uklady zasilania rezerwowego
TRANSCRIPT
![Page 1: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/1.jpg)
Nr 13/10/2001
Prof. dr hab. in¿. Henryk Markiewicz
URZ¥DZENIA I UK£ADYREZERWOWEGO ZASILANIA
ODBIORCÓWENERGII ELEKTRYCZNEJ
![Page 2: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/2.jpg)
1
Prof. dr hab. inż. Henryk MARKIEWICZ
Instytut Energoelektryki
Politechniki Wrocławskiej
URZĄDZENIA I UKŁADYREZERWOWEGO ZASILANIA
ODBIORCÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ
![Page 3: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/3.jpg)
2
![Page 4: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/4.jpg)
3
1. WIADOMOŚCI I WYMAGANIA OGÓLNE
Zasilanie odbiorników elektrycznych zainstalowanych w dowolnym obiekcie
budowlanym powinno dokonywać się w sposób ciągły energią wysokiej jakości, przy czym
skutki przerw i złej jakości energii zależą od rodzaju zainstalowanych odbiorników.
Odbiorniki energii elektrycznej pracują w warunkach zbliżonych do optymalnych,
jeżeli są zasilane napięciem równym znamionowemu lub niewiele różniącym się od tego
napięcia, a inne parametry określające jakość napięcia w tym głównie kształt krzywej
napięcia, symetria napięć w układzie trójfazowym oraz częstotliwość prądu przemiennego
mieszczą się również w przedziałach wartości uznawanych za graniczne dopuszczalne.
Również warunki środowiskowe nie powinny być gorsze od zakładanych przez wytwórcę
urządzenia. Przy umiarkowanych przekroczeniach dopuszczalnych zmian parametrów
napięcia może dochodzić do nie w pełni prawidłowej pracy odbiorników, objawiającej się
obniżoną lub nadmiernie wysoką wydajnością, pracą przy obniżonej sprawności i zwięk-
szonych stratach. Nadmiernie duże odchylenia parametrów napięcia od wartości
znamionowych mogą powodować z kolei błędne działanie oraz przerwy w pracy
odbiorników, powodowane skutecznym działaniem właściwych zabezpieczeń lub znisz-
czeniem odbiorników przy braku takich zabezpieczeń.
Decydujący wpływ na pracę odbiorników ma jakość napięcia na zaciskach
przyłączeniowych odbiorników. Zależy ono od napięcia w złączu, ale również od stanu
technicznego instalacji oraz innych odbiorników zasilanych z tej samej sieci czy instalacji
i zmienia się ze zmianą liczby i obciążenia pracujących odbiorników, w szczególności
odbiorników o nieliniowych charakterystykach napięciowo-prądowych.
Przerwy w zasilaniu oraz niezadowalająca jakość napięcia zasilającego, zależnie od
rodzaju zainstalowanych odbiorników są przyczyną uciążliwości o zróżnicowanej
intensywności dla użytkowników, ale również mogą powodować całkowity chaos
i zagrożenie życia oraz duże straty materialne w budynkach tzw. „inteligentnych”,
w budynkach wysokich oraz użyteczności publicznej (szpitale, duże domy handlowe, banki,
sale widowiskowe itp.) i w obiektach przemysłowych o wysokiej technologii wytwarzania
wyrobów.
Należy stwierdzić, że dość gwałtownie zwiększa się liczba urządzeń (odbiorników)
wymagających dużej pewności zasilania i wysokiej jakości energii, przeważnie o nieli-
niowych charakterystykach napięciowo-prądowych oddziaływujących niekorzystnie na jakość
napięcia w sieci (instalacji), z których są same zasilane.
![Page 5: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/5.jpg)
4
W zależności od negatywnych skutków, jakie mogą być wywołane przerwami
w zasilaniu lub złą jakością energii elektrycznej oraz wynikających stąd wymogów
dotyczących pewności zasilania, różnorodne obiekty mogą być podzielone na cztery kategorie
(tabl. 1). W każdym z obiektów zaliczonych do I i II kategorii mogą występować pojedyncze
odbiorniki lub grupy odbiorników o stosunkowo niewielkich mocach znamionowych
wymagające dużej pewności zasilania, uzasadniające zastosowanie urządzeń zasilania
rezerwowego, w tym również zasilania bezprzerwowego.
Z dokonanego w tablicy 1 zestawienia wynika, że praktycznie we wszystkich
przypadkach zasilanie podstawowe dokonuje się przy wykorzystaniu sieci rozdzielczych
energetyki zawodowej. Inne rozwiązania mogą dotyczyć przypadków braku takich sieci lub
ograniczonego dostępu do nich. Wymóg specjalnego rozwiązania układu zasilania może
dotyczyć przypadków, gdy sieć rozdzielcza energetyki nie zapewnia wymaganych
parametrów napięcia zasilającego.
Występuje natomiast duża różnorodność urządzeń i układów zasilania rezerwowego
(rys. 1). Wybór jednego z nich powinien być dokonany z uwzględnianych danych
znamionowych i właściwości technicznych urządzeń zasilających i odbiorników oraz
warunków technicznych, jakie stawiane są tym urządzeniom.
![Page 6: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/6.jpg)
5
Ta
bli
ca 1
. K
lasy
fik
acj
a o
db
iorc
ów
en
erg
ii e
lek
try
czn
ej z
e w
zglę
du
na
wy
ma
ga
nia
do
tycz
ące
pew
no
ści
zasi
lan
ia
Ka
teg
ori
aW
ym
ag
an
ia d
oty
czą
ce p
ewn
ośc
i
zasi
lan
ia
Sp
osó
b r
eali
zacj
i za
sila
nia
Prz
yk
ład
y o
db
iorc
ów
I
Po
dst
awo
we.
U
szk
od
zen
ia
i p
rzer
wa
w z
asil
aniu
mo
że t
rwać
sto
sun
ko
wo
dłu
go
rzęd
u w
ielu
min
ut.
Jed
ną
lin
ią z
sie
ci r
ozd
ziel
czej
en
erg
ety
ki.
Nie
wy
mag
a si
ę re
zerw
ow
ego
zas
ilan
ia.
Do
my
jed
no
rod
zin
ne.
Do
my
wie
loro
dzi
nn
e n
isk
ie.
II
Po
dw
yżs
zon
e.
Prz
erw
a w
za
sila
niu
po
win
na
by
ć o
gra
nic
zon
a d
o
kil
ku
lu
b
kil
ku
nas
tu s
eku
nd
.
Dw
iem
a n
ieza
leżn
ym
i li
nia
mi
z si
eci
ener
get
yk
i lu
b
jed
ną
lin
ią
i ag
reg
atem
prą
do
twó
rczy
m.
Do
my
wie
loro
dzi
nn
e w
yso
ko
ścio
we
ora
z
wy
sok
ie.
III
Wy
sok
ie. P
rzer
wa
w z
asil
aniu
po
win
na
by
ć o
gra
nic
zon
a d
o ≤
1 s
.
Dw
iem
a n
ieza
leżn
ym
i li
nia
mi
z si
eci
ener
get
yk
i o
raz
urz
ądze
nie
re
zerw
ow
ego
zasi
lan
ia
z au
tom
aty
ką
sam
ocz
yn
neg
o
załą
czan
ia.
Do
my
w
ielo
rod
zin
ne
wy
sok
ie,
du
że
ho
tele
, b
ank
i,
szp
ital
e,
rozg
łośn
ie
RT
V,
lotn
isk
a, b
ud
yn
ki
adm
inis
trac
ji c
entr
aln
ej
itp
.
IV
Bar
dzo
w
yso
kie
(z
asil
anie
b
ezp
rzer
-
wo
we)
.
Nie
do
pu
szcz
a si
ę p
rzer
wy
w z
asil
aniu
wy
bra
ny
ch o
db
iorn
ikó
w.
Jak
w
yże
j le
cz
jed
no
z
urz
ądze
ń
reze
rwo
weg
o
zasi
lan
ia,
wir
ują
ce
lub
stat
ycz
ne,
p
ow
inn
o
zap
ewn
iać
bez
prz
er-
wo
we
zasi
lan
ie o
db
iorn
ikó
w.
Cał
e b
ud
yn
ki
lub
wy
dzi
elo
ne
od
dzi
ały
i ze
spo
ły u
rząd
zeń
o s
zcze
gó
lnie
waż
ny
m
prz
ezn
acze
niu
w b
ud
yn
kac
h z
alic
zan
ych
do
kat
ego
rii
III.
![Page 7: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/7.jpg)
6
Rys. 1. Urządzenia rezerwowego zasilania
Warunki te to przewidywany rodzaj pracy urządzeń (praca ciągła, dorywcza lub inna)
oraz wymagania dotyczące jakości energii, głównie stałości wartości skutecznej napięcia,
częstotliwości oraz zawartości wyższych harmonicznych w napięciu zasilającym. Wymagania
te są natomiast bardzo zróżnicowane, od umiarkowanych po bardzo duże, przy których
bezpośrednie zasilanie z sieci rozdzielczej energetyki może okazać się niemożliwe ze
względu na niezadowalającą jakość energii.
Przykłady zasilania obiektów wymagających bardzo dużej pewności zasilania
przedstawiono na rysunkach 2 i 3.
Rysunek 2 przedstawia sposób zasilania budynku zrealizowany przez zastosowanie
dwóch niezależnych linii sieci rozdzielczej, wyposażonych w automatykę samoczynnego
załączania rezerwy (SZR), przełączającej zasilanie na rezerwowe w przypadku zaniku lub
dużego obniżenia się napięcia w linii zasilania podstawowego. Jest tu ponadto agregat
prądotwórczy spalinowy, również z automatyką SZR, włączający się samoczynnie
w przypadku braku napięcia w obydwu liniach zasilających. Jeżeli wymaga się, aby
włączenie agregatu i przejęcie przez niego obciążenia zbliżonego do znamionowego dokonało
się w czasie pojedynczych sekund, to agregat powinien pozostawać stale w stanie dużej
gotowości ruchowej, co zapewnia się między innymi przez ciągłe podgrzewanie zespołu
napędowego. W innym przypadku agregat, pomimo zastosowanej automatyki samoczynnego
załączania, może przejąć znaczącą część obciążenia dopiero po czasie 30 i więcej sekund.
Urządzenia odbiorcze wymagające bezprzerwowego zasilania lub zasilania napięciem bardzo
wysokiej jakości są zasilane przez zasilacze statyczne (UPS).
![Page 8: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/8.jpg)
7
Podobny co do zasady działania jak i możliwości technicznych, lecz bez agregatu
prądotwórczego, jest układ przedstawiony na rysunku 3.
Rys. 2. Układ zasilania obiektu wymagającego bardzo dużej pewności zasilania
Rys. 3. Przykład zasilania odbiorników wymagających dużej pewności zasilania z dopuszczalnym czasem
przerwy ≤ 0,5 s: 1,2 – linie sieci rozdzielczych prądu przemiennego, 3 – urządzenie przełączające
(SPZ), 4 - przetwornik, 5 – transformator.
![Page 9: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/9.jpg)
8
2. ZASADY DZIAŁANIA, ROZWIĄZANIA KONSTRUKCYJNE ORAZ WŁAŚCIWOŚCI
TECHNICZNE NIEKTÓRYCH URZĄDZEŃ REZERWOWEGO ZASILANIA
Właściwości oraz warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać urządzenia
rezerwowego zasilania, głównie w odniesieniu do pożądanego czasu gotowości do przejęcia
obciążenia bliskiego znamionowemu oraz przewidywanego czasu pracy tych urządzeń są
bardzo zróżnicowane. Powoduje to, że wytwarzane są obecnie bardzo różne urządzenia o tym
przeznaczeniu, zarówno co do zasady działania, właściwości technicznych oraz danych
znamionowych. Można wyróżnić następujące urządzenia rezerwowego zasilania (rys. 1):
- agregaty prądotwórcze z elementami wirującymi,
- baterie akumulatorów,
- zasilacze statyczne z bateriami akumulatorów oraz przetwornikami energo-
elektronicznymi (UPS).
Agregat prądotwórczy z elementami wirującymi składa się przeważnie z jednego
lub kilku silników spalinowych jako źródła energii mechanicznej, generatora
przetwarzającego energię mechaniczną na elektryczną, urządzeń rozruchowych, sterowania
i regulacji oraz rozdzielnicy z łącznikami elektroenergetycznymi.
W określonych warunkach przemysłowych do napędu prądnicy może być
zastosowana turbina.
Takie agregaty są przystosowane do pracy ciągłej lub długotrwałej i mogą stanowić
samodzielne źródło zasilania urządzeń, które nie mogą być zasilane w inny sposób, na
przykład na placach budów, statkach, albo być rezerwowym źródłem zasilania różnorodnych
obiektów zasilanych z sieci rozdzielczej energetyki, w przypadku dowolnej niesprawności
zasilania podstawowego.
Do pracy w ograniczonym czasie zasilanie prądnicy może być dokonane z baterii
akumulatorów przy współpracy z silnikiem elektrycznym prądu stałego.
Agregaty prądotwórcze mogą być załączane do pracy w sposób ręczny lub
automatyczny z możliwością bardzo szybkiego, a nawet natychmiastowego przejęcia
obciążenia zbliżonego do znamionowego (rys. 4 i 5).
Agregaty przystosowane do bardzo szybkiego lub natychmiastowego załączania są
wyposażone m.in. w koło zamachowe o dużej masie. Energia kinetyczna zawarta
w wirującym kole zamachowym, w pierwszej chwili po zaniku napięcia powoduje rozruch
odpowiednio przygotowanego silnika spalinowego oraz wspomaga jego pracę napędzając
generator, przez co zarówno napięcie jak i częstotliwość pozostają w przedziale
dopuszczalnych wartości odchyleń od wartości znamionowych. W normalnych warunkach
pracy, silnik elektryczny stale napędza koło zamachowe dostarczając energię na pokrycie strat
części wirujących.
![Page 10: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/10.jpg)
9
Rys. 4. Różne wyposażenie, sposoby rozruchu i połączeń elektrycznych agregatów prądotwórczych jako
urządzeń rezerwowego zasilania: a) załączenie i wyłączenie agregatu dokonuje się w sposób
ręczny, b) automatyczny rozruch agregatu i przełączenia z czasem 6 – 15 s, c) automatyczny
rozruch i przełączenia z czasem 0,5 – 2 s, d) zasilanie bezprzerwowe: 1 – sieć zasilająca, 2 –
silnik spalinowy z rozrusznikiem, 3 – sprzęgło, 4 – generator, 5 – szafa z urządzeniami
automatyki rozruchu silnika i załączania agregatu, 6 – koło zamachowe, 7 – silnik napędu
generatora.
W układzie jak na rys. 4c silnik elektryczny o stosunkowo niewielkiej mocy
znamionowej stale napędza nieobciążony generator oraz koło zamachowe. Przy dowolnych
zakłóceniach powodujących wyłączenie sieci zasilającej silnik elektryczny koło zamachowe
poprzez sprzęgło elektromagnetyczne powoduje rozruch silnika spalinowego, który przejmuje
napęd generatora. Rozruch silnika i przejście przez generator obciążenia dokonuje się
automatycznie w czasie 0,5-2 s.
![Page 11: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/11.jpg)
10
Z kolei układ przedstawiony na rys. 4d zapewnia w pełni bezprzerwowe zasilanie
odbiorników. Są one bowiem, w warunkach pracy normalnej zasilane nie z sieci rozdzielczej
lecz z generatora napędzanego przez silnik elektryczny o odpowiednio dużej mocy
znamionowej, zasilany z sieci rozdzielczej energetyki. Przy niesprawności sieci powodującej
jej wyłączenie i utratą zasilania przez silnik elektryczny koło zamachowe podtrzymuje napęd
generatora i jednocześnie poprzez sprzęgło powoduje uruchomienie silnika spalinowego,
który przejmuje napęd generatora. Dokonuje się to wszystko bez przerwy w zasilaniu
odbiorników.
Rys. 5. Niektóre różnice dotyczące rozwiązań konstrukcyjnych agregatów prądotwórczych jako
urządzeń bezprzerwowego zasilania: 1 – silnik spalinowy, 2 – sprzęgło, 3 – koło zamachowe, 4 –
silnik napędu generatora i koła zamachowego.
Ze względu na głośną pracę silników spalinowych oraz konieczność stosowania
rozbudowanych fundamentów agregaty prądotwórcze o dużych mocach znamionowych
instaluje się przeważnie w wydzielonych budynkach lub pomieszczeniach, w pewnym
oddaleniu od budynków i pomieszczeń, w których stale przebywają ludzie.
Inne wersje urządzeń rezerwowego zasilania z elementami wirującymi oraz bateriami
akumulatorów i przekształtnikami energoelektronicznymi przedstawiono na rys. 6. Zapewnia
się przez to zasilanie odbiorników z zachowaniem dopuszczalnych odchyleń napięcia
i częstotliwości od wartości znamionowych nawet do kilkudziesięciu minut.
![Page 12: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/12.jpg)
11
Rys. 6. Agregaty prądotwórcze bezprzerwowego zasilania o zasilaniu elektrycznym: 1 – silnik, 2 – koło
zamachowe, 3 – generator, 4 – wyłącznik, 5 – łącznik statyczny, 6 – łącznik ręczny obejściowy.
Do zasilania wybranych odbiorników wymagających szczególnie dużej pewności
zasilania (oświetlenie bezpieczeństwa, ewakuacyjne, obwody sterowania i automatyki,
teletechnika i in.), stosuje się baterie akumulatorów, które mogą stanowić zasilanie
podstawowe lub rezerwowe tych urządzeń. Jeżeli w grupie zasilanych urządzeń są również
odbiorniki prądu przemiennego, to do ich zasilania konieczne jest zastosowanie falowników,
zasilanych z prostowników lub z baterii akumulatorów.
Jednym ze sposobów zasilania odbiorników prądu stałego w normalnych warunkach
pracy jest zasilanie ich z sieci prądu przemiennego poprzez urządzenia prostownikowe
(rys. 7a). Przełączenie na zasilanie bateryjne dokonuje się, z krótką przerwą na przełączenie,
w warunkach braku napięcia prądu przemiennego lub niedopuszczalnego pogorszenia się jego
jakości i trwa aż do momentu ponownego pojawienia się napięcia zasilania podstawowego.
Powinno to trwać krócej od czasu dopuszczalnego, przy którym dochodzi do całkowitego
rozładowania baterii.
Urządzenie zasilające jest wyposażone w dwa prostowniki o różnych prądach
znamionowych, z których jeden jest przeznaczony do zasilania odbiorników w normalnych
warunkach pracy, a drugi do ładowania baterii akumulatorów.
Przy pracy równoległej odbiorniki są połączone bezpośrednio z baterią akumulatorów i
prostownikiem (rys. 7b), które łącznie zasilają odbiorniki. Przy braku zasilania z prostownika
całkowite obciążenie przejmuje w sposób bezprzerwowy baterie akumulatorów.
![Page 13: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/13.jpg)
12
Rys. 7. Różne sposoby zasilania odbiorników prądu stałego: a) układ z krótką przerwą związaną z
przełączeniem zasilania z sieciowego na bateryjne lub odwrotnie, b) zasilanie bezprzerwowe
(równoległe).
Urządzenia prostownikowe, w zależności od mocy znamionowej, mogą być
w wykonaniu jedno lub trójfazowym (rys. 8).
Przy takim zasilaniu prąd znamionowy prostownika powinien być co najmniej równy
sumie prądów obciążenia odbiorników i prądu ładowania baterii całkowicie rozładowanej
o natężeniu, zapewniającym ponowne jej naładowanie do pojemności znamionowej
w założonym czasie. Ten czas z reguły nie powinien przekraczać 6 godzin.
Rozpowszechnione są dwa podstawowe rodzaje akumulatorów: ołowiowe (Pb) oraz
niklowo-kadmowe (Ni-Cd). Akumulatory Ni-Cd, w porównaniu z ołowiowymi
charakteryzują się następującymi pozytywnymi właściwościami:
- wyższą niezawodnością,
- dłuższym okresem użytkowania,
- mniejszymi wymiarami,
- niższymi kosztami i wymaganiami dotyczącymi obsługi,
- mniejszym obniżeniem się pojemności w niskich temperaturach,
- możliwością szybszego naładowania po rozładowaniu,
- większą trwałością mechaniczną i elektryczną,
- możliwością długotrwałego składowania bez uszkodzenia,
- większą odpornością na przeciążenia,
- małą energią (prądem) samorozładowania,
- większą liczbą dopuszczalnych cykli ładowania i rozładowania do uszkodzenia.
b)a)
![Page 14: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/14.jpg)
13
Gorsze właściwości akumulatorów Ni-Cd w porównaniu z ołowiowymi to głównie:
- wyższa cena,
- niższy współczynnik sprawności,
- niższe napięcie pojedynczego ogniwa akumulatora (1,2 V),
- większa różnica napięć w stanie naładowania i rozładowania akumulatora.
Stacjonarne baterie akumulatorów, szczególnie o dużej pojemności, to przeważnie
baterie ołowiowe.
Rys. 8. Prostowniki tyrystorowe: a) jednofazowy, b) trójfazowy: 1 – urządzenie regulacji i sterowania.
![Page 15: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/15.jpg)
14
Zasilanie statyczne (UPS - Uninterruptable Power Supply) należą obecnie do
najbardziej rozpowszechnionych urządzeń zapewniających bezprzerwowe zasilanie
odbiorników oraz poprawę jakości napięcia (rys. 9 i 10).
Rys. 9. Zasilacz (przekształtnik) statyczny o podwójnej konwersji energii: 1 – prostownik, 2 – falownik,
3 – łącznik statyczny obejściowy, 4 – bateria akumulatorów, 5 – elementy wygładzające napięcie
wyprostowane, 6 – ręczny łącznik obejściowy.
Rys.10. Wielokreskowy schemat połączeń zasilacza statycznego (urządzenia bezprzerwowego zasilania –
UPS): 1 – prostownik, 2 – falownik, 3 – łącznik statyczny.
![Page 16: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/16.jpg)
15
Zasilacze elektroniczne mogą pracować jako urządzenia typu „stand by” oraz „on
line”. Przy pracy w trybie „stand by” przełączenie na rezerwowe zasilanie (z baterii
akumulatorów) dokonuje się z krótką przerwą. Przy pracy „on line” niesprawność sieci
rozdzielczej prądu przemiennego nie powoduje nawet krótkotrwałej przerwy w zasilaniu
odbiorników, bowiem podstawowym źródłem zasilania jest UPS, a sieć prądu przemiennego
służy „jedynie” do zasilania baterii akumulatorów. Przy pracy w trybie „on line” przerwa
w zasilaniu może zaistnieć tylko wtedy, gdy ulegnie uszkodzeniu samo urządzenie UPS lub
jeden z podstawowych jego elementów w stopniu ograniczającym jego moc lub całkowitą
niesprawność urządzenia, przy jednoczesnym uszkodzeniu i braku napięcia w sieci
rozdzielczej prądu przemiennego.
Baterie akumulatorów do zasilania urządzeń UPS powinny być dobrane, przeciętnie
z uwzględnieniem wymogu 3 godzinnej pracy urządzenia. Ponowne pełne naładowanie
powinno się dokonać po 6 godzinach ładowania, po którym baterie powinny być zdolne do
kolejnej 3 godzinnej pracy przy obciążeniu znamionowym.
Rozpowszechnione są urządzenia UPS o pojedynczej i podwójnej konwersji energii.
Przy pojedynczej konwersji (rys. 11) urządzenie nie ma oddzielnego prostownika. Zastępuje
go „czteroćwiartkowy” falownik, z możliwością przekazywania energii w dowolnym
kierunku.
Rys. 11. Schemat blokowy UPS-u o pojedynczej konwersji energii.
![Page 17: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/17.jpg)
16
W urządzeniu stosuje się dwie pętle regulacji. Pierwsza (1) kontroluje napięcie
wyjściowe i porównuje z sinusoidalnym napięciem odniesienia, a układ regulacji powoduje,
że napięcie wyjściowe ma wartość praktycznie stałą o częstotliwości zsynchronizowanej
z napięciem sieci zasilającej urządzenie. Druga pętla (2) kontroluje napięcie i proces
ładowania baterii akumulatorów.
Przy pracy normalnej włączona jest gałąź A, a dławik ma za zadanie kompensować
stany nieustalone oraz różnice napięć pomiędzy napięciem zasilającym urządzenie
a napięciem wyjściowym falownika. Zasilanie odbiorników dokonuje się z sieci rozdzielczej
prądu przemiennego.
Przy braku napięcia w sieci prądu przemiennego, lub gdy parametry napięcia zasilającego
nie mieszczą się w przedziale dopuszczalnych wartości odchyleń od wartości znamionowych,
następuje wyłączenie przełącznika statycznego w gałęzi A oraz bezprzerwowe przejęcie zasilania
odbiorników przez baterię akumulatorów oraz falownik. Przy powrocie napięcia w sieci
zasilającej i ustabilizowanie się tego napięcia falownik synchronizuje się z napięciem sieci,
a przełącznik statyczny w gałęzi A zostaje ponownie włączony.
W czasie normalnej pracy falownik jest cały czas załączony, nadzoruje i stabilizuje
napięcie wyjściowe oraz pełni funkcję prostownika ładowania baterii, chociaż większość
energii przepływa bezpośrednio z sieci.
Urządzenia bezprzerwowego zasilania o podwójnej konwersji składają się
z prostownika, baterii akumulatorów, falownika oraz łączników (rys. 9). W czasie normalnej
pracy prostownik zasila falownik oraz baterię akumulatorów. W czasie niesprawności sieci
prądu przemiennego energia do odbiorników jest dostarczana z baterii. Przejście zasilania
z sieciowego na bateryjne oraz odwrotnie dokonuje się bez przerw w zasilaniu odbiorników.
Jedną z wyróżniających się konstrukcji zasilaczy statycznych o podwójnej konwersji
jest urządzenie typu DELTA. W porównaniu z innymi urządzeniami zapewnia ono większą
sprawność uzyskaną przez obniżenie strat transformacji, wysoką jakość energii przez
utrzymanie w każdych warunkach stałej wartości napięcia wyjściowego oraz istotne
obniżenie zawartości wyższych harmonicznych w prądzie przemiennym.
Urządzenie jest wyposażone m.in. w dwa falowniki przyłączone do jednej baterii
akumulatorów (rys. 12). Falownik pierwszy typu delta (1) ma moc znamionową równą 0,2
mocy znamionowej urządzenia i jest on połączony z transformatorem włączonym szeregowo
pomiędzy przewody sieci zasilającej i wyjście UPS-u. Falownik typu delta jest źródłem
napięcia różnicowego, jakie pojawia się w uzwojeniu pierwotnym transformatora,
niwelującego różnicę napięć pomiędzy pożądanym napięciem wyjściowym i napięciem sieci,
koryguje współczynnik mocy utrzymując go o wartości bliskiej jedności oraz powoduje, że
prąd pobierany z sieci jest sinusoidalny i praktycznie zgodny z napięciem sieci.
![Page 18: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/18.jpg)
17
Rys. 12. Urządzenie bezprzerwowego zasilania typu Delta: a) praca urządzenia przy zasilaniu napięciem
znamionowym, b) zasilanie napięciem niższym od znamionowego, c) zasilanie napięciem
wyższym od znamionowego, d) praca urządzenia podczas ładowania baterii akumulatorów.
![Page 19: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/19.jpg)
18
Falownik główny (2) ma moc znamionową równą mocy znamionowej zasilacza (UPS).
W normalnych warunkach pracy, gdy napięcie sieci zasilającej jest równe napięciu
wyjściowemu zasilacza, a obciążenie jest rezystancyjne, napięcie na uzwojeniu pierwotnym
transformatora szeregowego jest równe zeru. Falownik delta oraz główny nie są obciążane,
a całkowita moc przepływa bezpośrednio z sieci do odbiorników (rys. 12a). Przy obciążeniu
reaktancyjnym oraz prądach odkształconych występuje działanie falowników polegające na
korekcie współczynnika mocy oraz odfiltrowaniu wyższych harmonicznych.
Jeżeli napięcie sieci zasilającej jest niższe od znamionowego (rys. 12b) to urządzenie
(zasilacz) pobiera z sieci odpowiednio większy prąd, a przez to również większą moc, które
poprzez falownik główny oraz delta powodują wygenerowanie w transformatorze
szeregowym pewnego napięcia, które dodane do napięcia sieci skutkuje tym, że napięcie
wyjściowe na zasilaczu jest równe znamionowemu.
Jeśli natomiast napięcie sieci jest wyższe od znamionowego to z kolei z sieci jest
pobierany odpowiednio mniejszy prąd, a na zaciskach pierwotnych transformatora pojawia się
napięcie skierowane przeciwnie do napięcia sieci, przez co napięcie wyjściowe na zaciskach
zasilacza jest również równe znamionowemu (rys. 12c).
W normalnych warunkach pracy, przy dowolnym napięciu sieci zasilającej ma miejsce
ciągłe doładowywanie baterii prądem konserwującym lub ładowanie baterii po jej
wcześniejszym użytkowaniu i rozładowaniu. W takich przypadkach prąd pobierany z sieci
przez urządzenie jest większy od prądu pobieranego przez odbiorniki o prąd ładowania
baterii. Nadmiar prądu i mocy jest pobierany przez falownik główny i kierowany do
ładowania baterii akumulatorów. Ładowanie i doładowywanie baterii akumulatorów ma
zresztą miejsce przy zasilaczach statycznych dowolnej konstrukcji.
Przepływ energii przez poszczególne elementy statycznych urządzeń bezprzerwowego
zasilania zależy od rodzaju urządzenia, warunków pracy, a głównie od tego czy zasilacze są
urządzeniami podstawowego czy też rezerwowego zasilania oraz od tego czy dopuszcza się
krótkotrwałą przerwę w zasilaniu odbiorników w trakcie zmiany zasilania z sieciowego na
bateryjne i odwrotnie, czy też wymagane jest w pełni zasilanie bezprzerwowe.
Przy zaniku napięcia w sieci zasilającej (rys. 13a) moc wyjściowa do odbiorników
dostarczana jest z baterii akumulatorów po odpowiednim jej przekształceniu w falowniku.
Przy dużym lub długotrwałym umiarkowanym przeciążeniu przekształtnika przełącznik
statyczny powoduje bezprzerwowe przełączenie zasilania odbiorników na sieć (rys. 13b).
Falowniki nie biorą wtedy udziału w zasilaniu odbiorników. Gdy przeciążenie ustąpi, po
obniżeniu się temperatury urządzeń do wartości dopuszczalnej, falowniki zostają ponownie
uruchomione i UPS powraca do normalnej pracy. Dopuszcza się 50 procentowe przeciążenie
zasilacza przez czas około 30 sekund.
![Page 20: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/20.jpg)
19
W przypadku konieczności dokonania konserwacji UPS-u lub innych prac
serwisowych należy załączyć ręczny wyłącznik obejściowy i wyłączyć UPS (rys. 13c).
Rys. 13. Szkice przedstawiające przepływ energii elektrycznej przez poszczególne elementy urządzenia
UPS-u w różnych warunkach pracy: a) zasilanie z baterii akumulatorów, b) podczas
przeciążenia, c) podczas konserwacji urządzenia.
Układy zasilania realizowane za pomocą zasilaczy statycznych wykonuje się przy
zastosowaniu pojedynczych urządzeń lub kilku urządzeń pracujących równolegle
(rys. 14). Uzyskuje się przez to większą moc układu oraz zwiększa niezawodność zasilania.
Należy dobrać (n + k) urządzeń UPS, przy czym n to liczba urządzeń spełniająca wymagania
wynikające z obliczeniowej mocy szczytowej zasilanych odbiorników, natomiast k to liczba
urządzeń rezerwowych. W rozwiązaniach praktycznych zastosowanie (n + 1) urządzeń
zasilających zapewnia z reguły zadowalająco dużą niezawodność zasilania.
![Page 21: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/21.jpg)
20
Przy uszkodzeniu dowolnego z urządzeń zasilających zostaje ono samoczynnie
wyłączone, a pozostałe (n + k - 1) urządzeń UPS przejmuje obciążenie bez żadnej przerwy
w zasilaniu.
Statyczne zasilacze (UPS) o mocy znamionowej od 0,2 do 30 kVA wykonuje się jako
jednofazowe, natomiast o mocy od 10 do 4000 kVA jako trójfazowe.
Rys. 14. Układy połączeń elektronicznych urządzeń bezprzerwowego zasilania (UPS-ów) przy pracy
równoległej.
![Page 22: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/22.jpg)
21
3. WNIOSKI
Już obecnie występuje duża liczba odbiorników i różnorodnych innych urządzeń
elektrycznych wymagających dużej, lub bardzo dużej pewności zasilania, a nawet zasilania
bezprzerwowego. Udział takich urządzeń w ogólnej liczbie zainstalowanych urządzeń stale
i intensywnie się zwiększa. Zasilanie ich jedną, a nawet dwiema niezależnymi liniami sieci
rozdzielczej energetyki jest lub może być niezadowalające. Wymagane jest wtedy
zainstalowanie dodatkowych urządzeń rezerwowego zasilania, zwiększających niezawodność,
a często również poprawiających jakość dostarczanej energii.
Z kolei przemysł maszynowy i elektrotechniczny oferują odbiorcom cały szereg takich
urządzeń, będących w stanie spełnić nawet najbardziej rygorystyczne wymagania dotyczące
pewności zasilania. Urządzenia te to głównie agregaty prądotwórcze z silnikami
spalinowymi oraz elektroniczne urządzenia bezprzerwowego zasilania
(„UPS-y”), zyskujące obecnie coraz większe rozpowszechnienie. Wybór konkretnego
urządzenia lub zespołu urządzeń poprawiających niezawodność zasilania i jakość energii lub
zapewniających bezprzerwowe zasilanie powinien być dokonany każdorazowo indywidualnie
z uwzględnieniem występujących uwarunkowań technicznych oraz ograniczeń
środowiskowych.
![Page 23: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/23.jpg)
22
4. LITERATURA
1. Barlik R., Nowak M.: Poradnik inżyniera energoelektronika. Warszawa, WNT 1998.
2. Jaszhel P.: Nowoczesne instalacje elektryczne. Praca dyplomowa. Politechnika
Wrocławska, 1999.
3. Schaltanlagen. ABB - Taschenbuch. Düsseldorf, Cornelsen Verlag 1999.
4. Seip G.: Elektrische Installationstechnik. T1. Berlin-München,
Siemens-Aktiengesellschaft 1993.
![Page 24: Uklady zasilania rezerwowego](https://reader034.vdocuments.net/reader034/viewer/2022052518/5571fb7b497959916994fbe4/html5/thumbnails/24.jpg)