klaunokracja 2.0 i bolesny koniec patriarchatu na ... numer/zbigniew rykiel - od  ·

Download Klaunokracja 2.0 i bolesny koniec patriarchatu na ... numer/Zbigniew Rykiel - Od   ·

Post on 01-Mar-2019

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Od Redaktora Editorial

socialspacejournal.eu

1

Klaunokracja 2.0 i bolesny koniec patriarchatu na semiperyferiach

Zbigniew Rykiel gniew@poczta.onet.eu

1. Nowe tendencje

Rok 2016 przynis trzy wydarzenia istotne ze spoecznego i politycznego

punktu widzenia. W czerwcu obywatele Zjednoczonego Krlestwa opowiedzieli si

w referendum wikszoci gosw za opuszczeniem Unii Europejskiej, chocia

w Szkocji i Irlandii Pnocnej zwyciya przeciwna opcja. W listopadzie wybory

prezydenckie w Stanach Zjednoczonych wygra legalnie Donald Trump, ktry nigdy

przedtem nie zajmowa adnego stanowiska w administracji pastwowej, chocia

wikszo gosujcych poparo jego kontrkandydatk. W Polsce przez cay pierwszy

rok sprawowania wadzy rzdzca partia, na ktr gosowao byo 18% obywateli

i niemajca wikszoci konstytucyjnej, konsekwentnie rozmontowywaa instytucje

konstytucyjne i ograniczaa prawa obywatelskie.

Wszystkie te trzy wydarzenia, a raczej lece u ich podstaw procesy spoecz-

ne, miay dwie wsplne cechy. Pierwsza z nich bya ilustracj czsto przedstawia-

nych w literaturze niezamierzonych skutkw dziaa spoecznych, drug nato-

miast ich gbokie podstawy strukturalne, ktre s przedmiotem dalszych rozwaa.

Niezamierzone skutki dziaa spoecznych polegay na tym, e, jak si okazao

po pewnym czasie, a co te wiadomo od dawna z literatury socjologicznej i politolo-

gicznej, we wszystkich trzech wspomnianych przypadkach wyborcy wykazali raczej

konsens negatywny ni pozytywny, gosujc raczej przeciw ni za. Brytyjczycy wcale

bowiem nie byli na masow skal zwolennikami ksenofobicznego przecicia mozol-

nie budowanych powiza (Gawrylewski 2016) w ramach wsplnej europejskiej

przestrzeni gospodarczej i spoecznej, Amerykanie zwolennikami niewykwalifi-

kowanego, narcystycznego, mizoginistycznego (tame) oszusta podatkowego na

mailto:gniew@poczta.onet.eu

Klaunokracja 2.0 i bolesny koniec patriarchatu na semiperyferiach

socialspacejournal.eu

2

stanowisku prezydenta, Polacy nie marzyli za bynajmniej o amaniu ich praw oby-

watelskich przez nepotyczny rzd niekompetentnych urzdnikw, ktrych sympto-

matycznym przykadem okaza si dwudziestoszecioletni aptekarz kamicy na te-

mat swego rzekomego wyszego wyksztacenia, ktremu to dentelmenowi powie-

rzono wane stanowisko w Ministerstwie Obrony Narodowej.

Z punktu widzenia niezamierzonych skutkw dziaa mona stwierdzi, e

referendum brytyjskie wygra Wadimir Putin, podczas gdy Anglicy gosowali za

nostalgi za Imperium Brytyjskim skupionym wok starej dobrej Anglii. Rezultatem

moe si za okaza koniec Zjednoczonego Krlestwa, zredukowanego do Rozdzie-

lonego Krlestwa Niewielkiej Brytanii i Niczego Wicej, oraz zjednoczona Irlandia

i niepodlega Szkocja w ramach Unii Europejskiej. W tym kontekcie niektrzy auto-

rzy p artem, p serio przepowiadaj masow emigracj Anglikw do Nowej

Zelandii (Gawrylewski 2016) i Amerykanw do Kanady, Polacy za raczej nie bd

wraca z emigracji z Europy Zachodniej nawet ze zmarginalizowanej europejsko,

lecz wci dobrze zarzdzanej (Wielkiej?) Brytanii. W kadym jednak razie roz-

bieno midzy surrealnoci a horrendaln realnoci znika na naszych oczach

(Gawrylewski 2016). Zdaje si te potwierdza hipoteza o wzrastajcej roli niewy-

ksztaconej i antyintelektualnej czci elektoratw, co jest bardzo z wiadomoci

dla nauki (tame). Potwierdzeniem tego moe by fakt, e prezydent-elekt Stanw

Zjednoczonych wyrazi swe dsintressement wynikami bada naukowych, a nawet

jawn wobec nich pogard, wiceprezydent-elekt za sw otwart wrogo wobec na-

uki (tame). W Polsce obecna partia rzdzca doskonale wpisuje si w klerykalne na-

stroje antyintelektualne, w Wielkiej Brytanii natomiast trend antyintelektualny nie

jest tak jawny.

Wsplnym elementem tych trzech przypadkw narodowych wydaje si fru-

stracja dotychczasowym wyranie klasowym neoliberalnym systemem politycz-

nym i zwizanymi z nimi elitami politycznymi. Referendum w Zjednoczonym Kr-

lestwie, wybory parlamentarne w Polsce i wybory prezydenckie w Stanach Zjedno-

czonych byy szans rozadowania dugo kumulujcej si wciekoci na esta-

blishment jako cao, na system notorycznie niespeniajcy skadanych [] obietnic

(Bauman 2016). W rnym stopniu w krajach rdzenia (Stanach Zjednoczonych i

Klaunokracja 2.0 i bolesny koniec patriarchatu na semiperyferiach

socialspacejournal.eu

3

Zjednoczonym Krlestwie) ni semiperyferii (Polsce) dotyczyo to ofiar deregulacji

rynku pracy i rynkw finansowych spuszczonych ze smyczy i szalejcych nierwno-

ci, dla kurczcych si szeregw (tame) beneficjantw thatcheryzmu i rwnocze-

nie zwielokrotniajcych si mas, ktre odziedziczyy tylko straty (tame) oraz kla-

sy redniej osuwajcej si w przeraony, upoledzony i niepewny swojego losu pre-

kariat (Bauman 2016). W krajach rdzenia wyborcy mogli wyrazi wotum nieufno-

ci nie tej czy innej partii, lecz systemowi partyjnemu; wyrazi swoje obrzydzenie,

oburzenie, odrzucenie i nieufno wobec caoci establishmentu (tame)

i promowanemu przez establishment [] nieporzdkowi (tame). W Polsce mieli

natomiast alternatyw w postaci partii postrzeganych jako antysystemowe.

2. Konflikt pokole czy sprzecznoci klasowe?

Podstawowy konflikt polityczny we wspczesnej Polsce opisano

w kategoriach zderzenia cywilizacji midzy neoplemionami (Rykiel 2016; por. Bau-

man 2016). Jest to cz szerszego procesu spoecznego, jaki mona obserwowa

w spoeczestwach Zachodu. Chodzi tu mianowicie o zaamywanie si dotychcza-

sowego adu spoecznego (Bauman 2016). Jednym z istotniejszych aspektw tego za-

amania jest narastajcy konflikt midzypokoleniowy. Pokolenie urodzone, a w ka-

dym razie wychowane, po zaamaniu si wiatowego systemu komunistycznego po-

strzega starsze pokolenia jako nieuprawnionych beneficjantw przemiany ustrojowej

w wiecie pokomunistycznym, starsze pokolenia dostrzegaj natomiast nieupraw-

nion roszczeniowo modego pokolenia (Grabowski 2016). Porzdek spoeczny

i ekonomiczny jest wic kwestionowany zarwno w kategoriach cywilizacyjnych, jak

i pokoleniowych.

W Polsce najbardziej widoczne jest zaamanie si dotychczasowego konsensu

politycznego (Grabowski 2016). Zakwestionowano zwaszcza prowadzon od lat

przez poprzedni ekip polityk oportunistycznego unikania przez pastwo kwestii

ideologicznych. Taka polityka bya w istocie kompromisem midzy prawic

a prawic z jednej strony neoplemieniem narodowo-katolickim, z drugiej za libe-

ralno-promodernizacyjnym, z ktrych to pierwsze sfrustrowane przegrywanymi

przez siebie omioma kolejnymi wyborami na rnych szczeblach wzio odwet nie

Klaunokracja 2.0 i bolesny koniec patriarchatu na semiperyferiach

socialspacejournal.eu

4

tylko na swych rzeczywistych przeciwnikach, lecz take na pastwie i narodzie in

gremio. Za najskuteczniejszy sposb zabezpieczenia si zwycizcw przed kolejn

porak uznano instytucjonalizacj niszczenia instytucjonalnych mechanizmw

funkcjonowania pluralistycznego spoeczestwa obywatelskiego.

W sferze spoecznej za pilne zadanie uznaje si wypracowanie nowego kon-

sensu midzy prac a kapitaem (Grabowski 2016). W warunkach globalizacji poja-

wia si tu jednak sprzeczno midzy logik semiperyferyjnego kapitalizmu, nasta-

wionego na maksymalizacj konkurencyjnoci, a quasi-lewicow retoryk nacjonali-

stycznego populizmu, udzcego si moliwoci niwelacji polaryzacji spoecznej

przez ignorowanie rosncych podziaw klasowych, w tym prekaryzacji, i sprowa-

dzanie ich zgodnie z logik kapitalizmu dziewitnastowiecznego do kwestii soli-

daryzmu narodowego.

W tym wanie kontekcie pojawia si rozam midzypokoleniowy, ktry zna-

laz wyrane odzwierciedlenie w antysystemowych zachowaniach wyborczych mo-

dego pokolenia w wyborach powszechnych z 2015 r. (Grabowski 2016). Za zrni-

cowaniem pokoleniowym zachowa wyborczych i szerzej postaw politycznych

kryj si rnice interesw (tame). Skutkiem dokonujcej si w kontekcie globali-

zacji rewolucji informatycznej ostatnich dwch dziesicioleci jest przypieszenie bie-

gu czasu spoecznego, a z nim przypieszenie zmian identyfikacji pokoleniowej, kt-

ra dokonuje si obecnie ju nie co 20 lat, lecz raczej co 10 (Grabowski 2016). Tyle bo-

wiem czasu wystarcza obecnie do pojawienia si rozbienoci percepcji rzeczywisto-

ci oraz odmiennych sposobw komunikowania si z otoczeniem.

Analiz konfliktu pokole mona rozpocz od przyczyn demograficznych.

Przez ostatnie stulecia a do lat 60. XX wieku w wiecie rozwinitym nastpowa

cigy wzrost demograficzny (Grabowski 2016), kade nastpne pokolenie byo wic

liczebniejsze od poprzedniego. Od lat 70. mona jednak obserwowa w wiecie za-

chodnim zaamanie si tej tendencji, co oznacza starzenie si przedmiotowych spoe-

czestw. Oznacza to zmniejszenie si liczby ludnoci w wieku produkcyjnym, a wic

ubytek zasobw pracy (siy roboczej), czego skutkiem jest nieuchronne spowolnienie

wzrostu gospodarczego (tame) i co waniejsze zmiana proporcji podzielonego

dochodu narodowego midzy pokoleniami. Z tego wynika za nie tylko nierwny,

Klaunokracja 2.0 i bolesny koniec patriarchatu na semiperyferiach

socialspacejournal.