odlewnicwto wsp³‚czesne - polska i wiat

Download Odlewnicwto Wsp³‚czesne - Polska i wiat

Post on 22-Mar-2016

222 views

Category:

Documents

6 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kwartalnik naukowo-techniczny nr 2/2009

TRANSCRIPT

  • 2/2009 ISSN 1898-7257W numerze m.in.:

    Nos elektroniczny jako nowoczesnenarzdzieidentyfikacjiodorw

    Wybrinformacji z czasopism naukowo-technicznych

    Wirtualne muzeum - metal w historiiczowieka

    INSTYTUT ODLEWNICTWA

    ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT

    MODERN FOUNDRY - POLAND AND THE WORLD

  • 1G ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 HG ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 H

    Kwartalnik naukowo-techniczny Rocznik 2, nr 2/2009

    ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT

    BADANIA I STUDIA

    K. Perszewska, J. Faber: Nos elektroniczny jako nowoczesne narzdzie identyfikacji odorw..... 3

    NORMALIZACJA W ODLEWNICTWIE

    Informacje o normach ...................................... 8

    INFORMACJA NAUKOWO-TECHNICZNA

    Wybr informacji z czasopism naukowo-technicz-nych ................................................................. 9

    SZKOLENIA KONFERENCJE SEMINARIA SPOTKANIA

    II Midzynarodowa Konferencja "Innowacje w odlewnictwie cinieniowym" ....................... 24

    Szkolenie pt.: Eksploatacja i obsuga pie-cw indukcyjnych tyglowych. Topienie eliwa i staliwa".......................................................... 27

    Z HISTORII ODLEWNICTWA

    J.J. Sobczak, J. Krokosz, A. Gil: Wirtualne muzeum - metal w historii czowieka............................. 30

    PUBLIKACJE

    Nowoci wydawnicze ..................................... 35

    STUDIES AND RESEARCH

    K. Perszewska, J. Faber: I. Electronic nose as a modern tool for identification of odours............. 3

    STANDARDIZATION IN THE FOUNDRY PRACTICE

    Information on standards ................................. 8

    SCIENTIFIC AND TECHNICAL INFORMATION

    A choice of information from the scientific and technical journals ............................................. 9

    TRAINING CONFERENCES SEMINARS MEETINGS

    The Second International Comnference on "Inno-vations in Die Casting".................................... 24

    Training on "Operation and maintenance of cru-cible induction furnaces. Melting of cast iron and steel"............................................................... 27

    FROM THE HISTORY OF FOUNDING

    J.J. Sobczak, J. Krokosz, A. Gil: A Virtual Muse-um - Metal in the History of Mankind ............. 30

    PUBLICATIONS

    Publishing novelties ....................................... 35

    1

  • 2G ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 HG ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 H

    Wydawca:

    INSTYTUT ODLEWNICTWA

    w Krakowie

    REDAKTOR NACZELNY:

    Andrzej BALISKI

    ZESP REDAKCYJNY:

    Jerzy SOBCZAK, Jerzy TYBULCZUK, Joanna MADEJ, Marta KONIECZNA, Patrycja RUMISKA

    RADA PROGRAMOWA:

    Zbigniew RONDUDA (Przewodniczcy), Mariusz HOLTZER (Z-ca Przewodniczcego), Tadeusz BOGACZ, Jzef DAKO, Zbigniew GRNY, Adam TABOR,

    Andrzej JOPKIEWICZ, Janusz MIKLASZEWSKI, Mariusz URBANOWICZ

    ADRES REDAKCJI:

    Odlewnictwo Wspczesne Polska i wiat 30-418 Krakw, ul. Zakopiaska 73

    tel. (012) 26-18-381, fax. (012) 26-60-870 http://www.iod.krakow.pl

    e-mail: jmadej@iod.krakow.pl

    WSZELKIE PRAWA ZASTRZEONE

    adna cz czasopisma nie moe by powielana czy rozpowszechniana bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich.

    Printed in Poland

    ISSN 1898-7257

  • 3G ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 HG ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 H

    G Z

    HIS

    TORI

    I ODL

    EWNI

    CTW

    A H

    G ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 H

    G B

    ADAN

    IA I

    STUD

    IA H

    3

    NOS ELEKTRONICZNY JAKO NOWOCZESNE NARZDZIE IDENTYFIKACJI ODORW

    Katarzyna Perszewska, Janusz Faber

    Wstp

    Odory s to zwizki chemiczne, powstajce w rodowisku w rnych warunkach i odczuwane przez ludzi jako nieprzyjemne. Dotychczasowa metoda oceny ich stenia bya subiektywna i opie-raa si na indywidualnej ocenie odczuwania substancji zapachowych przez wytypowan grup ludzi (olfaktometria dynamiczna). Z uwagi na zrnicowan wraliwo ludzi na zapachy, przyjmuje si, e prg wyczuwalnoci wchowej SPWW, czyli minimalne stenie danego zwizku wyczuwane przez zmys powonienia, jest steniem, przy ktrym zapach jest wyczuwany przez 50% osb w grupie reprezentatywnej dla populacji. Jest to bardzo uoglniony sposb oceny stenia odorw w rodowi-sku. Wybr wykwalifikowanej kadry osb, wedug kryteriw wraliwoci osobniczej na zapachy, nigdy nie da moliwoci obiektywnego porwnywania otrzymanych wynikw. Problem identyfikacji odorw wynika z szybkiej zmiany ich stenia w czasie i przestrzeni, co utrudnia prowadzenie bada w te-renie. Czsto niewyczuwalne przez ludzi zapachy mog by szkodliwe, a zapachy wyczuwalne zu-penie neutralne. Dlatego prowadzono badania w celu skonstruowania urzdzenia zapewniajcego obiektywny pobr i analiz zwizkw odorotwrczych. Obecnie najnowoczeniejszym chromatogra-fem gazowym speniajcym te wymagania jest nos elektroniczny. Pomiary wykonywane przy pomocy nosa mogyby sta si jednym z wyznacznikw stopnia zanieczyszczenia naszego rodowiska.

    Co to jest nos elektroniczny?Elektroniczny nos to zesp detektorw chemicznych reagujcych na rne rodzaje czstek

    zawartych w otoczeniu, jak np.: obecno specyficznych wiza chemicznych, kwasowo, zasado-wo, zdolno do stabilizacji ssiednich dipoli itd. Przyrzd ten jest alternatywnym rozwizaniem w dziedzinie pomiarw wchowych prbek powietrza. W poczeniu z komputerowym systemem roz-poznawania umoliwia bardziej obiektywn analiz sensoryczn. Elektroniczny nos uczy si poprzez praktyk i nabiera dowiadczenia.

    Rys. 1. Schemat poboru prbki przez nos elektroniczny

    O

    1a. Pobr prbki 1b. Transport prbki na kolumn

  • 4G ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 HG ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 H

    Umoliwia identyfikacj substancji chemicz-nych przy niskich steniach. Porcje zapachw s pobierane przy uyciu pompy zamontowanej w nosie i transportowane na kolumn chroma-tograficzn typu DB5. Na cykl pracy urzdzenia skadaj si fazy: pobierania prbki zapachu, jej analizy oraz oczyszczania (regeneracji) aparatu. Poziom wykrywalnoci zawiera si w przedziale ppm, ppb, a nawet ppt, jeli urzdzenie wypo-saone zostao w funkcje wzbogacania. Czujni-kiem elektrycznym moe by przewodzcy poli-mer (przeksztacona polianilina lub polipirol) albo kryszta tlenku metalu (najczciej SnO2). Czujnik pokryty jest cieniutk warstewk innej substancji, ktrej zadaniem jest wychwycenie i przyklejenie lotnego skadnika z powietrza. Polimer lub tlenek reaguje na to zmian opornoci elektrycznej, dziki czemu otrzymujemy informacj chemiczn przetworzon na sygna elektryczny.

    Ostatnio jako czujniki stosuje si rwnie tzw. mikrowagi kwarcowe. S to krysztay, w kt-rych zmienia si czstotliwo drga, gdy zaad-sorbuj si na ich powierzchni czsteczki lotnego zwizku. Analiza zapachu trwa jedynie 10 s i nie wymaga przy tym specjalnie przygotowanych prbek. Ukad pomiarowy nosa elektronicznego umoliwia identyfikacj wybranych mieszanin ga-zw oraz wyznaczenie ich skadu ilociowego.

    Nos elektroniczny w Instytucie Odlewnic-twa w Krakowie

    Instytut Odlewnictwa w Krakowie posiada przenone urzdzenie zNose model 4300 (rys. 2), ktre jest przenonym chromatografem gazo-wym, co umoliwia bezporednie prowadzenie bada zapachw w terenie. W porwnaniu do starszych modeli obecnych na rynku charaktery-zuje si mniejsz mas i rozmiarami, szerszymi moliwociami pomiarowymi oraz szybkim cza-sem analizy w czasie rzeczywistym. Umoliwia rwnie wykrywanie zwizkw zapachowych w glebie, wodzie oraz innych materiaach cie-kych.

    Rys. 2. Model 4300 Portable zNose

    Urzdzenie posiada wysoce sprawny detek-tor w postaci krysztau kwarcowego SAW (Sound Acoustic Wave), wykrywajcy zwizki i ju la-dowe ich iloci (rzd ppb). Spektrum moliwoci zastosowa nosa elektronicznego jest bardzo szerokie. Przykadowo, czujnik chemiczny zNo-se wykrywa bomby w stanie ciekym tzw. TATP, a take inne tradycyjne materiay wybuchowe. Z tych wzgldw stosowany jest powszechnie w kryminalistyce, w walce z terroryzmem oraz przez NASA do poszukiwania ycia na innych planetach. Jest take jedynym urzdzeniem, kt-re otrzymao walidacj US EPA oraz The White House Office of National Drug Control Policy.

    Zalety i wady nosa elektronicznegoGwn zalet nosa elektronicznego jest

    miniaturyzacja i wysoka trwao jego czujni-kw, co umoliwia uzyskanie obiektywnych, powtarzalnych i bardzo dokadnych pomiarw. W przeciwiestwie do nosw biologicznych e-nosy nie ulegaj adaptacji ani zmczeniu, co umoliwia jednoczesn analiz jakociow i ilociow. Wobec postpujcego rozwoju tech-nicznego interpretacja wynikw staje si prosta i szybka, a zakres zastosowania wci si po-szerza. Nieocenion zalet jest szybka (pomiar praktycznie w czasie rzeczywistym do 10 s) iden-tyfikacja ladowych iloci mieszanin zwizkw chemicznych.

  • 5G ODLEWNICTWO WSPCZESNE - POLSKA I WIAT 2/2009 H

    Nosy elektroniczne stay si obiektywnymi narzdziami prowadzenia bada w zakresie odo-rymetrii. Dotychczasowe metody sensoryczne opieray si na wchowej ocenie prbek wyko-nywanej przez wyszkolone panele specjalistw. Taki sposb analizy mieszanin substancji zapa-chowych charakteryzowa si du subiektyw-noci, by kosztowny i trudny do stosowania na szeroka skal. Dziki relatywnie niskim cenom, moliwoci pracy w trybie on-line, niewielkim wymaganiom uytkowym i wyej wymienionym zaletom nosa elektronicznego badania te mog sta si o wiele bardziej efektywne.

    Nieliczne wady nosa elektronicznego to wysoka specjalizacja w identyfikacji zapachw i stacjonarno starszego typu modeli, ktrych nie maj ju najnowsze modele. Porednim man-kamentem jest te brak uregulowa prawnych, ktre umoliwiyby szersze wykorzystanie e-nosa do celw ochrony rodowiska.

    Uciliwo zapachowa

    Gazy pochodzenia antropogenicznego swo-je rdo maj w p

Recommended

View more >