zbornik rada

Download Zbornik Rada

Post on 31-Dec-2014

64 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Vlada Tuzlanskog kantona JP "ELEKTROPRIVREDA BiH", Termoelektrana Tuzla Institut IPSA Sarajevo Institut GIT Tuzla Direkcija za puteve Tuzlanskog kantona

ZBORNIK RADOVA SA SAVJETOVANJA O PRIMJENI ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI PUTNE INFRASTRUKTURE

Tuzla, 28. maja 2003. godine

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

SADRAJ Strana1. 2. U V O D....................................................................................................................................3 mr. sci. Fadil Hadibeganovi , dipl.in.teh. PRODUKCIJA PEPELA I LJAKE U TE "TUZLA" I EKOLOKI UTICAJ NA OKOLINU KOD NJIHOVOG ZBRINJAVANJA........................................................5 Muhamed Palavri , dipl.in.ma. TE Tuzla MOGU NOSTI UPOTEREBE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA ...........................10 mr. sci. Selim Belagi , dipl.in.teh. Zehrina Begi , dipl.in.teh. PROIZVODNJA MJEAVINA PEPELA, KRE A I KAMENA, OPREMA I TEHNOLOGIJA PRIMJENJENA U SVIJETU .............................................................14 doc.dr. sci. Ahmet Imamovi , dipl.in.gra . mr. sci. Damir Zenunovi , dipl.in.gra . LABORATORIJSKA I EKSPERIMENTALNA ISTRAIVANJA PRIMJENE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI SAOBRA AJNICA ......................................................................................20 doc.dr. sci. Ahmet Imamovi , dipl.in.gra . Huso Osmanovi , dipl.in.gra . Mirsad Ljalji , dipl.in.gra . EKONOMSKA ANALIZA PROIZVODNJE STABILIZACIONE MASE OD LJAKE I PEPELA IZ TE "TUZLA" ........................................................................30 aban Hajdarevi , dipl.in.gra . BALAST PEPEO POGODNA SIROVINA ZA GRADNJU PUTEVA ........................33 Bosiljka Stojanovi , dipl.in. PROBLEMI U PRIMJENI ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI PUTEVA U REPUBLICI SRBIJI ............................................................37 dr. sci. Slobodan Cmiljani , dipl.in.geol. mr.sci. Vladeta Vujani , dipl.in.geol MOGU NOSTI PRIMJENE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA ZA IZRADU SAMOUGRADLJIVOG MALTERA ZA ISPUNU ROVOVA ISPOD GRADSKIH SAOBRA AJNICA (PRIMER PEPELA IZ KOSTOLCA) ......................43 dr. sci. Petar Mitrovi , dipl.in.gra . TLA NA VRSTO A STABILIZACIJSKIH MJEAVINA SA UDJELOM LETE EG PEPELA U VEZIVU ...................................................................47 mr. sci. Sanja Dimter, dipl.in.gra . OPTIMIZATION OF USE OF FLY ASH IN THE CONCRETE PRODUCTION .......54 J. Sustersic, F. Ri ek, A. Zajc, A. Sajna NEKE SPECIFI NOSTI PRIMJENE ELEKTROFILTERSKIH PEPELA U CESTOGRADNJI .............................................................................................................60 Mensur Dervikadi , dipl.in.gra . ZAKLJU CI SAVJETOVANJA ........................................................................................65

3.

4.

5.

6.

7. 8.

9.

10.

11. 12.

13.

Stran 2 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

1. U V O DU Bosni i Hercegovini su u pogonu termoelektrane u Tuzli, Kaknju, Ugljeviku i Gackom, koje u okviru osnovnog procesa proizvodnje elektri ne energije, stvaraju velike koli ine pepela i ljake, koji su produkti sagorijevanja raznih vrsta ugljeva (lignit, kameni ugalj, mrki ugalj i sl.). Ovi materijali se kao balast deponuju na terenima u neposrednoj blizini termoelektrana, gdje pored transportnih trokova, izazivaju i velike ekoloke probleme, degradaciju poljoprivrednih zemljita, direktno zaga ivanje vazduha kod mokrog postupka, i indirektno kod suhog postupka, putem padavina i razli itih vremenskih uticaja. Smanjenje, ili jo bolje re eno rjeenje ovih problema je od op eg zna aja. Smanjivanje, odnosno, rjeenje problema vezanih za odlaganje pepela i ljake mogu e je njihovim pretvaranjem u sekundarne sirovine, tj. njihovom primjenom u: izgradnji donjeg nosivog sloja saobra ajnica izgradnji donjeg stroja nasipa, stabilizacija i sl. izgradnji aerodroma izgradnji parkiralita izgradnji higijenskih deponija proizvodnji cementa proizvodnji gra evinskih materijala rjeavanje ekolokih problema usljed deponovanja pepela i ljake deponovanje pepela i ljake na jednom mjestu higijensko zbrinjavanje deponija proizvodnju materijala na bazi pepela (cement, siporeks i sl.) stabilizacija terena kod klizita.

Ciljevi upotrebe ljake i elektrofilterskog pepela kao korisnih sirovina su:

Istraivanje mogu nosti primjene pepela i ljake u Bosni i Hercegovini bi se sastojalo od: 1. Laboratorijskih ispitivanja 2. Istaivanja na terenu (in situ) 3. Poseban aspekt bi bila istraivanja fizi ko-mehani kih, hemijskih karakteristika i radioaktivnog uticaja pepela i ljake 4. Izrada receptura za mjeavinu pepela, ljake, kamenog agregata i veziva 5. Marketing za proizvode od pepela i ljake. U okviru navedenih istraivanja, obavilo bi se sljede e: 1.Laboratorijska istraivanja: Hemijska analiza ljake i pepela sa deponija i elektrofilterskog pepela Ispitivanje mjeavine pepela i ljake i izrada receptura Ispitivanje granice te enja i indeksa plasti nosti Optimalna vlanost i maksimalna zapreminska masa suhog materijala CBR (kalifornijski indeks nosivosti mjeavine) Granulometrijski sastav komponenti Pritisna jednoaksijalna vrsto a Bubrenje Koeficijent filtracije Modul stiljivosti Zapreminska masa u rastresitom i zbijenom stanju Upijanje vode

Strana 3 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

2.Terenska istraivanja(in situ) kod izgradnje opitne dionice: Odre ivanje radnog sastava mjeavine Odre ivanje tehnologije ugradnje mjeavine u konkretni objekat Kontrola kvaliteta ugradnje prema laboratorijskim kriterijima i parametrima, kao i vrsti objekata

3. Marketing Marketing bi se sastojao u istraivanju firmi koje bi proizvodile i ugra ivale masu prema recepturama i vrstama objekata. 4. Rezultati istraivanja Rezultati istraivanja bi se koristili za inoviranje propisa i standarda koji reguliu ovu stru nu oblast. Tako e bi se rezultati istraivanja prezentirali stru noj javnosti putem seminara i simpozija, kao i tampanja odr enih knjiga i asopisa.

mr.sci. Fadil Hadibeganovi ,dip.in.teh. direktor Instituta GIT

Stran 4 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

Palavri Muhamed, dipl.ing.ma.

Rukovodilac Slube za investicije Termoelektrane "Tuzla"

2. PRODUKCIJA PEPELA I LJAKE U TE "TUZLA" I EKOLOKI UTICAJ NA OKOLINU KOD NJIHOVOG ZBRINJAVANJA2.1. U v o d TE "Tuzla" sa est blokova, ukupne instalisane snage 779 MW, etapno je izgra ena i stavljena u pogon od 1959. do 1978. godine. Ugljevi koje TE "Tuzla" troi su lignit iz RL "Kreka" i mrki ugalj iz "Banovi a" i " ur evika". Prvi blok od 32 MW je stavljen u pogon 1963.godine, a zadnji blok 6-215 MW u 1978. god. U termoelektranama uz sagorijevanje ugljena, nastaju zna ajne koli ine nesagorjelog, kao to su ljaka i pepeo. Njihovo uzimanje sa kotlova i elektrofiltera kotlova, transport i deponovanje na deponijama, predstavlja vaan segment tehnolokog procesa proizvodnje elektri ne energije. U TE "Tuzla" u osnovi je primjenjena tehnologija hidrauli nog uzimanja i transporta ljake i pepela koji se mijeaju sa vodom u omjeru 1:7 do 1:15 i preko bager pumpi i tla nih cjevovoda transportuju na za to posebno izgra ene i ure ene deponije. Izuzetak ini uzimanje pepela sa elektrofiltera bloka 4 - pneumatskim sistemom do me usilosa pepela od 80 m3, odakle se dalje vanjski transport vri hidrauli nim sistemom ili u silos pepela od 1570 m3 za potrebe Fabrike cementa Lukavac. Izuzetak je i blok 6, gdje je ugra en kombinovani sistem uzimanja i transporta pepela sa elektrofiltera - hidrauli nim sistemom do deponija i pneumatskim sistemom do silosa pepela od 1570 m3. Na deponijama se iz mjeavine pulpe i vode, ljake i pepela, ljaka i pepeo kod slobodnog te enja taloe, a izbistrena, hemijski zaga ena otpadna voda skuplja i isputa u korito rijeke Jale. TE "Tuzla" danas koristi deponije: "Divkovi i II" i "Jezero I". Deponija "Divkovi i I" je rezervna. Navedene deponije se nalaze sjeverno od pogona TE "Tuzla", na udaljenosti od 2 do 5 km, a iznad jama Rudnika lignita "Dobrnja" i "Bukinje". Nije dozvoljeno istovremeno koritenje ovih deponija sa hidrauli nim sistemom transporta i deponovanje ljake i pepela za vrijeme eksploatacije uglja u ovim rudnicima, u zoni uticaja procjednih voda, to je difinisano u Dopunskom rudarskom projektu iz 1995.godine. U svijetu se primjenjuju nove tehnologije uzimanja i transporta ljake i pepela sa elektroenergetskih blokova. Ove tehnologije su racionalnije i sa ekolokog aspekta mnogo bolje, tako da se u razvijenim zemljama sve manje primjenjuje hidrauli ni sistem transporta. Rukovodstvo TE "Tuzla" tako e eli hidrauli ni sistem transporta ljake i pepela zamijeniti novim po svim osnovama boljim, racionalnijim sistemom. Svaki novi sistem u po etku trai velika finansijska sredstva, jer se kod izgradnje unutanjeg uzimanja i transporta ljake i pepela samo na jednom bloku mora izgraditi i vanjski transportni sistem i sistem odlaganja, tj. deponovanja za sve blokove termoelektrane. Ovo rjeenje jedino moe biti racionalno i prihvatljivo. U TE "Tuzla" rade i bilansko su aktivna 4 bloka, i to 1x100 MW i 3x200 MW instalisane snage. 2.2. Produkcija ljake i pepela do kraja 2002. godine Ostvarenje proizvodnje TE "Tuzla" od 1963. do 2002. godine predo eno je na dijagramima pod naslovom "ENERGETSKI BILANSI U TE TUZLA U PERIODU 1963.-2002." sa tabelarnim prikazom bilansnih podataka za svaku godinu i ukupno. (Vidi tabelu 1).

Strana 5 od 65

Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture

Od po etka rada TE "Tuzla" do kraja 2002. godine produkovano je i deponovano oko 30 miliona kubika ljake i pepla na deponije: Plane, Drenik, Divkovi i I, Divkovi