie decyzji wadczych w rku 1 osoby (minister, wojewoda, gubernator np. w Rosji). W poowie XIX wieku uznano, e zarzdzanie 1 osoby jest nieskuteczne. Wtedy pojawia si dekoncentracja powierzenie kompetencji administracji take organom terenowym. 4. zasada hierarchicznego podporzdkowania tzw. drabina subowa, kady urzdnik w administracji ma swojego przeoonego. Zasada polegajca na tym, e wadza decydowaa o obsadzie, awansach karach, drodze subowej wszystkich urzdnikw. W okresie monarchii absolutnej pojawia si podlego (na przepisach prawa, pojawio si prawo, nie na woli panujcego) 5. zasada kolegialnoci i jednoosobowego kierownictwa (zastpia zasad

kolegialnoci) Rozumiane w 2 aspektach: aspekt strukturalny, chodzi o liczb osb tworzcych organ administracyjny (kolegialne, jednoosobowe minister),

2

aspekt funkcjonalny, chodzi o to ile osb podejmowao decyzj, podjcie decyzji uzalenione jest od efektywnoci grupy czy jednostki

Zasada kolegialnoci starsza, funkcjonowaa w XVIII wieku decyzje zapaday wikszoci gosw na posiedzeniach organu administracji pastwowej (forma gosowania). Zalety tego systemu (jak to rozumiano kiedy, wwczas): 1. system zapewnia wzajemn samokontrol, 2. ograniczanie moliwoci skorumpowania i dziaania sprzecznego z prawem, 3. ograniczenie wpywu wadzy krlewskiej (monarszej), 4. merytoryczne przygotowanie Od czasu Napoleona wprowadzono system jednoosobowy, Francja bya prekursorem tych zmian kompetencje wadcze skupione w rkach jednej osoby ministra stojcego na czele resortu. Zalety tego systemu jednoosobowego: 1. szybko i sprawno dziaania, 2. wyrane okrelenie odpowiedzialnoci. Minusem tego byo ryzyko arbitralnoci dostrzegano to. System przyj si we Francji, Rosji, Prusach, nastpnych krajach. 6. zasada biurokratyzmu pojawia si w okresie monarchii absolutnej, zwizana jest z potrzeb specjalizacji i fachowoci. Urzdnicy pobieraj wynagrodzenie od pastwa, s zatrudnieni na umow o prac. Kryterium przyjmowania do suby urzdu (XVIII wiek) byo ustalone przez krla/wadc. Czstym zjawiskiem byo zatrudnianie w administracji mieszczan, ludzi z drobnej szlachty. Poprzez nabycie takiej pracy mona byo naby szlachectwo tzw. szlachta urzdnicza (szlachectwo za zasugi dla krla praca w administracji) Francja, monarchia habsburska 4 cechy biurokracji (biurokratyzmu) Max Weber: 1. zawodowy charakter administracji urzdnik to by zawd, a nie misja, suba czy praca spoeczna. Urzdnik by opacany przez pastwo. Cay swj czas powica administracji, 2. specjalizacja w zaatwianiu okrelonych spraw, 3. hierarchiczno struktury na zasadzie: przeoony podwadny (w administracji nie ma demokracji),

3

4. normy generalne okrelaj funkcjonowanie aparatu urzdniczego (s pewne normy i wszyscy urzdnicy si nimi posuguj normy generalne obowizujce na terenie caego pastwa zarwno w Berlinie, Bremie i Hamburgu) abstrakcyjne do zastosowania. Korpus urzdniczy (XIX wiek) ksztaci si i tworzy aparat do zarzdu pastwem. W skad wchodz gwnie ludzie z drobnej szlachty i mieszczastwa. Zawodowy charakter administracji pastwo przejo obowizki ksztacenia urzdnikw XIX wiek, pojawiy si szkoy wysze, pastwowe majce przygotowywa urzdnikw do pracy w administracji Te 6 cech obowizuje do teraz i ksztatuje administracj w Polsce i w innych krajach ___________________________________________________________________________ Ksztatowanie si administracji centralnej w Polsce (220 lat) Poowa XVIII w. w programie reform stronnictwa nazywanego Famili pojawia si postulat utworzenia urzdw centralnych, administracji centralnej. Utworzona 2 takie centralne urzdy (lata `60 XVIII wieku), oddzielenie dla Korony i dla Litwy (czyli w sumie byy 4, po 2). Byy to: Komisja Wojskowa, Komisja Skarbowa

tak jakby pierwsze ministerstwa Byy to organy kolegialne (od 4 do 8 osb), decyzje podejmowano w gosowaniu. Przewodniczcym by minister mianowany przez krla, pozostaych wybiera Sejm na 2 lata spord podwjnej liczby kandydatw krlewskich (zgoszonych przez krla). Komisja Skarbowa miaa zadania fiskalne, zajmowaa si poborem podatnikw, rozbudowa infrastruktury drogi mosty; sdownictwo skarbowe kwestia manufaktur, zakadw rzemielniczych i handlu. Bardzo duym osigniciem Komisji Skarbowej byo wprowadzenie budetu pastwa 1768r. pojawienie si w Polsce. Budet zestaw planowanych dochodw i wydatkw na okrelony czas (rok) od kwietnia do koca marca rolnictwo, w niektrych krajach tak zostao. Budet by uchwalany przez Sejm na wniosek Komisji Skarbu. Komisja Edukacji Narodowej 1773r. (organ administracji centralnej) urzd centralny zajmujcy si owiat publiczn, wsplny dla Korony i Litwy. Nie podlegaa ona rzdowi centralnemu. Sejm kontrolowa sprawozdawczo finansow tej KEN i mg wypowiada si 4

o oglnych liniach programowych (budet), o zamierzeniach tej komisji. KEN przeja szkoy jezuickie i jedyn tak wyczon z zakresu wadania bya szkoa rycerska zaoona przez krla. KEN-owi podlegay 2 szkoy gwne: Krakw, Wilno

100 szk rednich wikszo na terenie Korony. Wanym przejawem dziaania KEN byo Towarzystwo dla Ksig Elementarnych opracowywao podrczniki dla wszystkich szk (takie same wsplne dla caego pastwa). Sukces: w krtkim czasie wydano 27 podrcznikw (kilka lat) Wykad II, 27.02.2009r.:

do tej pory quasi ministerstwa (przy krlu nie byo RM, rzdu)

Tworzenie I Rzdu (z RM) Powsta w 1775 roku, nazywa si Rada Nieustajca organ prawdziwie rzdowy, urzd centralnej administracji mielimy RN i krla utraci on wikszo swoich uprawnie na rzecz RN ciao kilkuosobowe, dziaajce stale (na co dzie), posiedzenia przynajmniej raz w tygodniu (jak trzeba codziennie). Skad RN: Szef RN = monarcha, + 36 czonkw RN powoywa ich Sejm na okres 2 lat

Poowa to byli reprezentanci Senatu (Izby Wyszej, klas wyszych magnaterii, kleru) i druga poowa szlachta (tytu niekoniecznie majtkowy) Rada obradowaa plenarnie, decyzje podejmowaa gosowaniem (wikszo gosw). Kiedy remis gos krla przesdza mia decydujcy gos. 5 departamentw od 4 do 8 osb (decyzje podejmowane kolegialnie):

- d. Interesw Cudzoziemskich (dyplomacji, obecnie MSZ ), krl sta na czele, - d. Policji czyli Dobrego Porzdku (obecnie MSWiA ), gwnie zadania i nadzr nad miastami krlewskimi,

5

- d. Wojskowy (powsta w 1775) zastpi Komisj Wojskow, - d. Sprawiedliwoci nadzr nad sdami, - d. Skarbu Decyzje zapaday wikszoci gosw to by taki I Rzd

I KONSTYTUCJA 3 maja Ustawa Rzdowa z 3 maja 1791 roku. Stworzya Stra Praw, ktra zastpia Rad Nieustajc. SP bya najwysz wadz wykonawcz w pastwie krl straci wikszo uprawnie wadczych W skad SP wchodzili (z urzdu): krl, nastpca tronu z gosem decydujcym, Prymas, ktry z urzdu by przewodniczcym KEN, 5 ministrw

Tytuy nadawane: Marszaek by ministrem Policji (peni funkcj z urzdu), 2 kanclerzy (1 ministrem pieczci wszystkie sprawy administracyjne, 1 ministrem spraw zagranicznych), hetman by ministrem wojny, odpowiada za wojsko, podskarbi by ministrem skarbu

Marszaek Sejmu gos doradczy, wyraa swoje zdanie, ale nie decydowa SP jako rzd bya odpowiedzialna przed Sejmem. Odpowiedzialno bya traktowana dwojako: odpowiedzialno za naruszenie ustawy rzdowej (zamanie Konstytucji), ministrowie ponosili odpowiedzialno sdow lub konstytucyjn (wizienie, a nawet mier). Sdzi ich Sd Sejmowy posowie i senatorowie (teraz: Trybuna), odpowiedzialno za zarzuty polityczne minister postpowa niezgodnie z interesem publicznym lub popenia bdy, ponosili odpowiedzialno parlamentarn (2/3 gosw Sejm m

View more >