poradnik konsumenta - skf.uni.lodz.pl ?ug_  · w teorii i praktyce, ze względu na zawodność...

Download PORADNIK KONSUMENTA - skf.uni.lodz.pl ?ug_  · W teorii i praktyce, ze względu na zawodność mechanizmów…

Post on 28-Feb-2019

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

PORADNIK KONSUMENTA

USUG FINANSOWYCH

d 2016

Autorzy:

Anna Celczyska, Agnieszka Czajkowska, Iwona Dorota

Czechowska, Maciej Dykto, Daria Korytkowska, Ewa Nastarowicz,

Anna Piechota, Joanna Stawska, Magdalena lebocka, Radosaw

Witczak, Artur Zimny

Redakcja:

Anna Celczyska

Niniejsza publikacja zostaa wydana w ramach projektu realizowanego

z Narodowym Bankiem Polskim: program edukacji ekonomicznej.

Informacje w niej zawarte maj oglny charakter i nie s porad

inwestycyjn.

Spis treci

Wstp 6

I. INWESTYCJE I OSZCZDNOCI (M. Dykto, A. Zimny) 8

1. Sowniczek 8

2. Podstawowe informacje lokaty i inwestycje wedug ryzyka i dochodowo-

ci

9

3. Opodatkowanie dochodw kapitaowych 17

4. Oszustwa i manipulacje 18

II. KREDYTY I POYCZKI (A. Czajkowska, E. Nastarowicz, J. Stawska) 20

1. Sowniczek i regulacje prawne 20 2. Podstawowe informacje rodzaje kredytw i poyczek 22 3. Umowa kredytu i poyczki 24 4. Odstpienie od umowy 26 5. Parabanki 27 6. Cena kredytu i poyczki 28

III. PODATKI (M. lebocka, R. Witczak) 34

1. Sowniczek i regulacje prawne 34 2. Podstawowe informacje definicja ustawowa podatku 35 3. Struktura systemu podatkowego w Polsce 35 4. Konstrukcja podatku na przykadzie podatku dochodowego od osb fizycz-

nych

36

5. Organy podatkowe a podatek dochodowy od osb fizycznych 47 IV. UBEZPIECZENIA (A. Celczyska, D. Korytkowska, A. Piechota) 50

1. Sowniczek i regulacje prawne 50 2. Podstawowe informacje - rodzaje ubezpiecze 52

3. Strony umowy ubezpieczenia 54

4. Odstpienie od umowy 56

5. Rodzaje szkd i roszcze odszkodowawczych 57

6. Terminy likwidacji szkd 58

7. Polubowna i sdowa droga dochodzenia roszcze odszkodowawczych 59

V. INSTYTUCJE OCHRONY KONSUMENTA NA RYNKU FINANSO-

WYM (D. Korytkowska, A. Piechota, J. Stawska)

65

VI. SPIS TABEL I RYSUNKW 69

VII. ZACZNIKI 69

6

Wstp

Za konsumenta zgodnie z Kodeksem Cywilnym uwaa si osob fi-

zyczn dokonujc czynnoci prawnej, niezwizanej bezporednio z jej dziaalnoci gospodarcz lub zawodow. Niniejszy Poradnik odnosi si do czynnoci lub usug wystpujcych na rynkach finansowych, z ktrymi czy si stosunkowo wysokie ryzyko. Pojedyncza, nieudana z punktu widzenia konsumenta transakcja moe cakowicie zdestabili-zowa budet gospodarstwa domowego, nie wpywajc przy tym na wskaniki ekonomiczne instytucji finansowych. Usugi finansowe by-waj mao transparentne co wpywa na deficyt wiedzy konsumentw. Ponadto oferowane s w masowym obrocie, powodujc okrelone kon-sekwencje dla obu stron. Klient detaliczny jest traktowany, jako majcy jednolite wymagania. Standardowe wzory drukw (wniosek o urucho-mienie, regulamin, cennik) nie s negocjowane i czsto zawieraj nieja-sne sformuowania, a najistotniejsze informacje s przedstawiane drob-nym drukiem. Zdarza si, e pracownik reprezentujcy firm koncen-truje si na walorach danego produktu, nie informujc o ryzyku, czy dodatkowych kosztach, nie daje czasu klientom na zapoznanie si z zapisami regulaminu i nie wyjania jego zawiej i skomplikowanej treci. W takim przypadku usugodawcy przerzucaj ryzyko na klienta, wykorzystujc jego deficyt wiedzy ekonomicznej, prawnej i marketin-gowej.

W teorii i praktyce, ze wzgldu na zawodno mechanizmw ryn-kowych funkcjonuje idea ochrony konsumenta, czyli nieprofesjonalne-go uczestnika rynku, bdcego sabsz stron stosunku prawnego. Ochrona konsumenta jest realizowana poprzez wzmocnienie jego pozy-cji, czy raczej interesu konsumenta wobec profesjonalnego usugodaw-cy i oznacza ingerencje w relacje midzy tymi partnerami poprzez na-danie konsumentom szczeglnych uprawnie, a take sprawowanie szczeglnego nadzoru nad tymi relacjami. Pomimo duego arsenau instrumentw ochrony konsumenta bdcych w dyspozycji rnych organw pastwowych wydaje si, e najlepiej byoby gdyby konsu-ment potrafi obroni si sam. Pojawia si zatem w teorii i w praktyce model konsumenta rozsdnego, waciwie zorientowanego, wiadome-go swojej sytuacji ekonomicznej, prawnej oraz gospodarczej i moli-woci z nich wynikajcych. Konsument rozsdny moe wiadomie i swobodnie podejmowa decyzje finansowe, obciajce go okrelon

7

odpowiedzialnoci i ryzykiem zmiany realiw gospodarczych. Takie-mu konsumentowi potrzebne s rzetelne i wyczerpujce informacje.

Niniejszy Poradnik, zosta opracowany przez zesp pracownikw Instytutu Finansw przy Uniwersytecie dzkim w ramach projektu edukacyjnego finansowanego przez NBP: Studencka Klinika Finansw. Poradnik stanowi prb przedstawienia informacji, dedykowanych roz-sdnemu konsumentowi na temat specyfiki usug finansowych. Wprawdzie przyjta formua i objto opracowania nie pozwala na pen charakterystyk usug rynkw finansowych ale umoliwia ukaza-nie zagadnie podstawowych dotyczcych: inwestycji i oszczdnoci, kredytw i poyczek, podatkw oraz ubezpiecze.

Wszystkich Czytelnikw-Konsumentw zapraszamy do lektury i yczymy wielu rozsdnych decyzji na rynkach finansowych.

W imieniu Autorw

Iwona Dorota Czechowska

8

I. INWESTYCJE I OSZCZDNOCI

1. Sowniczek

Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) instytucja gwarantujca wypaty depozytw zoonych w bankach.

W razie upadoci banku wypata depozytw do rwnowartoci

100.000 euro na osob jest gwarantowana przez ten fundusz

(wypata rodkw powyej tego limitu wymaga indywidualnego

dochodzenia roszcze).

Dywidenda cz zysku wypracowanego przez spk akcyjn, ktra jeli zgromadzenie wsplnikw zdecyduje

o takiej wypacie jest wypacana wacicielom akcji;

dywidenda powiksza zysk z tytuu posiadania akcji, ale nie ma

gwarancji, e dana spka bdzie j wypaca co roku, a tym

bardziej w jakiej wysokoci.

Inwestowanie rezygnowanie z biecej konsumpcji i przeznaczanie pienidzy na produkty umoliwiajce

osignicie zyskw wyszych, ni przy oszczdzaniu, ale te

naraonych na ryzyko strat (np. akcje, fundusze inwestycyjne,

nieruchomoci).

Komisja Nadzoru Finansowego organ administracji pastwowej, powoany do sprawowania nadzoru nad rynkiem

finansowym w Polsce; monitoruje i kontroluje m.in. dziaalno

bankw, instytucji ubezpieczeniowych i emerytalnych oraz

podmiotw dziaajcych na rynku kapitaowym, w tym

oferujcych produkty inwestycyjne.

Oszczdzanie rezygnowanie z biecej konsumpcji i odkadanie pienidzy na pniej, zwykle poczone z ich

lokowaniem w produkty o nieduej dochodowoci i niskim

ryzyku (np. lokaty bankowe, konta oszczdnociowe, obligacje

skarbowe).

Piramida finansowa dziaalno polegajca na pozyskiwaniu nowych uczestnikw (inwestorw) wnoszcych swoje rodki do

struktury, w ramach ktrej wypacane s one uczestnikom,

ktrzy przystpili wczeniej; konstrukcja taka jest skazana na

9

upadek, a pozyskiwanie nowych uczestnikw bazuje na

oszustwie, e zyski s cigle osigalne; dlatego dziaalno ta

jest niezgodna z prawem.

Podatek Belki potoczna nazwa podatku od dochodw kapitaowych.

Podatek od dochodw kapitaowych szczeglny podatek, ktrym oboone s dochody z kapitau, tj. odsetki, dywidendy,

zyski wynikajce z przyrostu wartoci zainwestowanego

kapitau (np. z akcji) i inne. Szerzej o tym podatku w punkcie 3

poniej.

Ryzyko moliwo poniesienia straty na dokonanej inwestycji.

Stopa zwrotu (stopa zysku) - wyraona w procentach relacja zysku z inwestycji do nakadw poniesionych na t inwestycj;

w przypadku lokat bankowych stop zwrotu jest w zasadzie

oprocentowanie tych lokat.

Zysk to rnica midzy przychodami z inwestycji a jej kosztami, np. w przypadku inwestycji w akcje zysk to warto

sprzeday akcji pomniejszona o warto ich zakupu i o prowizje

maklerskie poniesione przy tych transakcjach; podlega

opodatkowaniu podatkiem od dochodw kapitaowych; zysk ten

moe by powikszony o otrzyman dywidend (ktra trafia na

konto inwestora ju po jej opodatkowaniu).

2. Podstawowe informacje - lokaty i inwestycje wedug ryzyka i dochodowoci

Lokowanie i inwestowanie to pojcia bardzo zblione obie

dziaalnoci maj na celu pomnaanie posiadanych rodkw. Przyjo si

jednak, e lokowanie (oszczdzanie) wie si z niskim ryzykiem,

a dochodem s przede wszystkim odsetki, za inwestowanie zawiera

element ryzyka, a dochd ma inne rdo ni oprocentowanie.

W finansach jest generalna zasada: im wyszej dochodowoci si

oczekuje, tym wysze ryzyko trzeba zaakceptowa. Jeli kto nie chce

ryzykowa, musi si zadowoli skromnym zyskiem, np. odsetkami z lo-

kat. Jeli za kto chce duo zarobi, musi wybra produkty, na ktrych

moe te ponie strat. Poniej zestawiono rne dostpne na rynku pro-

dukty, szeregujc je od tych najbezpieczniejszych (i najmniej dochodo-

10

wych) do najbardziej ryzykownych (ale dajcych szanse na najwiksze

zyski).

Konta oszczdnociowe

S oferowane przez banki. S czym porednim midzy zwykym

kontem bankowym a lokat: s oprocentowane (zwykle nieco niej ni

lokaty), ale daj dostp do zgromadzonych na nich pienidzy bez utraty

odsetek, (przy czym zwykle druga lub kolejne wypaty rodkw

z takiego konta w cigu jednego miesica obcione s opatami, ktre

mog nawet przekroczy uskadane odsetki). Ryzyko utraty odsetek jest

tu wic niewielkie, wystpuje tylko wtedy, gdy musimy w cigu miesica

wypaci rodki z tego konta wicej razy, ni mona to zrobi bez opat.

Sam kapita rwnie jest bezpieczny, bo ba

Recommended

View more >