kultura në raport i debatit komunat e kosovësprojekti është i mbështetur nga zyra e bashkimit...
TRANSCRIPT
![Page 1: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/1.jpg)
Kultura nëkomunat
e KosovësRAPORT I DEBATIT
Tetor 2014, Prishtinë
![Page 2: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/2.jpg)
![Page 3: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/3.jpg)
Rrjet i organizatave të pavaruratë kulturës të Kosovëswww.forumikulturor.net
Projekt i financuar nga BE-ja dhe i menaxhuar nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë
Kultura nëkomunat
e KosovësRAPORT I DEBATIT
![Page 4: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/4.jpg)
Prodhimi i këtij dokumenti është mundësuar me ndihmën e Zyrës së Bashkimit Evropian në Kosovë, dhe Olof Palme Internacional Center e mbështetur nga Qeveria Suedeze.
“Ky publikim u prodhua me ndihmën e Bashkimit Evropian. Përmbajtja e këtij publikimi është përgjegjësi vetëm e Forumit Kulturor dhe në asnjë mënyrë nuk paraqet mendimet e Bashkimit Evropian dhe Olof Palme International Center”
![Page 5: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/5.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 5
Hyrje 6
Përmbledhje e diskutimeve të përgjithshme 7
Domosdoshmëria e një strategjie për kulturën 8
Financimi i aktiviteteve kulturore 10
Buxheti komunal për kulturën 11
Bashkëpunimi me shoqërinë civile 14
Planet e komunave për kulturën 15
Rekomandime 16
Forumi Kulturor 17
Forumi për Zhvillim Kulturor 18
Përmbajtje
![Page 6: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/6.jpg)
6 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
Debati “Kultura në komunat e Kosovës” është mbajtur më 8 gusht 2014 në qytetin e Pejës, në kuadër të projektit Forumi për Zhvillim Kulturor, i cili ka për qëllim të zhvillojë më tutje dhe të forcojë Forumin Kulturor të themeluar në vitin 2011, duke ofruar këshilla dhe njohuri të vlefshme për politikat kulturore të Kosovës.
Projekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri ODA dhe DokuFest. Diskutimi në debat u zhvillua rreth temave të hulumtimit që po analizon gjendjen e kulturës në komunat e Kosovës. Të gjeturat preliminare të hulumtimit dëshmojnë diskriminimin pozitiv të shtetit ndaj institucioneve publike të kulturës, krahasuar me sektorin e pavarur, kur flitet për financimin publik.
Në përgjithësi, këto të gjetura tregojnë neglizhencën e institucioneve të shtetit ndaj kulturës, e sidomos ndaj institucioneve të pavarura të kulturës. Panelistë të debatit ishin: Engelbert Zefaj, Drejtor i Drejtorisë për Kulturë, Rini dhe Sport, komuna e Pejës; Kujtim
Isa, Drejtor i Drejtorisë për Kulturë, Rini dhe Sport, komuna e Mitrovicës; Albert Heta, Drejtor i Stacion CCA dhe Vullnet Sanaja, përfaqësues i Rrjetit të Organizatave të Kulturës në Pejë dhe Drejtor ekzekutiv i Anibarit.
Hyrje
![Page 7: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/7.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 7
Një prej problemeve elementare që është vënë re, jo vetëm gjatë këtij hulumtimi, është trajtimi jo adekuat i insitucioneve të pavarura të kulturës në legjislacion dhe në përgjithësi në politikat e kulturës që ndodhin në nivel qëndror dhe në atë lokal.
Ky trajtim i pabarabartë vërehet që në termin që përdoret për institucionet e pavarura të kulturës. Ato zakonisht quhen organizata të kulturës, apo operatorë të kulturës, e jo Institucione të kulturës. Termi institucion i kulturës është i rezervuar vetëm për institucionet publike të kulturës, apo për institucione të kulturës që janë të themeluara nga niveli qëndror apo lokal, ndërsa institucionet tjera të kulturës që janë të themeluara nga qytetarët, apo që funksionojnë në bazë të ligjit për organizata joqeveritare, nuk trajtohen si institucione të kulturës. Kjo çështje është problematike, sepse prej kësaj varet edhe mënyra se si trajtohen ato në legjislacion, ndarje buxhetore dhe degëzohet deri në aktivitetet kulturore ose produktet e kulturës që këto institucione i prodhojnë në fund.
Kjo është vetëm njëra nga të gjeturat e hulumtimit mbi gjendjen e kulturës në komunat e Kosovës, i cili ishte edhe pjesë e diskutimit të parë publik që është mbajtur në kuadër të projektit “Forumi për zhvillim kulturor”. Engelbert Zefaj, Drejtor i Drejtorisë për Kulturë, Rini dhe Sport në komunën e Pejës, ka thënë se “politikat e komunës i konsiderojnë institucione kulturore Muzeun, Teatrin, Kinoteatrin dhe Galerinë e arteve”.
Sipas Zefajt, fillimisht duhet të qartësohet nocioni kulturë, në mënyrë që të jetë më e lehtë marrja e vendimeve për subvencionimin e projekte të ndryshme. “Kultura e Pejës është e vendosur në katin e tretë dhe është thënë se aty e ka vendin. Por nëse e shihni aty ka vetëm shoqëri kulturo-artistike muzikore. Dhe krijohet përshtypja që kultura në Pejë është e konceptuar vetëm për ata që bëjnë muzikë. Për mua kultura është dicka shumë më e madhe, mundet me qenë muzikë, art aplikativ, letërsi, është edhe trashëgimi, mundet natyra me qenë kulturë, historia e shumë gjëra të tjera që e përbëjnë kulturën. Bile edhe sjellja e njerëzve, mënyra se si sillen ata mundet me u trajtu si kulturë, edhe të folurit e njerëzve duhet të ruhet si kulturë”.
Përmbledhje ediskutimevetë përgjithshme
![Page 8: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/8.jpg)
8 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
Nga ana tjetër Albert Heta, drejtor i Qendrës për Art Bashkëkohor “Stacion” në Prishtinë, ka thënë se sipas kësaj logjike të trajtimit të institucioneve kulturore, festivalet nuk ekzistojnë fare në Kosovë. Ai për ta ilustruar këtë ka përmendur të dhënat e Agjencisë së Statistikave të Kosovës, e cila nuk i ka të përfshira si aktivitete kulturore disa prej ngjarjeve e festivaleve më të njohura në vend si “Dokufest”, “Anibar” etj. Heta ka thënë se pikërisht në bazë të atyre të dhënave do të duhej që Ministria e Kulturës dhe komunat t’i hartonin strategjitë apo planet zhvillimore të kulturës dhe të ndahet buxheti për to. Agjencia e Statistikave të Kosovës, për shembull grumbullon të dhënat vetëm për tri galerti të artit, dy prej të cilave janë në Prishtinë dhe një në Pejë. “Mund të jenë dhjetë ekspozita në Ferizaj, e galeri të artit nuk ka sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, e dihet që ekziston një Galeri e artit edhe në Ferizaj. Këto të dhëna nuk janë problematike vetëm për njëfarë përceptimi të përgjithshëm, këto janë problematike sepse në bazë të këtyre dokumenteve do të duhej të rrjedhte edhe planfikimi buxhetor, i strategjive të kulturës etj”, ka shtuar Heta.
Një nga çështjet kryesore që është diskutuar në këtë debat, e që është ngritur si shqetësim edhe nga të gjeturat preliminare të hulumtimit, është zhvillimi i një strategjie afatgjate për kulturën.
Në fakt, në vitin 2001/2003 është hartuar për herë të parë një strategji për kulturën e cila është quajtuar “Strategjia zhvillimore e kulturës në Kosovë”, por e cila nuk është marrë shumë parasysh nga institucionet. Për hartimin e kësaj strategjie kanë qenë të angazhuar rreth 100 personalitete të kulturës, ndërsa kanë qenë të angazhuar edhe ekspertë nga jashtë. Ky dokument parashihte zhvillimin e kulturës në nivelin qëndror në 5-10 vitet e ardhshme.
Për kulturën në nivelin e komunave ishte menduar krijimi i Këshillit për kulturë, i cili do të krijonte një databazë për artefaktet e kulturës dhe organizatat në secilën komunë. Ky këshill do të bëhej edhe njëfarë regjistri statistik për kulturën në Kosovë, i cili do t’i mundësonte Ministrisë së Kulturës dhe autoriteve lokale ta kenë një hartë të saktë të pasurisë kulturore të vendit. Do të përfshinte ndërtesat publike e private të cilësisë së lartë, monumentet,
Domosdoshmëria e një strategjie për kulturën
![Page 9: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/9.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 9
organizatat që krijojnë art, bibliotekat, arkivat private dhe publike, artistët, shkrimtarët, muzicientët, artistët aplikativë dhe vendet e interesit historik. Një institucion i tillë nuk ekziston, pra nuk është realizuar asnjëherë ajo strategji.
Kujtim Isa, Drejtor i Drejtorisë për Kulturë, Rini dhe Sport në komunën e Mitrovicës, ka thënë se tash për tash ata kanë një kalendar të zakonshëm të aktiviteteve kulturore që i mbajnë, siç është rasti me festën e Pavarësisë ose ndonjë datë tjetër e rëndësishme. “Ajo që është e rëndësishme është që të bëhet një strategji dhe një plan i punës, i cili do të ndryshonte pak a shumë nga vitet e kaluara, e jo ta kemi vetëm një kalendar të zakonshëm të aktiviteteve kulturore, mirëpo kjo gjithsesi kërkon një investim më të madh intelektual, por edhe monetar”.
Nga ana tjetër, duke folur rreth kësaj çështjeje, Engelbert Zefaj, Drejtor i Kulturës në Komunën e Pejës, ka thënë se hapat e parë që i ka bërë ai me të ardhur në këtë detyrë kanë qenë krijimi i këshillave kulturore. “Kam ndërtuar këshillin e muzikantëve, këshillin e organizatave që merren me aktivitete kulturore, këshillin e letrarëve dhe
bashkërisht me të gjithë këta e kemi themeluar Këshillin kulturor të Pejës. Ky këshill gjatë këtyre shtatë muajve sa jam në këtë pozitë është takuar pesë herë, ndërsa nënkëshillat, këto këshillat veç e veç janë takuar së paku dy herë me secilin. Kemi problem, sepse kërkesat e tyre janë të mëdha, por po mendojmë se ngadalë do t’i rregullojmë të gjitha”.Vullnet Sanaja, Përfaqësues i Rrjetit të Organizatave të Kulturës në Pejë dhe Drejtor ekzekutiv i Festivalit “Anibar”, duke folur në emër të këtij rrjeti, ka thënë se joformalisht ato kanë ekzistuar edhe më herët. Para zgjedhjeve lokale anëtarët e këtij rrjeti kanë pasur edhe takime me kandidatët për kryetar, me ç’rast edhe kanë nënshkruar një deklaratë për veprimet të cilat ata do t’i përmbushin gjatë mandatit të tyre. Sa i takon strategjisë kulturore, Sanaja ka thënë se ajo është domosdoshmëri për një përmirësim në fushën e kulturës.
![Page 10: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/10.jpg)
10 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
Kultura në përgjithësi financohet përmes një vijeje buxhetore që njihet si subvencione dhe financimi i kulturës bazohet në tri nene të ligjit për menaxhimin e financave publike dhe përgjegjësive.
Ato tri nene, që japin një hapësirë shumë të gjerë, e centralizojnë vendimmarrjen për kulturën në nivel të kryetarëve të komunave ose të ministrave. Në disa komuna ka rregullore për subvencione, në disa ende nuk ka, por në përgjithësi vlerësohet se vendimmarrja është e centralizuar.
Sa i përket subvencionimit të aktiviteteve kulturore, Peja e ka rregulloren që quhet “Rregullorja për subvencione dhe transfere”, e cila është miratuar në tetor të vitit 2012. Ajo rregullore parasheh një burokraci që nga vetë zyrtarët e Pejës nuk konsiderohet e pëlqyeshme, ngase çdo kërkesë duhet t’i drejtohet Kryetarit dhe drejtorit të kulturës, pastaj ajo kërkesë nga drejtori i kulturës duhet të rekomandohet te komisioni për shqyrtimin e kërkesave, pastaj nëse kalon te ky komision duhet të shkojë te kryetari dhe bordi i drejtorëve për aprovim final dhe aty merret vendimi për ndarjen e mjeteve. Në debat është thënë se mbi këtë procedurë, në Pejë
janë ndarë dhe janë mbuluar pothuajse mbi 80% ose 90% të organizatave që veprojnë në këtë qytet.
Një sistem tjetër i pagesave është në Komunën e Mitrovicës. Kategoria e subvencioneve me të cilat ky qytet mundohet që t’i përkrahë qoftë OJQ-të, qoftë klubet sportive, janë të ndara në programin e Drejtorisë për Kulturë, Rini e Sport. Mitrovica i ka rreth 200 mijë euro të alokuara në kategorinë subvencione, që e bën këtë një prej departamenteve më të pasura në Kosovë si DKRS. “Deri tani kemi bërë një shpenzim edhe për klubet e sportit, mirëpo më tepër për kulturë diku rreth 54 mijë euro, sipas kalendarit të cilin e kemi trashëguar nga qeverisja e kaluar, po ashtu kemi financuar edhe disa projekte që na kanë ardhur nga OJQ të ndryshme, të cilat merren me promovimin e kulturës”, ka sqaruar drejtori i DKRS-së në Mitrovicë.
Në nivel të komunave një ndryshim drastik në mënyrën se si janë menaxhuar institucionet kulturore, të cilat funksionojnë në qytetet e Kosovë, ka ndodhur në vitin 2010 kur është zbatuar një memorandum i mirëkuptimit mes Ministrisë së Kulturës dhe komunave për të ashtuquajturin decentralizim të kulturës, në bazë të të cilit teatrot e
Financimi iaktivitetevekulturore
![Page 11: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/11.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 11
qyteteve, që deri atëherë janë financuar drejtpërdrejt prej MKRS kanë kaluar në kompetencë të kuvendeve komunale. Deri në atë kohë teatrot kanë pasur buxhet prej 50-90 mijë euro. Me këtë decentralizim, ato marrin prej Ministrisë deri në 10 mijë euro dhe disa mjete modeste prej komunave, të cilat, në disa prej tyre, sillen deri në 30 mijë euro.
Kjo ndikon shumë në mënyrën se si ato teatro kanë funksionuar përpara e si funksionojnë sot. Ky ndryshim nuk është inicuar nga institucionet e Kosovës. Kjo ka ardhur pas një hulumtimi që ishte sponsoruar nga DFID, në vitin 2009. Në bazë të atij hulumtimi ishte rekomanduar ky ndryshim, sepse konsiderohej se Ministria e Kulturës ka shumë ndikim në kulturë, duke i pasur në menaxhim edhe teatrot dhe institucionet qendrore në Prishtinë, ndërkohë që institucionet komunale nuk kanë pasur ndikim në këto institucione. Me këtë decentralizim është vendosur që disa prej këtyre institucioneve të shkëputen nga ndikimi i drejtpërdrejtë i MKRS-së. Por, varshmëria finanicare ka ndikuar që disa prej këtyre institucioneve të kërkojnë të kthehen nën administrimin e drejtpërdrejtë të MKRS.
Njëra nga fushat prioritare të hulumtimit për Forumin Kulturor përbën edhe ndarjen e buxhetit shtetëror për kulturën.
Për këtë qëllim, në kuadër të projektit “Forumi për Zhvillim Kulturor”, FK ka analizuar buxhetin shtetëror për kulturën, ndërsa si pjesë e hulumtimit ka qenë edhe situata në komunat e Kosovës1. Karakteristikat e buxheti lokal, pra buxheti i ndarë nga komunat e Kosovës, nuk dallon shumë nga buxheti i nivelit qendror. Trendët e rritjeve buxhetore janë të ngjashme. Po ashtu, edhe ndarjet ekonomike të buxhetit në nivel lokal ndjekin shembullin e nivelit qendror: me rritjen e buxhetit, jo proporcionalisht rriten investimet kapitale, pra investimet në infrastrukturë.
Mirëpo, problematike për nivelin komunal është ndarja e buxhetit për kulturë, për arsye se ndarja buxhetore në nivelin më të thellë behet në nivel drejtorish. Pothuajse të gjitha drejtoritë në komunat e Kosovës janë Drejtori për Kulturë, Rini dhe Sport (DKRS), gjë e cila e bën të pamundur ndarjen e buxhetit vetëm për fushën e kulturës.
1 Të gjeturat e prezantuara në këtë kapitull janë marrë nga raporti i hulumtimit të Forumit Kulturor mbi ndarjen buxhetore për kulturën.
Buxheti komunal për kulturën
![Page 12: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/12.jpg)
12 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
Në aspektin e vlerës numerike, buxheti i drejtorisë për Kulturë, Rini dhe Sport në nivelin komunal ka pasur rritje prej afro 2 milionë euro në vitin 2007 në 11.3 milionë euro në vitin 2014. Kjo rritje enorme megjithatë është në proporcion me rritjen e buxhetit të përgjithshëm të nivelit komunal dhe nuk reflekton interesim më të madh të komunave rreth çështjeve kulturore, sportive apo të rinisë. Kjo vërehet më se miri ku buxheti i Drejtorisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit shihet si përqindje e buxhetit të përgjithshëm të komunës. Kjo përqindje nuk ka luajtur shumë ndër vite, megjithëse vërehet një trend i lehtë ngritjeje. Në vitin 2007 kjo përqindje ishte 2.1 për qind, ndërsa në vitin 2014 ishte rritur në 3 për qind, pra 0.9 pikë të përqindjes më shumë.
Edhe në nivelin lokal, shihet qartë që politikat publike në fushën e kulturës nuk janë më ndryshe se në fushat tjera: kryesisht investim në infrastrukturë. Megjithatë, për dallim prej nivelit qendror, të dhënat për nivelin lokal fillojnë nga viti 2007, gjë e cila e vështirëson përcjelljen e një trendi më afatgjatë dhe të shihen efektet e proceseve politike. Në vitin 2008, Kuvendi i Kosovës miratoi Ligjin për Vetëqeverisjen Lokale. Ky ligj i transferoi
shumë kompetenca tek niveli komunal. Ky faktor, bashkë me prioritetet e qeverisë prej viteve 2007 e tutje, bën që investimet kapitale të rriten dukshëm. Në vitin 2007 investimet kapitale përbënin diku rreth 17 për qind të shpenzimeve komunale, ndërsa në vitet në vazhdim shpenzimet kapitale rriten për të arritur mbi 50 për qind në vitin 2014. Më shumë se gjysma e investimeve kapitale të drejtorive për kulturë, rini dhe sport ka shkuar për kulturën.
Megjithatë, duhet cekur që shumë nga këto investime shumëfunskionale, siç janë për shembull qendrat multifunksionale të cilat shërbejnë dhe janë të destinuara për më shumë se një fushe. Andaj, edhe përqindja mund të konsiderohet më e ulët, apo më mirë të thuhet që cilësia e investimeve kapitale në fushën e kulturës nuk është që do të ndihmojë zhvillimin e fushës së kulturës ashtu siç numrat mund të japin përshtypjen. Si shembull tjetër për këtë mund të shërbejë edhe rasti i Komunës se Novobërdës, e cila në 4 vitet e fundit investon linjën buxhetore të investimeve kapitale të Drejtorisë së Kulturës në pjesën më të madhe vetëm në blerjen e librave për bibliotekë. Është e paqartë se si një investim i tillë i vetëm ndihmon zhvillimin kulturor.
![Page 13: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/13.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 13
Në fund, vlen të përmendet efekti i madhësisë së komunës në shpenzimet për kulturë. Ka një korelacion pozitiv në mes të madhësisë së buxhetit të komunës dhe përqindjes që ajo komunë shpenzon për DKRS: sa më i madh që të jetë buxheti i një komune, aq më e madhe do të jetë përqindja që ajo komunë shpenzon për DKRS. Kjo vjen si rezultat i shumë faktorëve. Ndër faktorët kyç që ndikojnë në këtë fenomen është arritja e ‘ekonomisë së shkallës’ në shërbimet komunale, apo rritjes së efikasitetit të komunës në ofrimin e shërbimeve. Sa më e madhe të jetë një komunë, aq më efikase në ofrim të shërbimeve bëhet ajo. Pra, në një komunë të madhe, një shërbyes civil i shërben më shumë njerëzve sesa një shërbyes civil në një komunë më të vogël. Kjo vjen si rrjedhojë që disa funksione të komunës nuk mund të hiqen në proporcion me popullsinë – një komunë duhet të ketë zyre të prokurimit, pa marrë parasysh sa e vogël të jetë ajo. Por, megjithatë, nuk duhet neglizhuar faktorin tjetër, që madhësia e komunës është në korelacion të drejtë me urbanizimin e asaj komune dhe urbanizimi është në korelacion të drejtë me prodhimin e aktiviteteve kulturore.
Një trend i ngjashëm ndodh kur të krahasohet edhe buxheti për subvencione dhe investime kapitale – si dy linja buxhetore të ndara direkt për aktivitete kulturore, në vend se të jenë për burokracinë institucionale, siç është rasti me pagat dhe mëditjet, shërbimet komunale apo mallrat dhe shërbimet – si përqindje e buxhetit të DKRS për atë komunë. Edhe ky korelacion vjen si rezultat i ‘ekonomisë së shkallës’ te komunat. Është e domosdoshme të ceket këtu se politika e Qeverisë së Kosovës që të krijojë komuna të reja ndikon negativisht në buxhetin e sektorit të kulturës në nivelin komunal.
![Page 14: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/14.jpg)
14 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
Bashkëpunimi me shoqërinë civile, sa i takon aktiviteteve të përbashkëta kulturore, në shumicën e komunave është i kënaqshëm.
Një kontribut për këtë po e jep edhe rrjetëzimi i institucioneve të pavarura të kulturës, që tashmë është bërë në disa prej qendrave kryesore në Kosovë: Prizren, Pejë, Mitrovicë, Gjilan, ndërsa është në proces të themelimit edhe në Gjakovë dhe Prishtinë. ”Po provojmë që kudo ku ka potencial të skenës së pavarur të ketë rrjetëzim, në mënyrë që avokimin ta zhvillojmë paralelisht me Forumin Kulturor edhe në raport me Ministrinë e Kulturës, Qeverinë, por edhe me komunat”, thotë Hajrulla Çeku, nga Forumi kulturor.
Engelbert Zefaj, Drejtori i Kulturës në Pejë, thotë se çdo vendim që është marrë për çkado qoftë është marrë mendimi i shoqërisë civile, nëpërmjet drejtorëve. Çdo komision që formohet brenda komunës e ka një përfaqësues të shoqërisë civile. Ai, për ta dëshmuar këtë, përmend një shembull. “Zgjedhja e Këshillit drejtues të teatrit, me ligj i takon kryetarit, kurse në Pejë ka ndodhur që kryetari nuk ka qenë fare i pranishëm. Janë ftuar të gjithë aktorët e Pejës që jetojnë në Pejë dhe në Prishtinë dhe diku tjetër, është mbajtur
një kuvend zgjedhor dhe me vota të fshehta është zgjedhur Këshilli Drejtues i Teatrit. Domethënë, edhe pse kryetari e ka pasur të drejtën ekskluzive të emërimit, ai ka kërkuar që përzgjedhja të bëhet edhe me vota të fshehta”.
Edhe Kujtim Isa, Drejtor i Kulturës në Mitrovicë thotë se bashkëpunimi me shoqërinë civile në këtë komunë është i kënaqshëm. “Dokumenetet që janë diskutuar edhe në Kuvendin e Komunës së pari janë draftuar nga shoqëria civile dhe kanë marrë pjesë pothuajse të gjithë akterët kryesorë që kanë të bëjnë me atë plan. Deri tani kemi aprovuar vetëm planin për rini dhe zhvillimin e saj 2014-2017 dhe kanë marrë pjesë të gjithë përfaqësuesit e shkollave fillore, të mesme, të fakultetit në Mitrovicë dhe të Këshillit për Veprim Rinor Lokal. Të gjitha këto rekomandime kanë qenë pjesë e këtij dokumenti dhe si të tilla kanë shkuar për votim në Kuvend, ku edhe janë miratuar”.
Ndërsa, ajo që vërehet është mungesë e bashkëpunimit mes DKRS-ve të komunave të ndryshme. Eventualisht ekziston ndonjë bashkëpunim mes drejtorive të komunave që territorialisht janë afër njëra-tjetrës, ndërkohë që, asnjë takim i përbashkët nuk është
Bashkëpunimi me shoqërinë civile
![Page 15: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/15.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 15
mbajtur ndonjëherë mes të gjitha DKRS-ve në nivel të Kosovës. Madje shumica e drejtorëve as që njihen mes vete.
Gjithashtu mungon edhe bashkëpunimi me Ministrinë e Kulturës. Engelbert Zefaj, shprehet i habitur që për shtatë muaj, sa është në detyrën e Drejtorit të Drejtorisë për Kulturë, Rini dhe Sport nuk ka pasur asnjë komunikim elektronik e as fizik me Ministrin e Kulturës. Bile, ai thotë që nuk kanë marrë as urimin për marrjen e kësaj detyre. Edhe Kujtim Isa, Drejtor i Kulturës në Mitrovicë thotë se një iniciativë për bashkëpunim shumë më thellë mes drejtorive komunale dhe Minisrisë do të ishte e mirëseardhur për komunat.
Shikuar në përgjithësi, planet e komunave sa i përket organizimit të aktiviteteve kulturore janë ambicioze.
Shumica prej tyre nuk mund të realizohen për shkak të mungesës së mjeteve materiale, por edhe mungesës së një strategjie më afatgjate për kulturën. Drejtorët e DKRS-ve të dy komunave, Pejës e Mitrovicës, pjesëmarrës në debat, i kanë pyetur për planet dhe prioritetet që ata i kanë për zhvillimin e kulturës gjatë mandatit të tyre.
Drejtori i Kulturës në Pejë thotë se një nga prioritetet e tij kryesore mbetet sanimi i gjendjes së trashëguar, e cila, sipas tij, ka qenë e mjerueshme, sidomos në Teatër dhe Kinoteatër. Tashmë është zgjedhur Këshilli Drejtues i teatrit, i cili edhe do të përgatitë repertoarin për këtë vit, e më pas do të ndahet edhe buxheti. Prioritet tjetër do të jetë edhe Muzeu i qytetit, në të cilin do të bëhen meremetimet e nevojshme dhe do të ketë ndryshim të orarit të punës, duke punuar shtatë ditë në javë, në mënyrë që edhe ata që e vizitojnë Pejën gjatë fundjavës të kenë mundësi të shkojnë në muze. Këto janë vetëm disa nga shumë prioritetet pak a shumë emergjente për komunën e Pejës.
Planet e komunavepër kulturën
![Page 16: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/16.jpg)
16 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
Ndërkaq, duke folur për planet e Drejtorisë të cilën e udhëheq në komunën e Mitrovicës, Kujtim Isa, ka thënë se “ajo çka është prioritet për neve është konsolidimi i statuteve të të gjitha institucioneve vartëse të cilat i ka Komuna e Mitrovicës, për shkak se shumica prej tyre bien në kundërshtim me disa prej ligjeve themelore, siç janë: ligji për financat e pushtetit lokal po ashtu edhe ligji për vetqeverisjen lokale, statute këto të cilat janë kthyer disa herë nga Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal”. Gjatë këtij viti në Mitrovicë do të krijohet edhe Orkestra e qytetit si dhe ndër planet tjera përmendet edhe bashkëpunimi me OJQ-të komunale të cilat merren me kulturën, në mënyrë që bashkërisht të bëhet promovimi i vlerave kulturore.
Debati “Kultura në komunat e Kosovës” edhe një herë dëshmoi për nevojën për qasje më të strukturuar dhe strategjike ndaj sektorit të kulturës në nivel lokal.
Debati i prodhoi këto rekomandime:• Trajtimi i barabartë i Institucioneve të
pavarura të kulturës me ato publike. Në bazë të ligjit aktual Institucionet e kulturës të krijuara nga qytetarët nuk trajtohen si institucione të kulturës,
• Hartimi i strategjive afatgjatë për kulturën, që do t’i udhëzonin komunat për veprime strategjike në këtë sektor dhe do t’i rishikonin politikat aktuale kulturore në nivel lokal,
• Thellimi i bashkëpunimit në mes të komunave dhe institucioneve të pavarura të kulturës përmes dilogut të strukturuar mes drejtorive të kulturës dhe rrjeteve të skenës së pavarur nëpër komuna,
• Intensifikimi i bashkëpunimit mes drejtorive të kulturës të komunave si dhe mes tyre dhe Ministrisë së Kulturës për hartimin e agjendave të përbashkëta të veprimit për zhvillim kulturor,
• Rritja e buxhetit komunal për
Rekomandime
![Page 17: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/17.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 17
kulturën, me theks të veçantë në pjesën që i dedikohet institucioneve të pavarura të kulturës dhe ngjarjeve kulturore në nivel lokal,
• Decentralizimi i vendimmarrjes në sektorin e kulturës dhe fuqizimi i rolit të drejtorëve të kulturës në raport me politikat dhe buxhetin kulturor.
Teatri Oda organizoi një mori takimesh informative gjatë fundvitit 2011 me qëllim të krijimit të një rrjeti të përbashkët të organizatave të kulturës në Kosovë.
Në këto takime morën pjesë më se 60 pjesëmarrës, përfaqësues nga organizata të ndryshme të kulturore dhe kështu u krijua mundësia e organizimit të Kuvendit themelues, i cili u mbajt me 23.03.2012 dhe vuri themelet e Rrjetit të Organizatave të Pavarura të Kulturës – Forumi Kulturor. Kuvendi Themelues vuri themelet e Forumit Kulturor duke anëtarësuar 22 organizata të pavarura në kuadër të Rrjetit. Përmes votave demokratike u aprovua statuti, njëkohësisht u zgjodh edhe Kryesia e rrjetit. Forumi Kulturor është etnitet i regjistruar si rrjet i organizatave të pavarura kulturore si anëtare. Si sekretariat i përkohshëm i Forumit Kulturor është vendosur të jetë Teatri ODA deri në momentin e ngritjes së kapaciteteve për të formuar një Sekretariat profesional të rrjetit.
Forumi Kulturor i Kosovës është Rrjet i Organizatave të Pavarura të Kulturës të Kosovës themeluar me qëllim të:• Fuqizimit të organizatave të
Forumi Kulturor
![Page 18: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/18.jpg)
18 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
pavarura kulturore duke i zhvilluar kapacitetet e tyre për realizimin e programeve të tyre,
• Afirmimit të organizatave anëtare,• Përfshirjes së organizatave anëtare
në proceset vendimmarrëse,• Rritjes së përkrahjes së skenës së
pavarur të kulturës,• Mbrojtjes dhe përmirësimit të
pozitës së organizatave anëtare karshi institucioneve relevante të Kosovës dhe jashtë saj.
Forumi Kulturor synon të përmbushë misionin e vet nëpërmjet aktiviteteve si:• Komunikimit dhe rrjetëzimit të
organizatave të pavarura në fushën e kulturës.
• Shkëmbimit dinamik të informacioneve dhe të përvojave.
• Aktiviteteve të lobimit dhe avokimit• Trajnimeve specifike për nevojat e
organizatave anëtare• Organizimit të debateve dhe
forumeve• Bashkërenditjes së aktiviteteve
artistike dhe kulturore
Forumi për Zhvillim Kulturor është projekt që ka për qëllim të zhvillojë më tutje dhe të forcojë Forumin Kulturor të themeluar në vitin 2012, duke ofruar këshilla dhe njohuri të vlefshme për politikat kulturore të Kosovës.
Projekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri ODA dhe DokuFest. Projekti ka filluar me aktivitetet e para në dhjetor të vitit 2013, ndërsa parashihet të zgjasë deri në nëntor të vitit 2015. Në një periudhë dyvjeçare, Forumi për Zhvillim Kulturor do të prodhojë të paktën 28 produkte të politikave të kulturës, të cilat do të rezultojnë nga hulumtime, debate, fokus grupe dhe konferenca. Projekti do të forcojë rrjetin e komunitetit të kulturës së pavarur, të ndërtojë kapacitetet e saj të brendshme dhe të ndikojë në hartimin e politikave kulturore të Kosovës përmes prodhimit të dijes për kulturë. Po ashtu, projekti do të nxisë dialogun dhe bashkëpunimin mes sektorit të kulturës së pavarur dhe autoriteteve publike në mënyrë që të dalë me zgjidhje konkrete për zhvillimin kulturor në Kosovë.
www.forumikulturor.net
Forumi për Zhvillim Kulturor
![Page 19: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/19.jpg)
POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË • 19
![Page 20: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/20.jpg)
20 • POLITIKAT KULTURORE DHE NDARJA BUXHETORE PËR KULTURËN NË KOSOVË
Projekt i financuar nga BE-ja dhe i menaxhuar nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë
Implementuar nga:
![Page 21: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/21.jpg)
![Page 22: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/22.jpg)
![Page 23: Kultura në RAPORT I DEBATIT komunat e KosovësProjekti është i mbështetur nga Zyra e Bashkimit Europian në Kosovë, ndërsa bartës të projektit janë Forumi Kulturor, Teatri](https://reader030.vdocuments.net/reader030/viewer/2022040508/5e4d7050914103395c146013/html5/thumbnails/23.jpg)
forumikulturor.netfacebook.com/ForumiKulturortwitter.com/forumikulturor