norwegia versus unia europejska .norwegia versus unia europejska –...

Download NORWEGIA VERSUS UNIA EUROPEJSKA .Norwegia versus Unia Europejska – uprzywilejowane partnerstwo,

Post on 25-Apr-2019

218 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Adam Rogala-Lewicki

NORWEGIA VERSUS UNIA EUROPEJSKA UPRZYWILEJOWANE PARTNERSTWO,

INTEGRACJA OUTSIDERA, CZY SELEKTYWNA WSPPRACA?

WPROWADZENIE

Norwegia zwizaa si prawnie ze wiatem Zachodu stajc si czon-kiem-zaoycielem Paktu Pnocnoatlantyckiego (NATO) w 1949 roku. Na przestrzeni lat nikt nie kwestionowa jej historycznego, kulturowego i geopo-litycznego umiejscowienia. Losy tego nordyckiego kraju sprawiy, e posiada on jedyny wswoim rodzaju status outsidera wrd swoich czyli w odnie-sieniu do pozostaych krajw europejskich. Szczeglny charakter stosunkw czy Norwegi z Uni Europejsk, ktrej ujednolicone podejcie w stosunku do tego kraju mona m.in. zrozumie poprzez lektur konkluzji Rady UE na temat kondycji tyche stosunkw. Tu wsppraca pomidzy Norwegi a UE jest okrelana jako uprzywilejowane partnerstwo (privileged partnership).

Najbardziej uderzajc cech statusu Norwegii w zwizku z UE, patrzc z perspekty-wy zewntrznej, jest jej unikalno i wyjtkowo (singular and special). () Zazwyczaj kraje s czonkami organizacji midzynarodowych iprzyjmuj wynikajce z tego zasady i obowizki. Jednak stosunki Norwegii z UE s oparte na zwizku bez czonkostwa, na mocy ktrego kraj ten zobowiza si do przyjcia iprzestrzegania znacznej czci polityki iprzepisw UE bez stawania si jej czonkiem. Jedynym midzynarodowym przykadem, ktry moe przypomina t relacj w chwili obecnej, jest stowarzyszenie Portoryko z USA, ktre przyjo wszystkie federalne przepisy, nie bdc formalnie czci USA1.

1 Outside and Inside. Norways agreements with the European Union, Chapter 13, Other par-ties views on Norways agreements with the EU, Official Norwegian Reports NOU 2012: 2.

ADAM ROGALA-LEWICKI140

* * *

Midzy Norwegi a UE, pomimo pozostawania tego nordyckiego kraju poza ramami strukturalnymi wsplnoty, istnieje cisa wi gospodarcza i polityczna, realizowana gwnie w ramach ukadw bilateralnych oraz poprzez struktur Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (European Free Trade Associa-tion)2. Ilustracj bliskich stosunkw jest fakt, e Norwegia jest pitym najwa-niejszym partnerem importowym UE (po Chinach, Rosji, USA i Szwajcarii) i sidmym rynkiem eksportowym (poUSA, Chinach, Szwajcarii, Rosji, Turcji i Japonii). Kraj naley te do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Euro-pean Economic Area)3 i Schengen4 (bez Spitsbergenu i Wyspy Niedwiedziej).

2 Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu, ESWH (European Free Trade Associa-tion, EFTA) powstao 3maja 1960 r. na mocy Konwencji sztokholmskiej (podpisanej 4 stycznia 1960 r.), ustanawiajcej stref wolnego handlu midzy pastwami czon-kowskimi. Siedziba Sekretariatu EFTA mieci si w szwajcarskiej Genewie. Pierwotni czonkowie EFTA (Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja i Wielka Brytania) mieli stanowi konkurencj dla pastw zrzeszonych w ramach Europejskiej Wsplnoty Gospodarczej (EWG). Pastwa zaoycielskie EFTA nie byy wwczas zain-teresowane czonkostwem w EWG, widziay jednak konieczno zacieniania wsp-pracy gospodarczej. Zczasem, po ustpieniu przeszkd natury politycznej, wikszo czonkw EFTA wybraa czonkostwo wkonkurencyjnej EWG. W latach 19861994 czonkiem organizacji bya rwnie Finlandia. Od 1977 r. pastwa EWG i EFTA utrzymyway wspln stref wolnego handlu towarami przemysowymi. Zob. A. Maka, EFTA w procesach zachodnioeuropejskiej integracji gospodarczej, [w:] E. Oziewicz (red.), Procesy integracyjne we wspczesnej gospodarce wiatowej, Warszawa 2001, s. 5055. Por. Z.M. Doliwa-Klepacki, Europejska integracja gospodarcza, Biaystok 1996.

3 EWG i EFTA porozumiay si w sprawie utworzenia strefy wolnego handlu, tworzc Europejski Obszar Gospodarczy (European Economic Area). Porozumienie o utwo-rzeniu EOG podpisano wPorto 2 maja 1992 r. Po wykluczeniu z umowy odniesie do Szwajcarii, weszo ono w ycie 1 stycznia 1994 r. Za ratyfikacj porozumienia wypowiedziao si 3/4 norweskiego parlamentu (Stortingu). Liechtenstein, z uwagi na Szwajcari, zwleka z ratyfikacj do 1995 r. Organami EOG s: Rada jako organ prawodawczy (czonkowie Rady Unii Europejskiej, Komisji Europejskiej i po jednym ministrze danego resortu z3pastw EFTA), Wsplny Komitet jako organ wykonawczy (czonkowie Komisji Europejskiej iprzedstawiciele rzdw 3 pastw EFTA wrwnej liczbie), Wsplny Komitet Parlamentarny jako organ doradczy (delegaci Parlamentu Europejskiego i parlamentw narodowych 3 pastw EFTA w rwnej liczbie), oraz Komitet Konsultacyjny jako organ opiniodawczy (czonkowie Komitetu Ekonomiczno--Spoecznego UE iKomitetu Konsultacyjnego EFTA wrwnej liczbie). Polska podpi-saa umow o czonkostwie w EOG 14padziernika 2003 r. w Luksemburgu. Zostaa ona ratyfikowana 8 padziernika 2004 r., a wesza w ycie 6 grudnia 2005 r.

4 Porozumienie zostao zawarte w miejscowoci Schengen w Luksemburgu 14 czerwca 1985 r. Wczeniej, 13lipca 1984 r., RFN i Francja zawary porozumienie w Saarbrc-

Norwegia versus Unia Europejska uprzywilejowane partnerstwo, integracja outsidera 141

Porozumienie EOG obejmuje cznie 31 krajw: trzy kraje EFTA oraz 28 pastw czonkowskich UE (ukad z Schengen 26 krajw, w tym cztery kraje EFTA: Islandi, Liechtenstein, Norwegi i Szwajcari). Szwajcaria braa czynny udzia wnegocjacjach, jednake wwyniku referendum podja decyzj o wycofaniu si z traktatu. Z kolei Finlandia, Szwecja oraz Austria opuciy EFTA pod koniec 1994 roku na rzecz czonkostwa w UE, aw 2010 roku Islandia rozpocza rozmowy akcesyjne z UE. Cho aden kraj oficjalnie nie poszukiwa czonkostwa w EOG poprzez udzia w EFTA, ze swojej strony Norwegia wyraaa ju aprioryczne dsintressement w stosunku do krajw Europy rodkowej iWschodniej w 1990 roku, a ostatnio rwnie odrzuca-jc oznaki zainteresowania ze strony innych ni Liechtenstein europejskich mikropastw. Biorc pod uwag wielko i znaczenie pastw EFTA-EOG (Liechtenstein 35 tys. obywateli), Islandia (310 tys. obywateli), Norwegia pozostaje jedynym politycznie liczcym si krajem tego porozumienia5. By moe dlatego pozostae kraje zarzucaj jej dziaanie z pozycji siy imocar-stwowoci. Faktem jest, e nie zawsze konsultuje ona decyzje ze swoimi partnerami, czsto regulujc sprawy bezporednio zUE, a nie poprzez EFTA. Z drugiej strony naley mie wiadomo, eNorwegia nie kryje niezadowo-lenia ze znacznej dugoci czasu potrzebnego do osignicia porozumienia w ramach EFTA. Wynika to chociaby z faktu niewystarczajcych zasobw administracyjnych u dwch pozostaych partnerw EFTA-EOG.

Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym jest znacznie szer-sze ni tradycyjna umowa owolnym handlu. Przyjcie aquis communautaire zapewnio Norwegii bezcowy dostp do rynku wewntrznego UE. Tym samym kraj ten sta si czci wsplnego systemu swobodnego przepywu towarw, kapitau, usug i osb, wraz z towarzyszcymi im regulacjami obszarowymi, m.in. w zakresie transportu, energii, ochrony konkurencji i konsumentw, ochrony rodowiska, zdrowia, statystyki, prawa spek i polityki spoecznej.

ken uatwiajce obywatelom obu pastw przekraczanie granicy. Umow z Saarbrcken zainteresoway si kraje Beneluksu, majce ju dowiadczenie wfunkcjonowaniu tzw. unii paszportowej. Wszystkie strony podpisujc porozumienie z Schengen (tzw.Schen-gen I), wykorzystay wczeniejsze dowiadczenia. Norwegia przystpia 25 marca 2001 r. Zob.Konwencja Wykonawcza z 19 czerwca 1990 r. do Ukadu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. midzy Rzdami Pastw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wsplnych granicach (Dz.Urz. UE L 239 z 22.09.2000 r.).

5 W oficjalnych dokumentach podkrela si, e Unia Europejska jest przychylna wobec pomysu wczenia Wysp Owczych do EFTA i, w konsekwencji, do EOG. Pozostawia si rwnie otwarte drzwi dla ewentualnego czonkostwa Szwajcarii. Przystpienie Islandii do UE rwnie ma nie by formaln przeszkod dla dalszego istnienia porozumienia EOG.

ADAM ROGALA-LEWICKI142

Ukad o EOG utrzyma narodow kontrol nad norweskimi zasobami ropy naftowej i gazu ziemnego. Ograniczenia EOG objy take wspln polityk roln i rybowstwo6, uni celn i walutow, oraz wspln polityk handlo-w. Norwegia zachowaa take prawo do utrzymania systemu ogranicze w zakresie nabywania ziemi rolnej oraz obszarw lenych. Ukad zawiera postanowienia regulujce niektre aspekty handlu produktami rybowstwa (Protok 9) i rolnictwa (Protok 3)7. Ponadto art. 19 umowy wyraa zobo-wizanie stron do stopniowej liberalizacji handlu rolnego poprzez zawieranie odrbnych umw co te si dzieje.

Norwegia uzyskaa prawo uczestnictwa w rnych unijnych inicjatywach i instytucjach. W ramach obszaru bezpieczestwa i obrony kraj jest czon-kiem: Europejskiej Agencji Obrony, Nordyckiej Grupy Bojowej, Frontexu, Europolu, Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotykw i Narkoma-nii, a take Grup Bojowych Unii Europejskiej (w grupie wielonarodowej oraz w tzw. nordyckiej grupie bojowej wraz z Finlandi, Szwecj Estoni)8. Norwegia partycypuje rwnie w kosztach zwizanych ze zmniejszaniem rnic spoecznych igospodarczych w Europie. Wkad pastw EFTA-EOG wramach ich uczestnictwa wodpowiednich programach odpowiada zrelaty-wizowanej wielkoci ich Krajowego Produktu Brutto do PKB caego EOG. czne zaangaowanie pastw EFTA-EOG wynosi 2,4% caego budetu UE. W 2008 roku wkad finansowy Norwegii wynis 188 mln , a przez cay okres programowania na lata 20072013 zwikszy si ze 130 mln w 2007 roku do 290 mln wroku 2013. Na funkcjonowanie EOG oraz finansowa-nie Norweskiego Mechanizmu Finansowego, tylko w latach 20042009, kraj wyasygnowa prawie 1,3 mld 9.

6 W odniesieniu do produktw rolnych ukad EOG reguluje kwestie zwizane z tymi produktami w sposb poredni, poprzez przepisy fitosanitarne i weterynaryjne. Zob. T.Ciszak, Europejski Obszar Gospodarczy, Biuletyn Analiz UKIE 2001, nr 5, s. 3540.

7 Strony zniosy ca i ograniczenia ilociowe na niektre ryby oraz zobowizay si do stopniowego zmniejszania ce na inne produkty, m.in. miczaki, skorupiaki ikawior. W odniesieniu do pewnej grupy produktw, m.in.ososi, makreli, ledzi, nie z