educatieve stadswandelingen: den haag le den... 1 educatieve stadswandelingen: den haag...

Download Educatieve stadswandelingen: Den Haag Le Den... 1 Educatieve stadswandelingen: Den Haag Leerlingenmateriaal

Post on 10-Aug-2020

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1

    Educatieve stadswandelingen: Den Haag

    Leerlingenmateriaal

    Het NIOD heeft drie stadswandelingen ontwikkeld: speciaal voor jongeren vanaf 15 jaar. In

    iedere stadswandeling ligt het zwaartepunt bij de geschiedenis van de Holocaust.

    Daarnaast staat de geschiedenis van één andere genocide of oorlogsmisdaad centraal.

    Het zwaartepunt van de stadswandeling door Amsterdam ligt bij de geschiedenis van de Holocaust. Daarnaast wordt er tijdens de wandeling ook aandacht besteedt aan de genocide in Srebrenica.

    Het leerlingenmateriaal bestaat uit hand-outs voor de vijf verschillende groepen. Daarnaast is er een afsluitende opdracht.

    De docentenhandleiding bij het leerlingenmateriaal is gratis te downloaden via onze website: www.holocaust-memorial-day.nl

    Inhoudsopgave

    Groep 1: het Joodse weeshuis bladzijde 2

    Groep 2: het Joods tehuis bladzijde 6

    Groep 3: de Joodse basisschool bladzijde 10

    Groep 4: de synagoge bladzijde 14

    Groep 5: Srebrenica bladzijde 18

    Afsluitende opdracht bladzijde 22

    http://www.holocaust-memorial-day.nl/

  • 2

    Leerlingen hand-out stadswandeling Den Haag

    Groep 1: Joods Weeshuis

    Adres: Pletterijstraat 66, Den Haag

    Namen leerlingen:

    -

    -

    -

    -

    -

    -

    -

    In deze hand-out staat alle informatie die je nodig hebt voor jullie presentatie. Zorg ervoor

    dat je deze 3 vragen kan beantwoorden:

    1. Wat is hier gebeurd?

    2. Wie is Siegfried Weissman?

    3. Wat heeft Siegfried Weissman te maken met deze plek?

  • 3

    1. Wat is hier gebeurd?

    In 1849 werd het eerste Joodse weeshuis opgericht in Den Haag. Deze werd gevestigd in

    een pand aan de Stille Veerkade 20. Een weeshuis voor uitsluiteind Joodse kinderen was

    een nieuwigheid in Den Haag. Hiervoor werden veel Joodse weeskinderen ondergebracht

    bij Joodse gezinnen. Maar in 1849 sloeg de cholera-epidemie flink toe in Den Haag, vooral

    in de Joodse buurt waar op dat moment ongeveer 2500 Joden woonden. Een groot aantal

    kinderen verloor hun ouders door de epidemie en deze moesten ergens ondergebracht

    worden. Door geldzorgen is het weeshuis een aantal keer van adres gewijzigd maar op 4

    mei 1932 opende het weeshuis zijn deuren op de Pletterijstraat 66.

    Na de machtsovername van Hitler in 1933 ontving het bestuur van het weeshuis

    steeds meer verzoeken of ook Duits-Joodse vluchtelingen konden worden opgenomen.

    Hier reageerde het bestuur positief op. Er werden regelmatig Duitse en Oostenrijkse

    vluchtelingenkinderen opgevangen in het weeshuis. Sommige wezen vertrokken voor de

    oorlog naar Palestina. Maar de meeste bleven in het weeshuis, waardoor ook de zolder van

    het gebouw in gebruik moest worden genomen.

    Toen Nederland in mei 1940 werd bezet door de Duitsers werd het voor het

    bestuur steeds moeilijker om het weeshuis draaiende te houden. Drie jaar heeft het

    weeshuis met moeite kunnen bestaan. In de avond van 5 maart 1943 deden de Duitsers

    een inval. Het weeshuis werd ontruimd. Alle kinderen en al het personeel werden op

    transport gezet. Op 10 maart werden zij, op een enkeling na doorgestuurd naar het

    concentratiekamp Sobibor, waar zij zijn vermoord.

    Het Joodse Weeshuis aan de Pletterijstraat is na de oorlog nooit meer heropend. In

    de hal van het gebouw is een nieuw tableau onthuld ter nagedachtenis aan de oprichters

    van het weeshuis (Samuel en Carolina Edersheim). Op dit moment zijn er huurwoningen

    gevestigd in het gebouw.

    Bron foto: Joodserfgoeddenhaag.nl

  • 4

    2. Wie is Siegfried Weissman?

    Siegried Weissman was een Duits-Joodse vluchteling die opgevangen werd door het

    weeshuis in Den Haag. Hij werd geboren op 23 februari 1928 in Karlsruhe, Duitsland. In

    1936 kwam Siegfried alleen naar Nederland. Zijn vader, Simon Weissman was overleden en

    zijn moeder, Channa Rieter Spielmann bleef in Duitsland. In 1937 werd Siegfried

    opgenomen in het weeshuis. Hij bleef daar tot 5 maart

    1943, toen het gehele weeshuis werd ontruimd en alle

    kinderen door de Duitsers op transport werd gezet.

    Siegfried moest 4 maanden in kamp Westerbork blijven

    voordat hij naar concentratiekamp Sobibor werd

    doorgestuurd. Meteen na aankomst op 23 juli 1943 werd

    Siegfried omgebracht. Hij was toen net 15 jaar.

    Bron foto: communityjoodsmonument.nl

  • 5

    3. Wat heeft Siegfried Weissman te maken met deze plek?

    Een van de kinderen in het weeshuis op de Pletterijstraat was Siegfried Weissman. Hij werd

    in 1937 opgenomen in het tehuis.

    In 1941 bereikte Weissman de leeftijd van 13 jaar. Dit is de leeftijd waarop een

    Joodse jongen kerkelijk meerderjarig wordt. Hij wordt dan verantwoordelijk voor zijn eigen

    daden en mag officieel een godsdienstoefening houden. Deze dag wordt de bar-witsma-

    dag genoemd (bar-mitswa: zoon van het gebod). De dag is een belangrijke gebeurtenis in

    het leven van een Joodse jongen en wordt gevierd in het bijzijn van de familie. Maar omdat

    Weissman zonder familie was schreef hij een briefje naar het bestuur van het weeshuis. Hij

    vroeg het bestuur zij zijn bar-mitswa-feest wilden bijwonen. Het bestuur vond dit een mooi

    gebaar en vond dat voortaan iedere bar-mitswa in het tehuis groot gevierd moest worden.

    Twee jaar later werd Siegfried 15 jaar, maar dat werd niet gevierd. In de nacht op 5

    maart, 1943, rond een uur of negen reden er een aantal grote vrachtwagens de

    Pletterijstraat in en stopten bij het weeshuis. Buurtbewoners kwamen naar buiten om te

    zien wat er aan de hand was. Zij zagen dat Duitse soldaten de kinderen van het weeshuis

    en het personeel in de vrachtwagens laadden. Siegfried was daar één van. De

    buurtbewoners werden door de soldaten toegeschreeuwd. ‘Wil je mee?’, riepen de

    soldaten en richtten hun geweren op de toeschouwers. Onder dreiging verlieten de

    bewoners de straat en zochten zo snel mogelijk hun huizen weer op. Om de kinderen

    gerust te stellen zeiden de soldaten dat ze mooi speelgoed zouden krijgen als ze rustig de

    auto’s in zouden stappen. Maar even later zouden de kinderen al op transport zitten,

    richting Westerbork. Op een enkeling na werd iedereen doorgestuurd naar

    concentratiekamp Sobibor, waaronder Siegfried Weissman.

  • 6

    Leerlingen hand-out stadswandeling Den Haag

    Groep 2: Joods Tehuis

    Adres: Paviljoensgracht 27a, Den Haag

    Namen leerlingen:

    -

    -

    -

    -

    -

    -

    -

    In deze hand-out staat alle informatie die je nodig hebt voor jullie presentatie. Zorg ervoor

    dat je deze 3 vragen kan beantwoorden:

    1. Wat is hier gebeurd?

    2. Wie is Kees Kaptein?

    3. Wat heeft Kees Kaptein te maken met deze plek?

  • 7

    1. Wat is hier gebeurd?

    Voor de oorlog was hier het Joods Tehuis gevestigd, een Joods cultureel centrum. Ook

    hier werden Joodse weeskinderen opgevangen. Tijdens de oorlog werd dit de plaats waren

    de Haagse Joden zich moesten verzamelen voor deportaties. De Joden meldden zich

    gedwongen of kwamen hier terecht na een razzia (georganiseerde jacht op Joden) of

    arrestatie ergens in de stad.

    De anti-Joodse maatregelen namen na mei 1940 steeds meer toe in Den Haag. De

    stad kreeg een NSB-burgermeester die het beleid van de Duitse bezetter steunde. Ook de

    Haagse politie heeft bijgedragen aan het goed laten verlopen van de deportaties van de

    Joden. De deportaties begonnen in 1942. Eerst moesten de Joden zich melden bij het Huis

    van Bewaring in Scheveningen. In augustus 1942 verplaatste het verzamelpunt naar het

    Joods Tehuis.

    Van 18 augustus 1942 tot aan 30 september 1943 hebben er deportaties

    plaatsgevonden van Joodse gezinnen en familieleden. Vanuit het Joodse Tehuis moesten

    de Joden, meestal in de nacht, lopen naar het staatsspoor (nu het Centraal Station) waar zij

    op transport werden gezet. Ongeveer 14.000 Joden zijn weggevoerd uit Den Haag. Slechts

    enkelen hebben de deportatie en het verblijf in de concentratiekampen overleefd.

    Na de oorlog is het Joodse Tehuis gesloopt. Officieel bestaat het adres 27a niet

    meer. Er is nog slechts een gedenksteen over ter nagedachtenis aan de omgekomen Joden

    uit Den Haag.

    Bron foto: openjoodsehuizen.nl

  • 8

    2. Wie is Kees Kaptein?

    Kees Kaptein gaf tijdens de oorlog leiding

    aan een van de meest gewelddadige

    politieafdelingen in Den Haag. Deze

    afdeling heette het Judenreferat, wat

    onderdeel was van de Duitse

    inlichtingendiensten in Nederland.

    Cornelis Johannes Kaptein werd geboren

    in Klaten, Nederlands-Indië op 21 maart

    1915. Hij groeide op in een gezin met 4

    zussen en was de op een na jongste. Hij

    zou tijdens zijn jeugd regelmatig geslagen

    zijn door zijn vader. Toen Kaptein 13 werd

    verhuisde zijn gezin terug naar Nederland.