krótka skala poczucia wpływu na przebieg choroby – wersja ... s503... · połowa badanych...

Download Krótka skala poczucia wpływu na przebieg choroby – wersja ... s503... · połowa badanych lekarzy

Post on 27-Feb-2019

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Psychiatria Polska2008, tom XLII, numer 4

strony 503513

Krtka skala poczucia wpywu na przebieg choroby wersja dla schizofrenii

Brief measure to assess perception of self-influence on the disease course. Version for schizophrenia

Andrzej Kokoszka 1, Anna Tel ichowska-Lena 1, Rafa Radzio 2

1 II Klinika Psychiatryczna WUM w Warszawie Kierownik: prof. dr hab. n. med. A. Kokoszka

2 Centrum Psychoterapii, Samodzielny Wojewdzki Zesp Publicznych Zakadw Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej w Warszawie

Kierownik: lek. med. L. Brya

SummaryAim. Elaboration of a brief scale for screening of perception of self-influence on the course

of schizophrenia, which could be used during usual psychiatric examination. Methods. Group focus interview of patients with favourable and unfavourable course of

schizophrenia led do the formulation of the 57 items Likerts scale. The study of 403 persons with schizophrenia, assessed by their psychiatrists as having low or high perception of self-influence on the course of schizophrenia resulted in a choice of 5 items that had the strongest power of discrimination of those two groups of patients. The psychometric proprieties were assessed in the group of 90 patients with schizophrenia.

Results. The reliability Alfa Cronbach = 0.78 and validity (r = 0.45) assessed by corre-lations with the clinical assessment

Conclusions. Brief measure to assess perception of self-influence on the disease course - Version for schizophrenia has good reliability, acceptable validity and can be used for screening of patients with low perception of self-influence on the disease course.

Sowa klucze: schizofrenia, poczucie wpywu na przebieg choroby, skala samooceny, stoso-wanie si do zalece lekarskich Key words: schizophrenia, perception of self-influence, self-control, self-rating scale, adherence to treatment

Badanie nie byo sponsorowane

Wstp

Analiza pimiennictwa dotyczcego oddziaywa majcych na celu popraw stosowania si do zalece lekarskich przez chorych na schizofreni wskazuje, e tradycyjna psychoedukacja jest nieskuteczna, natomiast skuteczne s oddziaywa-

Andrzej Kokoszka i wsp.504

nia terapeutyczne obejmujce trening behawioralny oraz ksztatowanie motywacji pacjentw [1]. Wymagaj one aktywnego zaangaowania uczestnikw psychoedu-kacji w zdobywanie nowych informacji i umiejtnoci. Uzyskane wyniki zgodne s z hipotez odpowiedniego dostosowania (goodness of fit hypothesis) [2] przekonania o moliwoci kontrolowania rda stresu, do mechanizmw radzenia sobie ze stre-sem. W przypadku stresorw spostrzeganych przez jednostk jako pozostajce pod jej kontrol optymalnym sposobem radzenia sobie ze stresem jest denie do rozwizania problemu, a w przypadkach poczucia braku wpywu na stresor, unikanie go i strategie skoncentrowane na emocjach. Z takiego punktu widzenia warunkiem zaangaowania si pacjenta w optymalne stosowanie si do zalece terapeutycznych jest poczucie wpywu na przebieg choroby. Pojcie poczucie wpywu na przebieg choroby jest bardziej adekwatne ni poczucie kontroli nad przewlek chorob, poniewa poczucie kontroli ma konotacje dotyczce penej kontroli, co w przypadku chorb przewlekych jest mao realistyczne, w przeciwiestwie do wpywu na przebieg choroby, ktry w pewnym stopniu moe mie wikszo pacjentw [3]. Wersja dla cukrzycy Krtkiej metody poczucia wpywu na przebieg choroby [3] znajduje uznanie w praktyce [4] i w badaniach naukowych [5]. Krtka metoda poczucia wpywu na przebieg choroby: wersja dla osb z cukrzyc, podobnie jak Krtka metoda oceny radzenia sobie z cho-rob [6] maj na celu przede wszystkim wspomc kliniczn ocen poczucia wpywu na przebieg choroby i suy pomoc w psychoedukacji pacjenta na temat tej cechy psychicznej. Krtka skala radzenia sobie z chorob moe by stosowana we wszelkich chorobach. Zawiera ona opisy czterech sytuacji, z moliwoci wyboru najbardziej prawdopodobnego zachowania spord czterech moliwoci, charakterystycznych dla czterech gwnych stylw radzenia sobie z chorob. Zapoznanie si z ni przez pacjenta uatwia lekarzowi praktyczne zaznajomienie pacjenta z czterema gwnymi stylami radzenia sobie z chorob: skoncentrowanym na zadaniu, zorientowanym na poszuki-wanie najlepszych rozwiza, skoncentrowanym na emocjach, skoncentrowanym na unikaniu. Natomiast metoda oceny poczucia wpywu na przebieg choroby pomaga w poprawie motywacji pacjenta do rozwijania jego wpywu na przebieg choroby, do lepszego stosowania si do zalece terapeutycznych.

W celu wspomagania diagnozy i postpowania psychoterapeutycznego w cukrzycy opracowano tzw. Zestaw Psychodiabetologiczny [7], ktry obejmuje:

Krtk metod radzenia sobie z chorob [6] Krtk metod oceny poczucia wpywu na przebieg choroby [3] Schemat diagnozy i postpowania psychoterapeutycznego w trakcie rutynowej wizyty lekarskiej [8].

Zestaw ten jest pozytywnie oceniany przez klinicystw zajmujcych si leczeniem cukrzycy jako uzupenienie klinicznej diagnozy oraz jako sposb edukowania pacjenta o mechanizmach psychologicznych dotyczcych radzenia sobie z chorob. Ponad poowa badanych lekarzy potwierdzia, e stosuje omawiane narzdzia w codziennej praktyce lekarskiej [4].

505Krtka skala poczucia wpywu na przebieg choroby

Prezentowana Krtka skala poczucia wpywu na przebieg choroby wersja dla schizofrenii zostaa opracowana jako cz tzw. Pakietu psychologicznego postpo-wania w schizofrenii, na ktry skada si jeszcze:

Kwestionariusz wgldu w schizofreni [9]. Krtka metoda oceny radzenia sobie z chorob [6] Schemat diagnozy i postpowania psychoterapeutycznego w trakcie rutynowej wizyty lekarskiej [8].Krtka skala poczucia wpywu na przebieg choroby wersja dla schizofrenii, moe

suy do klinicznej oceny poczucia wpywu dokonywanej wsplnie przez psychiatr i pacjenta. Podejcie oparte jest na koncepcji wsplnego podejmowania decyzji (shared decision making). Zgodnie z ni wspdecydowanie o rodzaju terapii jest moliwe take u pacjentw psychotycznych. Wspdecydowanie o terapii polega na wczaniu pacjenta w proces wyboru najlepszej dla niego terapii. Jest ono poredni form relacji lekarzpacjent pomidzy paternalistycznym modelem leczenia a mode-lem typu informacja wybr. W pierwszym przypadku lekarz, opierajc si na swojej wiedzy, wybiera dla pacjenta najlepsz form terapii, przekazujc mu tylko te wybrane informacje, ktre pozwalaj uzyska jego zgod na podjcie zaproponowanego lecze-nia, natomiast w drugim ciar podejmowania decyzji jest przesunity cakowicie na pacjenta, a lekarz pozostaje tylko rdem informacji o dostpnych rodzajach terapii [10]. Wspdecydowanie o wyborze terapii zakada, e decyzje podejmowane s przez obydwch partnerw, ktrzy dziel si na bieco informacjami co do opcji leczenia. Decydujc rol w tym modelu odgrywa adekwatne informowanie pacjenta oraz przy-wizywanie duej wagi do jego indywidualnych priorytetw i celw pacjenta, okazuje si bowiem, e ignorowanie ich istnienia wie si z gorsz wspprac z lekarzem, a w konsekwencji z gorszymi wynikami terapii [10].

Dostpne badania sugeruj, e 50% pacjentw jest zainteresowanych decydowaniem o swoim leczeniu. W szczeglnoci dotyczy to pacjentw modszych, ktrzy maj szerszy dostp do penej wiedzy na samym pocztku swojej choroby (obecnie wiemy wicej na temat leczenia ni 20 lat temu), dlatego chtniej podejmuj odpowiedzialno za swoje zdrowie. Wspdecydowanie o leczeniu przynosi wymierne korzyci, midzy innymi popraw wiedzy o chorobie i moliwoci jej leczenia, a take powoduje, e oczekiwa-nia zwizane z terapi staj si bardziej realistyczne. Natomiast nie ma ono wpywu na zadowolenie pacjenta z decyzji terapeutycznych [10]. Moliwo wczenia pacjentw z rozpoznaniem schizofrenii w proces wspdecydowania zaley od fazy choroby. Oczy-wicie, duo prociej zaproponowa wspdecydowanie osobie wdroonej w leczenie, w okresie stabilnej remisji, ni osobie bdcej w ostrej fazie psychotycznej. Kolejnym ograniczeniem moe by fakt, e cz pacjentw nie uwaa si za osoby chore. Okazuje si jednak, e zaproponowanie wspdecydowania pacjentowi z ograniczonym poczu-ciem wgldu w swoj chorob moe zwikszy szanse na kontynuowanie przez niego terapii, gdy postawa paternalistyczna bdzie jeszcze trudniejsza do zaakceptowania przez pacjenta pozbawionego wgldu [10]. Wspdecydowanie jest moliwe nawet u wieo przyjtych pacjentw ze schizofreni, co wykazay 18-miesiczne badania tej metody, porwnywanej ze standardow terapi. Interwencje prowadzone wrd tych

Andrzej Kokoszka i wsp.506

pacjentw byy oparte na terapii poznawczo-behawioralnej. Wyniki badania potwierdziy, e moliwo decydowania o wyborze leku przeciwpsychotycznego ma dodatni wpyw na dugofalowe efekty leczenia, w szczeglnoci na poziom stosowania si do zalece lekarskich i ryzyko nawrotw [10].

Cel pracy

Celem byo opracowanie prostej metody, uatwiajcej szybk, przesiewow ocen poczucia wpywu na przebieg schizofrenii, moliw do wykorzystania w celu ksztato-wania poczucia wpywu na przebieg choroby w trakcie rutynowej wizyty lekarskiej.

Materia i metodaPrace nad konstrukcj skali rozpoczto od grupowych wywiadw z chorymi, z ko-

rzystnym i niekorzystnym przebiegiem schizofrenii, ktre doprowadziy do wyonienia 57 pyta z picioma moliwymi do wyboru odpowiedziami podanymi w skali typu Likerta. Nastpnie badaniami za pomoc wstpnej wersji skali objto 403 osoby. W ba-daniu wzio udzia 180 (44,7%) kobiet i 221 (54,8%) mczyzn (w dwch przypadkach nie zanotowano pci pacjenta). 109 (27%) osb miao wyksztacenie podstawowe, red-nie 226 (56,1%), wysze niepene 32 (7,9%), wysze 26 (6,5%), 10 (2,5%) osb nie udzielio odpowiedzi na ten temat. 268 (66,5%) osb utrzymywao si z renty, 28 (6,9%) pracowao w normalnych warunkach, 22 osoby (5,5%) pracoway w warunkach chronionych, 22 osoby (5,5%) aktywnie pracoway w gospodarstwie domowym, 22 (5,5%) miao wiadczenia rentowe i pracoway w warunkach chronionych, 16 (4,0%)osb kontynuowao nauk, 8 (2,0%) pozostawao na utrzymaniu ro

Recommended

View more >