edebiyat bilgileri

Download Edebiyat Bilgileri

Post on 18-May-2015

16.186 views

Category:

Business

5 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

fsdbhf

TRANSCRIPT

  • 1. TRK R BLGS REDF:Msra sonlarnda grevleri ve anlamlar ayn olan kelime veya ses(ler)in oluturduu btnle denir.Redifin olduu her yerde kafiye vardr. Dilimizde genellikle redifler eklerden oluur; ancak bazen szck halinde de redif olabilir. ( Altta ikinci rnee baknz) Akam olur, kular konar dallara da--l---lara lara,lere rediftir.Susam yldzlar iner gllere g--l---lerence gzeller dizilir yollarayo--l ---lara l yarm kafiyedir.lerinde seni gremiyorum Elimi be yerinden, dalad be parman,Barmda yanmadk bir yer brakmadan gitmadan git ler redif. madan zarf fiilBir yarn gtn, ktn bir dangit eylemdir.Grmemek istiyorsan, ardna bakmadan git!KAFYE ( UYAK ) ETLER KAFYE ( UYAK ) : Msra sonlarnda anlamlar ve grevleri farkl olan ses benzerliklerine denir.1 ) YARIM KAFYE : Msra sonlarnda tek (bir) sesin benzerliine dayanan kafiye eidine denir. Akam olur, kular konar dallaraSusam yldzlar iner gllere lara redif.nce gzeller dizilir yollaral yarm kafiye.lerinde seni gremiyorum2 ) TAM KAFYE: Msra sonlarnda bir sesli bir sessiz harfin benzerliine dayanan kafiye eidine denir.Ne kaadr ne gzedirMeylimiz gzel yzedirDaima solmaz tazedir dir ler redif , ze ler tam kafiyedir.Bu bizim glistanmz3 ) ZENGN KAFYE: kiden fazla sesin benzerliine dayayan kafiyeye denir.Geen dert deil ki aransn are te glen servi, susan minare4) TUN KAFYE: Kafiyeyi oluturan szcklerden birinin dierinin iinde yer almasna denir. Tun kafiye aslnda zengin kafiyenin bir eididir. Gurbet demden kara, hasret lmden ac Ne zaman tkenecek bu yollar arabac5) CNASLI KAFYE: Seste szcklerin oluturduu kafiye eidine denir. Niin kondun a blblKapmdaki asmayaBen yrimden ayrlmamGtrseler asmaya. 1

2. KAFYE RGLER (EMALARI) iirlerde kafiyelerin sralanna (dizili) gre ortaya kan emaya denir. 1) DZ UYAK RGS Bu kafiye rgsne mesnevi uyak da denir. Divan edebiyat iin her beyit kendi arasnda kafiyeli olursa (aa, bb, cc)dz uyak olur. Halk edebiyatnda ise drtln ilk msras kafiyeli ( aaab,cccb)son msra serbest olursa dz uyak olur.2) SARMA UYAK RGSBir drtln birinci ve drdnc msras kendi arasnda, ikinci ve nc msras da kendi aralarnda kafiyeli olursa sarma kafiye olur. Yani (abba) eklindedir. 3) APRAZ KAFYE RGSBir drtln birinci ve nc, ikinci ve drdnc msralar kendi aralarnda kafiyeli olursa sarma kafiye olur.Yani (abab)eklindedir. 4) MAN TP KAFYE RGSBir msrann birinci,ikinci ve drdnc msralar kendi aralarnda nc msra da serbest olursa mani tipi kafiye olur. Yani (aaxa) eklindedir. 5) KOMA TP KAFYE RGSabab, cccb,dddb eklinde oluan kafiye rgsne denir. ALTERASYON Sze gzellik ve ahenk katmak amacyla belli seslerin ska tekrar edilmesine denir.Beni bende demen bende delm Bir ben vardr bende benden ie TRK RNDE L 1) SERBEST L2) HECE LS3) ARUZ LS 1) SERBEST LHerhangi bir kurala ve lye bal kalmadan yazlan iirlere denir. Tanzimattan sonra grlmeyebalanmtr. zellikle Cumhuriyetin ilanndan sonra Garipiler bu ly oka kullanmtr. 2) ARUZ LSArap edebiyatndan rana oradan da Trk edebiyatna gemitir. Divan edebiyat bu l kullanlarak icraedilmitir. Hecelerin uzunluu- ksalna (kapal-ak) dayanan lye denir. 3) HECE LSTrklerin milli lsdr. Bir iirde msralarn hece saylarnn eitliime dayanan lye denir.Edebiyatmzda 7li, 8li, 11li, 14l heceler oka kullanlmtr. 2 3. R TRLER (ETLER)1 ) PASTORAL R Ky, oban, kr hayatnn gzelliklerini, zorluklarn anlatan iirlerdir. Edebiyatmzda Kemalettin Kamunun Bingl obanlarna iiri bu tre en gzel rnektir. Ayrca Karacaolan, Faruk Nafiz de ok gzel rnekler sunmulardr.Akam olur, kular konar dallaraSusam yldzlar iner gllere nce gzeller dizilir yollaralerinde seni gremiyorum 2 ) EPK R Savalar, kahramanlklar ileyen iirlerdir. Destanlar epik zellik tarlar. Edebiyatmzda Krolu, Dadalolu bu trn baarl rneklerini sunmulardr. Eerleyin kr atmn ikisin Fethedeyim dmanlarn hepisin Sabah namaznda Badat kapsn Allah Allah deyip at Gen Osman.3) LRK R Duygularn cokulu bir edayla ilendii iirlere denir. ounlukla bireysel duygular ilenir.(Fuzuli, Nedim..)Ala gz stne hilal kalar Srma gibi yanar yrin salar Kirazdr duda, inci dileri,Selvi Sunam gibi gl fidan olmaz.4) SATRK iRBireylerin veya toplumun aksayan ynlerini eletirmek amacyla yazlan iirlere denir. Bu tarz iirlerde bazen gldr eleri de kullanlrElin kapsnda karava olan Burnu smkl gz ya olan Bayramdan bayrama tra olan Berbere gelir de dkkn beenmez. 5 ) DDAKTK R ( retici iir)Herhangi bir konuda okura bilgi vermek amacyla yazlan iirlere denir. Bu iirlerde ama duygu deil akldr.( M. Akif, N. Kemal, Tevfik Fikret) Az sz erin ykdr,ok sz hayvan ykdr, Bilene bu sz yeter,Sen de gher var ise6 ) DRAMATK RHznsel bir duyguyu eitli ynleriyle konu edinen iirlere denir. ounlukla at zellii tarlar. Civan da canna byle kyar m?Hasta ban ta yasta koyar m?Ergen kza beyaz bezler uyar m? Al giy all balam allarn hani? 3 4. TRK EDEBYATININ DEVRLER 1) SLAMYETTEN NCEK TRK EDEBYATI a) Szl Edebiyatb) Yazl Edebiyat2) SLAMYETN KABULNDEN SONRAK TRK EDEBYATIa) Divan Edebiyatb) Halk Edebiyat Anonim Trk Halk Edebiyat Dini Tasavvufi Trk Halk Edebiyat k Tarz Trk Halk Edebiyat 3 ) BATI TESRNDEK TRK EDEBYATI a. Tanzimat Edebiyat b. Servet-i Fnun Edebiyat c. Fecr-i Ati Edebiyat d. Milli Edebiyat e. Cumhuriyet Dnemi Trk Edebiyat f. Be Hececiler g. Yedi Mealeciler h. Garipiler( Birinci Yeniciler) i. Maviciler j. kinci Yeniciler k. Gnmz Trk Edebiyat1 ) SLAMYET NCES TRK EDEBYATIBilinmeyen bir tarihte balamtr. slamiyetin kabulne kadar devam ede gelmitir. Atl- gebe kltrnn izlerini tamaktadr. lm, yiitlik, sava, ak konular en ok ilenen konular olarak gze arpmaktadr. ki koldan gelimitir.a) Szl Edebiyat aman , kam baks ozan ad verilen sanatlar tarafndan icra edilmitir. Bu sanatlar kopuzad verilen bir saz aleti kullanrlard. Douu her ne kadar dini trenlere dayansa da zamanla din d konular da gelimitir. Hece ls kullanlmtr. Ak doa lm konular sk ilenmitir. Anomin zellik tamaktadr. Yarm kafiye kullanlmtr. Kouk , sav, sagu ,destan balca rnleri saylr.KOUK Kopuz eliinde sr denilen srek avlarnda sylenen lirik iirlerdir. Gnmzdeki komalarn ilkversiyonu saylrlar. Kafiye emas aaab,cccb,dddbeklindedir. SAGUYu ad verilen l trenlerinde lmn acsnn hafifletmek amacyla sylenen gnmz atlarnnilk versiyonuna denir. Hece lsnn 7li-8li paralar ska kullanlmtr.UYARI: Bilinen en eski sagu :Alp er Tungasagusudur.4 5. SAVAtasz demektir. Ataszlerimiz ilk defa Divan- Lugatit Trkkitabnda bir araya getirilmitir. DESTANToplumu derinden etkileyen sava, ktlk, afet vb. olaylarn olaanstlklerle bezendirilerek anlatldmanzum (bazen nazm- nesir kark)uzun hikyelere denir.Destanlar Doal-Yapayolmak zere ikiye ayrlr.1) DOAL DESTANLAR Gerekte var olan herhangi bir olayn milletin dilinde yzyllar sren bir anlatmdan sonra bir ozan tarafndan kaleme alnmas sonucu oluan destanlara denir. Dnyadaki en nemli doal destanlar Kalevala .. FNLANDYA Mahabharata HNT Ramayana HNT ant do Rlant FRANSIZ Nibelungen ALMAN gor RUS Beovful .. NGLZ liada YUNAN Odyssa . YUNAN ehname RAN Glgame..SMER Ouz Kaan TRK Ergenekon TRK Manas . KIRGIZaittir. 2) YAPAY DESTANLAR Herhangi bir olaydan yola karak bir ozann destan kurallarna riayet edip oluturduu iirlere denir. Yapay Destanlar: Kaybolmu Cennet ( Milton)Kurtarlm Kuds ( Tasso)lahi Komedya (Dante) ehitler Destan ( F. Hsn Dalarca)anakkale ehitlerine (M. Akif) TRK DESTANLARININ ZELLKLER ounlukla manzumdurlar (iir eklinde) Anonimdirler Olutuklar dnemlerin zelliklerini tamaktadrlar. Olaanst zellikleri oka bulunmaktadr. ok sonra yazya geirilmilerdir. BALICA TRK DESTANLARI SAKA TRKLERNN DESTANLARI Alp Er Tunga Destan: Trk-ran savalaryla Alp Er Tungann yiitliklerinin anlatld destanlardr. u Destan: skender ile Trkler arasndaki savalarn ve Hkmdar unun destandr.5 6. HUN TRKLERNN DESTANLARI Ouz Kaan Destan: Hun Hkmdar Metenin yiitliklerini, lkesini geniletip oullar arasnda nasl bltrdn anlatan destandr. GKTRK DESTANI Bozkurt Destan: Savata yaralanan bir Trkn, dii bir kurt tarafndan kurtarlmasn, korunmasn ve Trklerin sz edilen kurtla bu Trkten oald anlatlr. Ergenekon Destan: Bir yenilgi sonunda Ergenekona ekilen Trklerin orada oalp, bir demir da erittikten sonra lerini allarn anlatan destandr.UYGUR TRKLERNN DESTANLARI Treyi Destan: Uygur hakannn, kzn insanoluyla evlendirmeyi uygun bulmayarak tanrya, kzlaryla evlenmesi ve Uygur Trklerinin bu evlenmeden oald anlatlr. G Destan: Trklerin, Kutsal ta inlilere vermeleri zerine, tanr tarafndan cezalandrlmalar kurakln balamas nedeniyle de g etmeleri anlatlr.B ) YAZILI EDEBYAT Trklerin GKTRK alfabesini kullanmasyla balayan dnemdir. Daha eskilere ait maalesef herhangi bir eserimiz yoktur. Tarihi bilinen en eski yaztmz(mezar ta): oyren (687692)dir. Tarihimizin ve dilimizin ilk en nemli belgeleri Gktrk Yaztlar(Orhun Kitabeleri)dir. Dou Gktrklerine aittirler. 720,732,735 yllarnda dikilmilerdir. Vezir Tonyukuk, Bilge Kaan, Kltigin adna dikilmilerdir. Yollug Tigin adl bir yazara yazdrmtr. z Trke ile yazlmtr. Hakanlar Gktrkleri nasl birletirdiklerini, devleti nasl idare ettiklerini, gelecek kuaklarn neyapmalarn anlatan bir nutuk (sylev)tur. Aslnda birer mezar ta olarak tasarlanmlardr. Talarn taraf Gktrk alfabesiyle bir taraf da ince yazlmtr. Eserler u an MOALSTAN snrlar iindedir. 1900 l yllarn banda Strahlanberk tarafndan bulunmu, Danimarkal Thamson tarafndanokunmulardr. 3) SLAMYETN KABULNDEN SONRAK TRK EDEBYATITalas savandan sonra Trkler kabileler halinde Mslman olmaya balamtr. Karahan Devletininhkmdar Satuk Bura Han zamannda slamiyet resmi din olarak kabul edilmitir.(942) B u tarihtensonra slama dair eserler verilmeye balanmtr. Bu gei dnemine ait en nemli eserler unlardr:a) Divan- Lgat it Trk.( Trk Dilinin Szl) ( 10721074 ) Kagarl Mahmut yazmtr. Araplara Trkeyi retmek amacyla yazlmtr. 1074 ylnda bitirildii dnlyor. Trkenin ilk szldr. Trklere ait gelenek greneklerden tarihten folklordan bahsettii iin bir ansiklopedi zellii tamaktadr. Kitapta 7500 kelimenin Arapa karl verilmi olup ayrca halk iirleri, ataszleri, deyimler kullanlmtr. Ebu l Kasm a sunulmutur. Hakaniye Trkesi ile yazlmtr.6 7. b) Kutatgu Bili (Mutluluk Veren Bilgi) (1069- 1070 ) 10691070 tarihlerinde Yusuf HAS Hacip tarafnda