ekonomija je nau - univerzitet ... hiperinflacija. bdp deflator – predstavlja odnos nominalnog...

Click here to load reader

Post on 24-Oct-2020

1 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • • Ekonomija je naučna disciplina u kojoj se izučavaju ekonomske zakonitosti u privredi.

    • Proučavanje upotrebe retkih resursa u cilju zadovoljenja neograničenih potreba (Lipsey)

    • Ekonomija je nauka koja se bavi ekonomskim zakonitostima i pojavama u proizvodnji, raspodjeli, razmjeni i potrošnji. Analiza ekonomskih zakonitosti se vrši na makro i mikro nivou, te otuda podjela ekonomije na mikroekonomiju i makroekonomiju.

    • Ekonomija je studija kako društvo koristi oskudne resurse za stvaranje vrijednih dobara i kako ih raspoređuje između različitih grupa (P. Samuelson)

  • Ekonomija je sistem koji je određen:

    - svojim ekonomskim ciljevima, - elementima usmjerenim na ostvarivanje tih ciljeva, - ulaznim elementima, kao pretpostavkom za ostvarenje

    ciljeva i - funkcionisanjem, tj. smišljenim i organizovanim

    pretvaranjem ulaznih elemenata u izlazne.

    Pojavni oblici organizovanja ekonomije: • makro, mezo, mikro. • Makroekonomija izučava ponašanje ekonomije u

    cjelini. • Makroekonomija, izučava ekonomiju društva, sa svim

    materijalnim, vrijednosnim i prirodnim elementima, kao i ljudima aktivno uključenim u ekonomsku aktivnost.

  • Makroekonomija, izučava sistem društvene privrede sa njenom infrastrukturom materijalnih i ljudskih faktora, i njenom organizacionom nadgradnjom.

    Karakteristike makroekonomije su: društvena podjela rada, uključivanje tržišta u proces društvene reprodukcije, ponašanje sistema u skladu sa ekonomskim zakonima, postojanje tržišta rada i kapitala.

    Mezoekonomija izučava organizacione veze između makroekonomije i mikroekonomije.

  • Karakteristike mezoekonomije su: - usklađivanje suprotnosti između makroekonomije

    (društvene ekonomije) i mikroekonomije (proizvođača-pojedinaca),

    - upravljanje po ekonomskim principima, - ostvarivanje ekonomskih oblika adekvatnih tim

    principima i društvenim uslovima.

    Mikroekonomija, izučava ekonomske aktivnosti osnovnih nosilaca u privređivanju.

  • Mikroekonomija proučava privredne subjekte (domaćinstva i preduzeća) sa stanovišta troškova proizvodnje, formiranja i raspodjele profita, formiranja cijena, proizvodnje i distribucije roba i usluga, pojedinačna tržišta, individualnu štednju i akumulaciju, životni standard, ličnu potrošnju itd.

    Ciljevi makroekonomije su: - obezbjeđenje sredstava potrošnje (lične i zajedničke), - obezbjeđenje uslova za rad i aktivnosti, - obezbjeđenje stalne zaposlenosti i dr.

  • Svaka privreda je dvostruko otvoren sistem: - iz zemlje se izvoze robe, usluge, kapital, radna

    snaga, transfer tehnologije, informacija (naučnih, zdravstvenih i dr.), u druge zemlje i bez obostrane otvorenosti velikog ekonomskog sistema bilo bi nemoguće funkcionisanje privrede.

    Društveno bogatstvo predstavlja cijelokupnost proizvedenih materijalnih dobara kojima raspolaže data državna zajednica, koja je stvorila i akumulirala ne samo postojeća nego i sve prethodne generacije, a koja služe za zadovoljavanje ljudskih potreba.

  • Prirodno bogatstvo (prirodni resursi) su materijalne pretpostavke koje se nalaze u prirodi, bez sadejstva čovekovog rada, ali u okviru granica ljudske aktivnosti i preduzetništva (obradivo zemljište, šumsko bogatstvo, energetski izvori – ugalj, hidroenergetski potencijal, nafta, prirodni gas i uran, mineralna ležišta metala i nemetala – bakarna ruda, ruda olova i cinka, boksitna ruda, magnezit i dr.).

    Ukupno bogatstvo – zbir društvenog bogatstva i prirodnog bogatstva predstavlja ukupno bogatstvo date državne zajednice.

  • Pojam makroekonomije Proučavanje ponašanja ekonomije u celini, koje se

    temelji na: - glavnim komponentama DP, - investicijama i potrošnji, - determinantama cena i najamnina, - monetarnoj i fiskalnoj politici, - novčanoj masi, - budžetu države, - kamatnoj stopi, - deviznim kursevima, - nacionalnom dugu, - razmeni sa inostranstvom.

  • Makroekonomija uočava i definiše globalne probleme ekonomske misli dajući odgovore na pitanja:

    - Šta utiče da nacionalna privreda bude bogatija ili siromašnija?

    - Šta utiče na ovakvu ili onakvu raspodelu nacionalnog dohotka?

    - Kako se građani u jednoj zemlji ponašaju prema budućnosti?

  • Jedno od važnih područja istraživanja u makroekonomiji jeste uticaj politike države, posebno fiskalne i monetarne na ukupna kretanja u privredi.

    Privreda kao veliki ekonomski sistem, je jedan od podsistema društvenog sistema, koji se sastoji od velikog broja sastavnih delova i ogromnog broja aktivnih elemenata.

    Privreda je ujedno i najdinamičniji podsistem društvenog sistema, a za njeno normalno funkcionisanje neophodno je hijerarhijsko ustrojstvo jer su ekonomski sistemi sa više nivoa i sa više ciljeva.

  • Outputi (izlazi) su mnogobrojni i raznovrsni proizvodi (i usluge) koji se potroše ili se koriste u proizvodnji.

    Inputi su faktori proizvodnje i razvrstavaju se u tri velike grupe: prirodni resursi (izvori), rad i kapital.

    Tri osnovna problema: šta, kako i za koga, nastaju pošto ljudi žele da potroše više nego što ekonomija može da stvara.

  • Bruto domaći proizvod predstavlja zbir tržišno izražene vrednosti svih proizvedenih dobara i izvršenih usluga u privredi date zemlje ili teritorije, u određenom vremenskom periodu,

    najčešće za godinu dana, bez ikakvih odbitaka. Nacionalni dohodak definiše se kao razlika između

    bruto domaćeg proizvoda i ukupnih troškova reprodukcije, odnosno materijalnih troškova i amortizacije. Nacionalni dohodak prati se statistički u tekućim i stalnim cenama.

    Društveni proizvod se izračunava zbrajanjem bruto dodatnih vrednosti svih proizvodnih jedinica rezidenata.

  • Lična potrošnja predstavlja deo nacionalnog dohotka po odbitku rashoda za opštu potrošnju i sredstava za akumulaciju, odnosno neto investicija.

    Opšta potrošnja predstavlja deo nacionalnog dohotka po odbitku rashoda za ličnu potrošnju i sredstava za akumulaciju.

    Višak proizvoda je nacionalni dohodak umanjen za iznos zarada, odnosno ličnih dohodaka iz rada.

  • Ostvareni društveni proizvod i nacionalni dohodak u jednoj zemlji predstavljaju merilo produktivnosti i ekonomske snage, ali u isto vreme i govore o nivou dostignutog blagostanja stanovništva.

    Za analitičku upotrebu se koriste tri agregatne makroekonomske veličine:

    1. društveni bruto proizvod, 2. društveni proizvod i 3. nacionalni dohodak.

  • Društveni bruto proizvod predstavlja ukupnu masu materijalnih dobara i

    usluga proizvedenih u jednom vremenskom razdoblju (obično se uzima jedna godina dana) u svim granama nacionalne privrede.

    Njegovu naturalnu strukturu čine sva proizvedena sredstva za proizvodnju (sredstva za rad i predmeti rada) i sredstva za potrošnju.

    Društveni bruto proizvod je takav proizvodni agregat koji u sebi uključuje pored živog rada i vrijednost prenesenog rada.

  • - Prenijetu vrijednost čine troškovi sredstava za rad (amortizacija) i predmeta rada (materijalni troškovi).

    - Novostvorena vrijednost, kao komponenta vrijednosne strukture društvenog bruto proizvoda, jeste nacionalni ili narodni dohodak.

    Društveni bruto proizvod uključuje u sebe samo skup proizvedenih dobara i usluga za određeni period (kvartal ili godinu), tj. uključuje samo dobra i usluge izvršene u određenom vremenskom periodu.

  • - Samo proizvodnja finalne robe i usluga ulazi u društveni bruto proizvod.

    - Ona roba koja se koristi za dalju obradu (proizvodnju) nije posebno uračunata u društveni bruto proizvod.

    Društveni bruto proizvod (DBP) se dobija kao zbir materijalnih troškova (tj. vrednosti utrošenih sirovina i poluproizvoda), amortizacije i novostvorene vrednosti.

    Društveni proizvod je izvedena kategorija iz društvenog bruto proizvoda.

  • - Po vrijednosnom sastavu manji je od društvenog bruto proizvoda za iznos materijalnih troškova.

    - Naturalni sastav društvenog proizvoda čine realizovana sredstva za rad i potrošna dobra.

    Nacionalni dohodak je dio društvenog bruto proizvoda koji prestaje poslije nadoknade u proizvodnji utrošenih sredstava za proizvodnju.

    On nema svoju naturalnu strukturu jer se ne može definisati skup dobara čija bi ga zbirna vrijednost sačinjavala.

    • Dobija se kada se amortizacija odbije od društvenog proizvoda.

  • Struktura izvora formiranja nacionalnog dohotka, odnosno društvenog proizvoda (struktura proizvodnje) je vrlo značajan ekonomski indikator za prikazivanje stepena razvijenosti privrede jedne zemlje.

  • - Porast broja nezaposlenih ukazuje na to da je razvoj privrede usporen, da stagnira ili da je nastupila faza ekonomske depresijacije.

    - Nezaposlenost je, u najširem smislu reči, najizrazitiji oblik socijalne nejednakosti između Ustavom definisanih ravnopravnih građana.

    Zaposlenost je u velikom broju slučajeva uslov egzistencije i uživanja raznih oblika kolektivne potrošnje.

  • - Veća zaposlenost je realna pretpostavka bržem rastu privrede, odnosno većoj proizvodnji.

    - Veća proizvodnja stvara nove mogućnosti za povećanje zaposlenosti i postepeno