Produktivnost rada

Download Produktivnost rada

Post on 02-Jul-2015

2.803 views

Category:

Documents

5 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<p>Univerzitet u Sarajevu</p> <p>Seminarski rad iz predmeta Ekonomika preduzeaTema: Produktivnost rada</p> <p>Mentor:</p> <p>Studenti:</p> <p>U Sarajevu, decembar 2008. godine</p> <p>Ekonomika preduzea</p> <p>S A D R A J: UVOD.......................................................................................................................................2 1.POJAM, ZNAAJ I EKONOMSKA SADRINA PRODUKTIVNOSTI RADA...............3 2. FAKTORI PRODUKTIVNOSTI RADA............................................................................4 2.1.Objektivni faktori produktivnosti rada..............................................................................4 2.2. Subjektivni faktori produktivnosti rada............................................................................5 3. POKAZATELJ NIVOA PRODUKTIVNOSTI RADA.......................................................6 4. IZRAAVANJE PRODUKTIVNOSTI RADA...................................................................8 4.1. Proizvod se izraava fizikim jedinicama mjere................................................................8 4.2. Proizvod se izraava trinom cijenom..............................................................................8 4.3. Proizvod se izraava cijenom kotanja...............................................................................9 4.4. Proizvod se izraava drutveno potrebnim radom............................................................10 5. METODE MJERENJA PRODUKTIVNOSTI RADA.......................................................10 5.1. Naturalna metoda mjerenja produktivnosti rada...............................................................11 5.2. Vrijednosna metoda mjerenja produktivnosti rada...........................................................16 6. POKAZATELJI DINAMIKE PRODUKTIVNOSTI RADA..............................................18 6.1. Individualni indeksi produktivnosti rada.........................................................................18 6.2. Grupni indeksi produktivnosti rada.................................................................................18 6.3. Vrijednosni indeksi produktivnosti rada.........................................................................21 7. SPROVOENJE PRINCIPA PRODUKTIVNOSTI RADA.............................................22 7.1. Organizacione mjere.......................................................................................................22 7.2. Mjere tehnike racionalizacije i rekonstrukcije...............................................................22 7.3. Mjere drutvenog karaktera............................................................................................22 ZAKLJUAK..........................................................................................................................23 LITERATURA</p> <p>2</p> <p>Ekonomika preduzea</p> <p>UVOD Tema ovog seminarskog rada je produktivnost rada kao jedan od ekonomskih rezultata reprodukcije. Ekonomski principi reprodukcije su odreene norme (pravila) koje treba primjenjivati u organizovanju poslovanja preduzea ili drugih subjekata privrjeivanja da bi se na racionalan nain ostvarili ekonomski ciljevi tog poslovanja.1 Ove norme su zasnovane na ekonomskoj zakonitosti procesa reprodukcije, a ispoljavaju se u mogunosti stvaranja vee proizvedene od utoene vrijednosti u procesu reprodukcije. Osnovni cilj svakog preduzea je da ostvari maksimalne rezultate reprodukcije uz minimalna ulaganja u tu reprodukciju. Sam odnos izmeu rezultata reprodukcije i ulaganja u reprodukciju predstavlja poslovni uspjeh preduzea, kojem tei svako preduzee. Ovaj cilj, osnovni cilj preduzea, predstavlja i osnovni princip reprodukcije. U ovom radu e prvi parcijalni ekonomski princip, princip produktivnosti rada biti detaljnije obraen. Kroz ovaj seminarski rad emo pokuati dati pregled pojma produktivnosti rada, principa produktivnosti, faktora koji direktno utiu na nivo produktivnosti u nekom preduzeu, naine izraavanja sa konkretnim primjerima i na kraju, mjere koje preduezu stoje na raspolaganju kako bi produktivnost podigli na odgovarajui nivo.</p> <p>1</p> <p>Ekonomski leksikon, Beograd, 1975.</p> <p>3</p> <p>Ekonomika preduzea 1. POJAM, ZNAAJ I EKONOMSKA SADRINA PRODUKTIVNOSTI RADA Produktivost rada kao ekonomski princip izraava tenju ili zahtjev da se ostvari odreeni obim proizvodnje, obim prometa ili izvrenih usluga sa to manjim utrocima radne snage. 1To je sposobnost preduzea ili radnika da u jedinici vremena (satu,danu,mjesecu,godini,...) proizvede odreenu koliinu proizvoda odreenog kvaliteta. Koliinski (kvantitativno) produktivnost definiemo kao odnos izmeu ostvarenog obima proizvodnje i utoka radne snage.</p> <p>(P=produktivnost rada; Q=obim proizvodnje; L=broj zaposlenih 2; q=ostvarena proizvodnja po jedinici rada) Osim toga, produktivnost moemo predstaviti i inverzno, tj. izraunavajui koliko je utroeno rada za proizvodnju jednog proizvoda: (t=utroeno vrijeme po jedinici proizvoda)</p> <p>Ova definicija produktivnosti je izvedena iz osnovnog ekonomskog principa: ostvariti maksimalni rezultat sa minimalnim ulaganjima, 3 koji je mogue postii na dva naina: poveanjem ukupne mase proizvoda ili poveanjem radnog uinka.</p> <p>Produktivnost rada, njen nivo i rast ima veliki znaaj kako za cjelokupno drutvo, tako i za preduzea i pojedince. Rastom produktivnosti rada stvaraju se mogunosti da se u istoj jedinici vremena proizvede vea koliina proizvoda. Stoga rast produktivnosti u drutvu znai poveanje drutvenog bogatstva. to je ostvarena vea produktivnost rada drutvo raspolae veom koliinom dobara, te se potrebe stanovnitva zadovoljavaju na veem nivou, te rast produktivnosti predstavlja glavni faktor ivotnog standarda i drutvenog progresa. Ukoliko radnik vie proizvodi, tj. ukoliko je njegov uinak vei, i njegova primanja su vea. Poveanje produktivnosti rada u preduzeu znai ostvarenje vee proizvodnje, a njenom realizacijom na tritu vee poslovne rezultate. Produktivnost rada je prosjeni proizvod rada industrije ili cijele ekonomije. Moe biti korisna pri uporeivanju razlitih industrija i analiza kretanja unutar jedne industrije kroz due vremensko razdoblje. Najvie je vana za odreivanje ivotnog standarda koji neka zemlja moe postii. Svake godine, ukupna vrijednost dobara i usluga koju neka drava proizvede jednaka je isplatama za sve faktore proizvodnje. Na kraju te isplate potroai primaju u obliku nadnica,1 2</p> <p>L=broj radnika*broj dana u datom periodu*8 sati rada</p> <p>3</p> <p>Grupa autora, Ekonomija od A do Z, BO i Dosije,str. 96.</p> <p>4</p> <p>Ekonomika preduzea plaa, dividendi ili kamata. Rast fonda kapitala jedan je od najvanijih razloga rasta produktivnosti. To je ukupna koliina kapitala koja se moe upotrijebiti za proizvodnju. Tehnoloka proizvodnja je drugi vaan razlog rasta produktivnosti. To je razvoj novih tehnologija koje omoguavaju bolje koritenje radne snage i ostalih proizvodnjih faktora, te proizvodnju novih i kvalitetnih dobara. ivotni standard najvie raste u SAD-u, Japanu i Zapadnoj Evropi. Veinu razdoblja Japan je imao najviu stopu rasta produktivnosti koji ovisi i o prirodnim resursima neke drave. Stoga se produktivnost rada moe posmatrati sa dva aspekta: 1. Sa aspekta drutvene zajednice produktivnost te zajednice pokazuje sposobnost proizvodnje, tj. koliki obim proizvoda je ta zajednica sposobna da stavi svojim lanovima na raspolaganje. 2. Sa stanovita kvaliteta ekonomije te zajednice produktivnost pokazuje racionalnost troenja radne snage, tj. njenu sposobnost da po jedinici rada ostvari odreenu proizvodnju; ukoliko se odreena masa drutvenog proizvoda proizvede sa manjom masom drutvenog rada unesenom u reprodukciju utoliko je vii nivo ekonomije konkretnog preduzea. Neposredno sa njenim znaenjem, javila se potreba za njenim kvantitativnim sagledavanjem. Prvi koji su skrenuli panju na znaaj mjerenja produktivnosti rada bili su naunici Rotos, Barna i drugi, koji su u svojim radovima iznijeli konstataciju o produktivnosti rada pojedinih drava u periodu 1936.-1937. (tako je na primjer u tom periodu produktivnost rada u njemakoj preraivakoj industriji je bila 1,27 puta vea nego u britanskoj) i tako skrenuli panju dravnika na znaaj produktivnosti rada, te je ona dobivala znaaj opteg dravnog problema. To je dovelo do stvaranja raznih pokreta koji su proklamovali i borili se za poveanje produktivnosti rada, te formiranje posebnih ustanova za produktivnost rada u vidu raznih centara, komiteta i sl.</p> <p>2. FAKTORI PRODUKTIVNOSTI RADA Faktori produktivnosti su sve one injenice koje na bilo koji nain mogu da utiu na radni uinak, tj. na odnos izmeu ostvarenog rezultata proizvodnje i utroka radne snage u tu proizvodnju. Na produktivnost rada svakog privrednog subjekta, a i na cjelokupnu produktivnost rada u jednom drutvu, utiu mnogobrojni faktori. Najvanija podjela svih faktora je podjela faktora produktivnosti rada u dvije grupe i to: 1. Objektivni faktori 2. Subjektivni faktori 2.1. Objektivni faktori produktivnosti rada Objektivnio faktori su svi faktori koji postoje kao objektivni uvjet i na koje preduzee ne moe uticati, a dijelimo ih na: A) Tehnike faktore B) Drutvene faktore C) Prirodne faktore</p> <p>2.1.A. Tehniki faktori produktivnosti rada 5</p> <p>Ekonomika preduzea Tehnike faktore ine sva ona materijalna i tehnika sredstva koja slue u konkretnoj proizvodnji. Za tu, tekuu proizvodnju ova sredstva predstavljaju objektivnu kategoriju, jer je proizvoa prinuen da potuje njihove karakteristike u organizovanju tekue proizvodnje. Na drugoj strani su tehnika dostignua koja nisu primjenjena na konkretnom preduzeu a postoji ekonomska mogunost njihove primjene. Najznaajniji tehniki faktori su: 1. Karakteristike proizvoda 2. Karakteristike tehnolokog procesa 3. Karakteristike sredstava za rad 4. Karakteristike materijala 5. Radna sredina 6. Obim proizvodnje 7. Vid organizacije rada 8. Nivo organizacije 2.1.B. Drutveni faktori produktivnosti rada Drutveni faktori produktivnosti rada su razni objektivno dati drutveni uvjeti koje treba poznavati kako bi se iskoristile maksimalne mogunosti koje oni pruaju.U objektivne faktore spadaju sve drutvene institucije i drutvene vrijednosti ma u kom smislu koji utiu na drutveni tok zbivanja, kulturni nivo, produkcioni odnosi, privredne prilike, stepen razvitka proizvodnih snaga, mjere ekonomske politke, prirataj stanovnitva, organizacija trita, sistemske mjere, saobraajna mrea, obiaji i navike stanovnitva, i slino. 2.1.C. Prirodni faktori produktivnosti rada Prirodni faktori su prirodni uvjeti i oni se ne mogu mjenjati, te nekada mogu doprinjeti poveanju produktivnosti rada, a nekada njenom smanjenju. U prirodne faktore produktivnosti rada ubrajamo:plodnost zemljita, klima, geografski poloaj, bogatstvo voda, ume, rude i druge prirodne karakteristike jednog podruja. Ovi faktori najvei uticaj imaju na djelatnosti primarnog sektora (poljoprivredu, umarstvo, lov i ribolov, rudarstvo, odnosno tzv. ekstraktivne djelatnosti).</p> <p>2.2. Subjektivni faktori produktivnosti rada Subjektivni faktori produktivnosti rada su oni faktori koji nastaju u preduzeu, te na njih preduzee moe djelovati i njihov uticaj mjenjati. Oni obuhvataju: ljudski faktor i organizaciju poslovanja, i sl. Ljudski faktor obuhvata sposobnost radnika, intenzivnost rada, kvalifikacionu strukturu, fluktuaciju i motiviranost radnika za rad. Ljudski faktor je bitan, jer je jedan od najznaajnih elemenata proizvodnje. Kada govorimo o organizaciji poslovanja mislimo na organizaciju rada, adekvatnu podjelu rada, usklaenost elemenata reprodukcije, kao i niz organizacionih mjera koje doprinose poveanju produktivnosti rada. Jedinstvo ljudskog faktora i organizacije poslovanja moe se izraziti i kao organizacioni faktor produktivnosti rada koji obuhvata sve one elemente koji su vezani za ovjekovu linost i sve njegove napore u organizaciji poslovanja. Organizacioni faktor produktivnosti rada moe da djeluje kroz: 6</p> <p>Ekonomika preduzea izbor i odluivanje o nizu tehnikih i drutvenih uslova proizvodnje pri odluivanju o elementima proizvodnje (o karakteristikama proizvoda, karakteristikama tahnolokog procesa, izboru materijala i sl.) proizvoa,odnosno lan kolektiva moe da izabere alternativu koja e usloviti manji ili vei uinak radne snage; u prvom sluaju ovim izborom se obezbjeuje vea, a drugim manja produktivnost rada. kvalifikacioni lik proizvoaa- pri standarnoj kvalifikovanosti proizvoaa, odnosno kolektiva u cjelini, postie se maksimalna produktivnost uz ostale najpovoljnije uslove. proizvoaev intenzitet rada - pri optimalnom intenzitetu rada (pri onom intenzitetu kada je utroak proizvoaeve bioenergije po jedinici proizvoda najnii) produktivnost rada je maksimalna. organizacione mjere i organizacione napore u ostvarivanju ciljeva preduzea - jer se cijeli proces rada na tehnolokim mjestima obavlja po unaprijed razraenim tehnolokim postupcima,te je cijeli tehnoloki proces podjeljen na vei ili manji broj radnih operacija, te postoji potencionalna mogunost skraenja procesa rada u svakoj od njih,a to znai mogunost poveanja produktivnosti rada.</p> <p>-</p> <p>-</p> <p>3. POKAZATELJ NIVOA PRODUKTIVNOSTI RADA Kao izraz prosjenog radnog uinka, produktivnost rada moe se mjeriti na dva naina. Prvi se nain sastoji u utvrivanju ostvarene proizvodnje koja otpada na jedinicu radnog vremena. Opti postupak za utvrivanje pokazatelja produktivnosti svodi se na odnos ostvarene proizvodnje i vremena utroenog za njeno stvaranje ili obrnuto: q koliina ostvarene proizvodnje Pr = ili obrnuto t= = T- vrijeme utroeno za proizvodnju Pr produktivnost rada t vrijeme po jedinici proizvodnje Izbor jedne ili druge formule diktiran je brojem proizvoda ija se produktivnost mjeri. inimo li to samo za jedan proizvod opredijelit emo se za prvi izraz produktivnosti. Ovaj nain ima tu prednost to je lake shvatljiv, jer produktivnost mjeri opipljivom mjerom - brojem jedinica proizvoda. Kada produktivnost rada posmatramo za vie razliitih proizvoda jedini svodni izraz u ovom sluaju jeste utroeno vrijeme, jer se ono za sve proizvode moe izraziti u istim jedinicama. Utroeni rad se mjeri njegovim vremenskim trajanjem, a moe biti izraen kao: RADNIK DAN ( dnevna produktivnost)- oznaava dolazak radnika na posao; obuhvaa propisano radno vrijeme jednog dana, bez obzira na to koliko je radnik efektivno radio u toku tog radnog vremena. RADNIK SAT (satna produktivnost)- efektivan rad radnika; je oien od vremena kad radnik nije radio, ali u radnik sat ubraja se i vrijeme koje radnik nije radio zbog</p> <p>-</p> <p>7</p> <p>Ekonomika preduzea organizacionih propusta ( ekanja zbog zastoja, loe pripreme materijala, nedostatka energije i dr.). RADNIK-MJESEC ( mjesena produktivnost)- produktivnost po jednom radniku. 4 je zbir radnih dana u toku mjeseca i to je neodreena kategorija.</p> <p>-</p> <p>Razlike izmeu ova tri pojma nisu samo formalne prirode. Jedino satna produktivnost prua mjeru radnog uinka utvrenu na bazi efektivnog rada. Nju obraunski dobijamo kada koliinu ostvarene proizvodnje podijelimo sa brojem radnik- sati, tako da rezultat pokazuje prosjenu proizvodnju po satu efektivnog rada izv...</p>