hoofstuk 22 jacobus hendrikus van rensburg (f5) (1821 ... jacobus hendrikus van rensburg (die...

Download Hoofstuk 22 Jacobus Hendrikus van Rensburg (f5) (1821 ... Jacobus Hendrikus van Rensburg (die tweede)

Post on 17-Jan-2020

2 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Jacobus Hendrikus van Rensburg (die tweede)

    Opdatering Vordering 25 50 75 95

    Hoofstuk 22

    Jacobus Hendrikus van Rensburg

    (f5) (1821 - 1893)(Die tweede)

    Oriëntasie Jacobus

    1 (die tweede) was die vyfde kind van Jacobus (die

    eerste) en Hester Janse van Rensburg. Hy is gebore in 1821 in die Distrik Riversdal en word bykans 72 jaar voordat hy in 1893 in die Bloemfontein distrik oorlede is. Jacobus was ’n boer. Toe Jacobus 21 jaar oud is, trou hy met die 16-jarige Elizabeth

    2 Nel. Sy is in 1826 gebore en word 48 jaar oud

    voordat sy in 1874 oorlede is na ’n huwelik van 31 jaar. Jacobus en Elizabeth het 7 kinders gehad. Na Elizabeth se dood trou Jacobus, toe hy 53 jaar oud is, met die 46-jarige weduwee Johanna

    3 Rood (geb. Mouton). Sy is

    in 1828 gebore en word 69 jaar oud voordat sy in 1898 oorlede is. Sy was voorheen getroud met Jan Daniel Rood.

    Genealogiese gegewens f5 JANSE VAN RENSBURG, Jacobus Hendrikus: *Riversdal Dist. Wyk (destyds) Kafferskuilrivier 26.8.1821

    4 ;

    ≈Swellendam 30.9.1821 5 ; †Bloemfontein Dist. Weltevrede 1.8.1893

    6 .

    xRiversdal 9.1.1843

    7 : NEL, Elizabeth Johanna Maria: *4.7.1826

    8 ; ≈Swellendam 24.8.1826

    9 ; †Hertzogville Dist.

    Helpman 17.9.1874 10

    ; #Hertzogville Dist. Helpman 11

    . Dogter van Gert Petrus Nel en Sophia Catharina Vrey 12

    . xxBloemfontein 22.2.1875

    13 : MOUTON, Johanna Maria: *Kaapkolonie 16.12.1828

    14 ; ≈Graaff-Reinet

    13.6.1829 15

    ; †Hoopstad Dist. Klippan 28.8.1898 16

    . Dogter van Johannes Paulus Mouton en Martha Jacoba Lubbe. [Sy –

    xBloemfontein 18.8.1851 17

    : ROOD, Jan Daniel: *c. 1831 18

    ; ≈Cradock 16.10.1831 19

    ; †Vrystaat 24.7.1873. Seun van Cornelis Johannes Daniel Rood en Anna Maria Smit

    20 .]

  • Jacobus Hendrikus van Rensburg (die tweede)

    Opdatering Vordering 25 50 75 95

    Jeug Jacobus (die tweede) is op Dinsdag 26 Augustus 1821 gebore in die destydse Wyk Kafferskuilrivier van die Distrik Riversdal. (Die rivier is tans die Goukorivier wat by Stilbaai in die see uitmond.) Jacobus se vader het gedeeltes van die plase Drie Kuylen 298 en Hectorskraal 425 in die Albertinia omgewing besit en die gesin het blykbaar gedurende Jacobus se kinderjare afwisselend op die plase gewoon. Jacobus is gedoop te Swellendam op Sondag 30 September 1821.

    Gedoopte een Zoon geb. 26 Aug 1821 ouders. Jacobus Hendrik Janse van Rensburg Hester Magdalena Janse van Rensburg

    Kafferskuil Rivier get: (getuies) Gert Hendrik Janse van Rensburg Hester Catharina Janse van Rensburg Philippus Rudolphus Janse van Rensburg ‘t kind Jacobus Hendrik

    Elizabeth is op Donderdag 4 Julie 1826 gebore as die vierde kind van Gerrit Petrus Nel en Sophia Catharina Vrey. Sy is te Swellendam gedoop op 24 Augustus 1826.

    Nel Elizabeth Johanna Maria. Geb. 4 July 1826. Ged. 24 August 1826 ouders. Gerrit Petrus Nel Sophia Cathharina Vry

    Getuigen Isak Bartholomeus Nel Susdanna Hendrimna du Plessis Barend Johannes Vry Gerbrecht Maria Bereitenbach

    Woonplekke Jacobus en Elizabeth het aanvanklik op Hectorskraal in die omgewing van Albertinia gewoon. In 1866 word die plaas per vendusie verkoop as deel van ’n insolvente boedel. Geen aanduiding kon gevind word van waar hulle toe gewoon het. Mnr. Cicero Rautenbach het navorsing gedoen oor sy familie en sy oupa was Jacobus Johannes Petrus Rautenbach wat getroud was met Jacobus (waaroor hierdie hoofstuk gaan) en Elizabeth se vierde kind, Elizabeth Johanna Maria Janse van Rensburg. Mnr. Rautenbach het vermoed dat daar in 1862 ’n verhuising vanaf Albertinia na die Vrystaat was wat waarskynlik verskeie Janse van Rensburg gesinne asook Lukas Johannes Rautenbach en sy bogenoemde seun Jacobus Johannes Petrus Rautenbach ingesluit het

    21 . Met

    inagneming van die gegewens hieronder, wil dit voorkom asof mnr. Rautenbach die verhuising te vroeg geplaas het. Indien die gegewens oor die kinders nagegaan word, kom dit voor asof al Jacobus en Elizabeth se kinders na die Vrystaat getrek het, behalwe Hester Magdalena wat getroud was met Petrus Herodus Kleynhans en wat in die Riversdal omgewing bly woon het. Om te probeer bepaal nagenoeg wanneer die trek na die Vrystaat plaasgevind het, kan die volgende in ag geneem word:

  • Jacobus Hendrikus van Rensburg (die tweede)

    Opdatering Vordering 25 50 75 95

    o Die eiendom in Jacobus se insolvente boedel word in 1866 per veiling verkoop en die boedel word in 1869 finaal afgesluit.

    o Die seun Jacobus Hendrikus, trou op Riversdal op 18 November 1868 met Sophia Catharina Kleynhans. o Op 22 Desember 1873 trou die dogter Anna Magdalena met Jacobus Lodewyk Durand in

    Bloemfontein. Gerhardus Petrus trou in 1874 te Bloemfontein en Susanna Catharina in 1875 te Boshof.

    Elizabeth is op 17 September 1874 oorlede en begrawe op Helpman, die plaas van haar seun Jacobus Hendrikus (Hoofstuk 23). Met inagneming van die gebrek aan fasiliteite vir die hantering van lyke in daardie tyd, is dit heel moontlik dat sy op Helpman was toe sy gesterf het. Daar is nie ’n aanduiding dat Jacobus (die tweede) en Elizabeth op Helpman gewoon het nie en dit is ewe moontlik dat sy oorlede is terwyl hulle daar besoek afgelê het. Dit kom dus voor asof die verhuising na die Vrystaat tussen 1869 en 1873 plaasgevind het. Met die huwelik van die dogter Anna Magdalena met Jacobus Lodewyk Durand op 22 Desember 1873, word aangedui dat sy afkomstig is van Zoutspruit

    22 . Toe

    Jacobus op 12 Februarie 1875 met Johanna Mouton getroud is, was hy ’n boer van Zoutspruit

    23 . Volgens

    mnr. Cicero Rautenbach was Zoutspruit die eiendom van ’n familielid van Jacobus en bestaan die moontlikheid dat Jacobus aldaar gewoon het. Daar is ’n plaas Zoutspruit 574 in die distrik Brandfort. Die oorspronklike plaas is in heelparty plase opgesny, maar op die Landmeter-Generaalkaarte het ’n klein gedeelte as Zoutspruit behoue gebly

    24 . Dit is egter nie

    ’n aanduiding van waar Jacobus op die oorspronklike plaas gewoon het nie. Johanna Mouton was tydens die huwelik met Jacobus aangedui as ’n weduwee van Weltevrede in die distrik Bloemfontein

    25 . Alhoewel hulle in gemeenskap van goedere getroud was en die plaas in Jacobus se boedel

    ingesluit is 26

    , was die plaas deurgaans op Johanna se naam geregistreer. Daar is ’n hele aantal plase met die naam Weltevrede(n) in die distrikte Bloemfontein, Brandfort en Boshof. Volgens die dokumente in die Vrystaatse Argief oor aktes, was die plaasnommer 674 en die plaas is geleë soos op die kaart hierby aangetoon in die Brandfort Distrik in die Wyk Middel Modderrivier

    27 .

    Eiendom Jacobus was in besit van ’n gedeelte van Hectorskraal 425

    28 . Hy word in 1850 as eienaar

    aangedui 29

    . Teen 1866 het hy 32/96stes van die plaas besit. Blykbaar was die deel wat hy besit het, die noordelike deel van die plaas. Die dokumente wat bekom is, is nie duidelik oor wanneer Jacobus ’n gedeelte (510 morg) van die plaas Lunsklip (Luinsklip) 472

    30 by Cornelis

    Theodorus Kleynhans gekoop het nie 31

    , maar dit kom voor asof dit in die 1860’s moes gewees het, want daar was nog geld daarop uitstaande toe die boedel insolvent verklaar is. Soos hieronder aangedui, verloor Jacobus albei hierdie plase toe hy in 1866 insolvent verklaar is en die plase per veiling verkoop word. Daar is nie ’n aanduiding dat Jacobus in die Vrystaat grond besit het nie.

    Benaderde ligging van Weltevreden en Zoutspruit

    Benaderde ligging van Jacobus se plase

  • Jacobus Hendrikus van Rensburg (die tweede)

    Opdatering Vordering 25 50 75 95

    Insolvensie te Riversdal In die Kaapse argief is daar dokumente oor die insolvensie in die tweede helfte van die 1860’s, van ’n Jacobus Hendrikus Janse van Rensburg wat, onder andere, ’n gedeelte van Hectorskraal besit

    32 . Daar is twee aanduiders

    dat dit hierdie Jacobus is, nl. die graad van ooreenkoms van handtekeninge van die tyd van insolvensie en die ondertekening in 1891 van ’n testament en die besit van ’n deel van Hectorskraal. Uit die inligting wat verstrek word is dit duidelik dat Jacobus in skuld verval het as gevolg van, onder andere, die verbande op sy eiendom waarvoor hy nie enige metode gehad het om die skuld af te los nie en dus insolvent was. Inderdaad kon die realisering van sy bates slegs vir die delging van ’n gedeelte van sy skuld sorg. Hy was nagenoeg 45 jaar oud toe hy insolvent geraak het. Jacobus meld dat hy sy boedel oorgegee het op 6 Julie 1866. Die trustee van die boedel het aangedui dat die laste teen die boedel £1039.17.6 was. Skulde ten bedrae van £450, insluitende twee verbande, was voorkeureise teen die boedel. Die bates van die boedel is vroeg in November 1866 beraam op £670.9.0, wat 32/96stes van Hectorskraal, 510 morge van Lunsklip en ’n biejie vee, meubels, ens. insluit. Die trustee het aanbeveel dat Jacobus, wat met ’n groot gesin geen heenkome gehad het nie, die bietjie meubels en sy deel van die graanoes behou. Die eiendom is op ’n veiling op 23 November 1866 verkoop. Die grond het £426.11.6 gehaal en die los goedere £35.0.1.

    Kerk en gemeenskap Die kerk te Riversdal was die gemeente van Jacobus en sy gesin terwyl hulle in die Kaapkolonie woonagtig was. In die Vrystaat was hulle kerk te Bloemfontein, wat in 1846 ge