Zbornik Rada

Download Zbornik Rada

Post on 31-Dec-2014

52 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<p>Vlada Tuzlanskog kantona JP "ELEKTROPRIVREDA BiH", Termoelektrana Tuzla Institut IPSA Sarajevo Institut GIT Tuzla Direkcija za puteve Tuzlanskog kantona</p> <p>ZBORNIK RADOVA SA SAVJETOVANJA O PRIMJENI ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI PUTNE INFRASTRUKTURE</p> <p>Tuzla, 28. maja 2003. godine</p> <p>Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture</p> <p>SADRAJ Strana1. 2. U V O D....................................................................................................................................3 mr. sci. Fadil Hadibeganovi , dipl.in.teh. PRODUKCIJA PEPELA I LJAKE U TE "TUZLA" I EKOLOKI UTICAJ NA OKOLINU KOD NJIHOVOG ZBRINJAVANJA........................................................5 Muhamed Palavri , dipl.in.ma. TE Tuzla MOGU NOSTI UPOTEREBE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA ...........................10 mr. sci. Selim Belagi , dipl.in.teh. Zehrina Begi , dipl.in.teh. PROIZVODNJA MJEAVINA PEPELA, KRE A I KAMENA, OPREMA I TEHNOLOGIJA PRIMJENJENA U SVIJETU .............................................................14 doc.dr. sci. Ahmet Imamovi , dipl.in.gra . mr. sci. Damir Zenunovi , dipl.in.gra . LABORATORIJSKA I EKSPERIMENTALNA ISTRAIVANJA PRIMJENE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI SAOBRA AJNICA ......................................................................................20 doc.dr. sci. Ahmet Imamovi , dipl.in.gra . Huso Osmanovi , dipl.in.gra . Mirsad Ljalji , dipl.in.gra . EKONOMSKA ANALIZA PROIZVODNJE STABILIZACIONE MASE OD LJAKE I PEPELA IZ TE "TUZLA" ........................................................................30 aban Hajdarevi , dipl.in.gra . BALAST PEPEO POGODNA SIROVINA ZA GRADNJU PUTEVA ........................33 Bosiljka Stojanovi , dipl.in. PROBLEMI U PRIMJENI ELEKTROFILTERSKOG PEPELA I LJAKE U IZGRADNJI PUTEVA U REPUBLICI SRBIJI ............................................................37 dr. sci. Slobodan Cmiljani , dipl.in.geol. mr.sci. Vladeta Vujani , dipl.in.geol MOGU NOSTI PRIMJENE ELEKTROFILTERSKOG PEPELA ZA IZRADU SAMOUGRADLJIVOG MALTERA ZA ISPUNU ROVOVA ISPOD GRADSKIH SAOBRA AJNICA (PRIMER PEPELA IZ KOSTOLCA) ......................43 dr. sci. Petar Mitrovi , dipl.in.gra . TLA NA VRSTO A STABILIZACIJSKIH MJEAVINA SA UDJELOM LETE EG PEPELA U VEZIVU ...................................................................47 mr. sci. Sanja Dimter, dipl.in.gra . OPTIMIZATION OF USE OF FLY ASH IN THE CONCRETE PRODUCTION .......54 J. Sustersic, F. Ri ek, A. Zajc, A. Sajna NEKE SPECIFI NOSTI PRIMJENE ELEKTROFILTERSKIH PEPELA U CESTOGRADNJI .............................................................................................................60 Mensur Dervikadi , dipl.in.gra . ZAKLJU CI SAVJETOVANJA ........................................................................................65</p> <p>3.</p> <p>4.</p> <p>5.</p> <p>6.</p> <p>7. 8.</p> <p>9.</p> <p>10.</p> <p>11. 12.</p> <p>13.</p> <p>Stran 2 od 65</p> <p>Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture</p> <p>1. U V O DU Bosni i Hercegovini su u pogonu termoelektrane u Tuzli, Kaknju, Ugljeviku i Gackom, koje u okviru osnovnog procesa proizvodnje elektri ne energije, stvaraju velike koli ine pepela i ljake, koji su produkti sagorijevanja raznih vrsta ugljeva (lignit, kameni ugalj, mrki ugalj i sl.). Ovi materijali se kao balast deponuju na terenima u neposrednoj blizini termoelektrana, gdje pored transportnih trokova, izazivaju i velike ekoloke probleme, degradaciju poljoprivrednih zemljita, direktno zaga ivanje vazduha kod mokrog postupka, i indirektno kod suhog postupka, putem padavina i razli itih vremenskih uticaja. Smanjenje, ili jo bolje re eno rjeenje ovih problema je od op eg zna aja. Smanjivanje, odnosno, rjeenje problema vezanih za odlaganje pepela i ljake mogu e je njihovim pretvaranjem u sekundarne sirovine, tj. njihovom primjenom u: izgradnji donjeg nosivog sloja saobra ajnica izgradnji donjeg stroja nasipa, stabilizacija i sl. izgradnji aerodroma izgradnji parkiralita izgradnji higijenskih deponija proizvodnji cementa proizvodnji gra evinskih materijala rjeavanje ekolokih problema usljed deponovanja pepela i ljake deponovanje pepela i ljake na jednom mjestu higijensko zbrinjavanje deponija proizvodnju materijala na bazi pepela (cement, siporeks i sl.) stabilizacija terena kod klizita.</p> <p>Ciljevi upotrebe ljake i elektrofilterskog pepela kao korisnih sirovina su:</p> <p>Istraivanje mogu nosti primjene pepela i ljake u Bosni i Hercegovini bi se sastojalo od: 1. Laboratorijskih ispitivanja 2. Istaivanja na terenu (in situ) 3. Poseban aspekt bi bila istraivanja fizi ko-mehani kih, hemijskih karakteristika i radioaktivnog uticaja pepela i ljake 4. Izrada receptura za mjeavinu pepela, ljake, kamenog agregata i veziva 5. Marketing za proizvode od pepela i ljake. U okviru navedenih istraivanja, obavilo bi se sljede e: 1.Laboratorijska istraivanja: Hemijska analiza ljake i pepela sa deponija i elektrofilterskog pepela Ispitivanje mjeavine pepela i ljake i izrada receptura Ispitivanje granice te enja i indeksa plasti nosti Optimalna vlanost i maksimalna zapreminska masa suhog materijala CBR (kalifornijski indeks nosivosti mjeavine) Granulometrijski sastav komponenti Pritisna jednoaksijalna vrsto a Bubrenje Koeficijent filtracije Modul stiljivosti Zapreminska masa u rastresitom i zbijenom stanju Upijanje vode</p> <p>Strana 3 od 65</p> <p>Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture</p> <p>2.Terenska istraivanja(in situ) kod izgradnje opitne dionice: Odre ivanje radnog sastava mjeavine Odre ivanje tehnologije ugradnje mjeavine u konkretni objekat Kontrola kvaliteta ugradnje prema laboratorijskim kriterijima i parametrima, kao i vrsti objekata</p> <p>3. Marketing Marketing bi se sastojao u istraivanju firmi koje bi proizvodile i ugra ivale masu prema recepturama i vrstama objekata. 4. Rezultati istraivanja Rezultati istraivanja bi se koristili za inoviranje propisa i standarda koji reguliu ovu stru nu oblast. Tako e bi se rezultati istraivanja prezentirali stru noj javnosti putem seminara i simpozija, kao i tampanja odr enih knjiga i asopisa.</p> <p>mr.sci. Fadil Hadibeganovi ,dip.in.teh. direktor Instituta GIT</p> <p>Stran 4 od 65</p> <p>Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture</p> <p>Palavri Muhamed, dipl.ing.ma.</p> <p>Rukovodilac Slube za investicije Termoelektrane "Tuzla"</p> <p>2. PRODUKCIJA PEPELA I LJAKE U TE "TUZLA" I EKOLOKI UTICAJ NA OKOLINU KOD NJIHOVOG ZBRINJAVANJA2.1. U v o d TE "Tuzla" sa est blokova, ukupne instalisane snage 779 MW, etapno je izgra ena i stavljena u pogon od 1959. do 1978. godine. Ugljevi koje TE "Tuzla" troi su lignit iz RL "Kreka" i mrki ugalj iz "Banovi a" i " ur evika". Prvi blok od 32 MW je stavljen u pogon 1963.godine, a zadnji blok 6-215 MW u 1978. god. U termoelektranama uz sagorijevanje ugljena, nastaju zna ajne koli ine nesagorjelog, kao to su ljaka i pepeo. Njihovo uzimanje sa kotlova i elektrofiltera kotlova, transport i deponovanje na deponijama, predstavlja vaan segment tehnolokog procesa proizvodnje elektri ne energije. U TE "Tuzla" u osnovi je primjenjena tehnologija hidrauli nog uzimanja i transporta ljake i pepela koji se mijeaju sa vodom u omjeru 1:7 do 1:15 i preko bager pumpi i tla nih cjevovoda transportuju na za to posebno izgra ene i ure ene deponije. Izuzetak ini uzimanje pepela sa elektrofiltera bloka 4 - pneumatskim sistemom do me usilosa pepela od 80 m3, odakle se dalje vanjski transport vri hidrauli nim sistemom ili u silos pepela od 1570 m3 za potrebe Fabrike cementa Lukavac. Izuzetak je i blok 6, gdje je ugra en kombinovani sistem uzimanja i transporta pepela sa elektrofiltera - hidrauli nim sistemom do deponija i pneumatskim sistemom do silosa pepela od 1570 m3. Na deponijama se iz mjeavine pulpe i vode, ljake i pepela, ljaka i pepeo kod slobodnog te enja taloe, a izbistrena, hemijski zaga ena otpadna voda skuplja i isputa u korito rijeke Jale. TE "Tuzla" danas koristi deponije: "Divkovi i II" i "Jezero I". Deponija "Divkovi i I" je rezervna. Navedene deponije se nalaze sjeverno od pogona TE "Tuzla", na udaljenosti od 2 do 5 km, a iznad jama Rudnika lignita "Dobrnja" i "Bukinje". Nije dozvoljeno istovremeno koritenje ovih deponija sa hidrauli nim sistemom transporta i deponovanje ljake i pepela za vrijeme eksploatacije uglja u ovim rudnicima, u zoni uticaja procjednih voda, to je difinisano u Dopunskom rudarskom projektu iz 1995.godine. U svijetu se primjenjuju nove tehnologije uzimanja i transporta ljake i pepela sa elektroenergetskih blokova. Ove tehnologije su racionalnije i sa ekolokog aspekta mnogo bolje, tako da se u razvijenim zemljama sve manje primjenjuje hidrauli ni sistem transporta. Rukovodstvo TE "Tuzla" tako e eli hidrauli ni sistem transporta ljake i pepela zamijeniti novim po svim osnovama boljim, racionalnijim sistemom. Svaki novi sistem u po etku trai velika finansijska sredstva, jer se kod izgradnje unutanjeg uzimanja i transporta ljake i pepela samo na jednom bloku mora izgraditi i vanjski transportni sistem i sistem odlaganja, tj. deponovanja za sve blokove termoelektrane. Ovo rjeenje jedino moe biti racionalno i prihvatljivo. U TE "Tuzla" rade i bilansko su aktivna 4 bloka, i to 1x100 MW i 3x200 MW instalisane snage. 2.2. Produkcija ljake i pepela do kraja 2002. godine Ostvarenje proizvodnje TE "Tuzla" od 1963. do 2002. godine predo eno je na dijagramima pod naslovom "ENERGETSKI BILANSI U TE TUZLA U PERIODU 1963.-2002." sa tabelarnim prikazom bilansnih podataka za svaku godinu i ukupno. (Vidi tabelu 1).</p> <p>Strana 5 od 65</p> <p>Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture</p> <p>Od po etka rada TE "Tuzla" do kraja 2002. godine produkovano je i deponovano oko 30 miliona kubika ljake i pepla na deponije: Plane, Drenik, Divkovi i I, Divkovi i II i Jezero I, to proizilazi iz predo enog ENERGETSKOG BILANSA. Deponije Plane povrine 18 ha i Drenik povrine 45 ha su zapunjene do kona ne kote i rekultivisane nanoenjem humusa debljine cca 20 cm. Ostale deponije se koriste za deponovanje ljake i pepela. TE "Tuzla" od 1975. godine isporu uje pepeo za Fabriku cementa Lukavac, a se godinje isporuke su se kretale od 20.000 do 30.000 tona. U 2002. godini Fabrici cementa Lukavac je isporu eno 30.000 tona pepela. U 2003. godini Fabrici cementa Lukavac se predvi a isporuka od 150.000 tona, pepela , a u narednim godinama se o ekuje zna ajno pove anje ovih koli ina. Tabela broj 1. - Energetski bilans u TE "Tuzla" u periodu od 1963. do 2002. godine Potronja Proizvodnja elektri ne Proizvodnja Proizvodnja toplotne Godina uglja enerergije tehnoloke pare energije (x1000 t) (x1000 kWh) (x1000 t) (x1000 kWh t)1963. 1964. 1965. 1966. 1967. 1968. 1969. 1970. 1971. 1972. 1973. 1974. 1975. 1976. 1977. 1978. 1979. 1980. 1981. 1982. 1983. 1984. 1985. 1986. 1987. 1988. 1989. 1990. 1991. 1992. 1993. 1994. 1995. 1996. 1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. UKUPNO 40,376 566,392 552,767 608,963 1.115,03 1.104,17 677,535 1.211,03 1.491,13 1.762,35 2.240,65 2.961,74 3.850,66 3.911,24 3.570,61 3.497,03 4.076,40 4.178,14 4.493,20 4.444,35 4.790,12 4.476,43 4.427,54 4.219,53 4.599,41 4.612,92 4.498,90 4.358,40 3.994,05 1.682,96 669,509 565,28 662,795 916,257 1.575,63 1.988,87 1.745,39 2.014,60 2.053,90 2868,188 103074,399 23321 370627 373305 414061 904354 889631 595824 922555 1192319 1597685 2075372 2511802 3010828 3167291 3053499 2927664 3844609 3823368 4063231 3929842 4173927 3782994 3535760 3528864 3897150 4217159 3950630 3835224 3457433 1320838 462904 311401 421982 726356 1463984 1866112 1526663 1968033 2000000 2765487,151 88904089,15 0 0 0 0 0 0 0 103,849 226,494 212,202 253,807 268,532 286,451 316,615 474,91 525,197 594,25 564,906 575,482 585,065 662,413 797,107 868,402 878,139 904,436 862,861 884,989 838,574 768,801 455,672 136,995 23,769 36,169 67,133 118,397 160,558 180,617 164,589 121,057 0 13918,438 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 86,56 146,816 174,973 167,954 170,785 173,313 173,741 212,789 220,283 174,45 118,767 196,243 217,292 177,569 157,271 195,033 186,9 181,88 192,887 3325,506</p> <p>Stran 6 od 65</p> <p>Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture</p> <p>ENERGETSKI BILANSI U TE "TUZLA" U PERIODU 1963.-2002.Potronja uglja u TE Tuzla 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 1963 1967 1971 1975 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003</p> <p>X1000 tona</p> <p>suma 1-6</p> <p>godina</p> <p>Proizvodnja el. energije u TE Tuzla 5000000 4000000 3000000 2000000 1000000 0 1963 1967 1971 1975 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003toplotna energija</p> <p>MWh</p> <p>suma 1-6</p> <p>godina</p> <p>Proizvodnja toplotne energije za grijanje grada Tuzle 250 200 150 100 50 0 1983 1987 1991 1995 1999 2003</p> <p>GWh</p> <p>godina</p> <p>Proizvodnja tehnoloke pare za vanjske potroa e 1000 800 600 400 200 0 1970 1973 1976 1979 1982 1985 1988 1991 1994 1997 2000 2003</p> <p>x 1000 tona</p> <p>para</p> <p>godina</p> <p>Strana 7 od 65</p> <p>Savjetovanje o primjeni elektrofilterskog pepela i ljake u izgradnji putne infrastrukture</p> <p>2.3. Produkcija ljake i pepela u TE "TUZLA" u periodu 2003.-2010. godina Prema Elektroenergetskom bilansu EP BiH za planiranu proizvodnju elektri ne energije u tabeli broj 1, prora unata je o ekivana produkcija ljake i pepela iz TE "Tuzla" u periodu od 2003.-2010. godine, koja se daje u tabeli 2. Za ove koli ine treba obezbjediti prostor za odlaganje sa postoje im ili novim sistemom transporta na postoje im ili novim deponijama. Tabela broj 2: Produkcija ljake i pepela u TE "Tuzla" u periodu od 2003.-2010.godineGodina Proizvodnja el.energ. MWh Produkcija ljake i pepela 103 m3 2003. 3.047 1.066 2004. 3.111 1.088 2005. 3.122 1.092 2006. 3.191 1.116 2007. 3.252 1.138 2008. 3.334 1.166 2009. 3.196 1.118 2010. 3.261 1.141 UKUPNO 25.514 8.925</p> <p>ljaka i pepeo iz TE "Tuzla" e se i dalje vriti na deponije Divkovi i I, Divkovi i II, Jezero I i Jezero II, koje treba prema ura enim projektima dalje graditi i prilago avati uslovima koji se trae za deponovanje ljake i pepela, posebno sa hidrauli nim sistemom transporta. Izgra ena i projektovana zapremina ovih deponija za dalje odlaganje ljake i pepela iz TE "Tuzla" iznosi 24.070 000 m3. TE "Tuzla" planira u narednom periodu promijeniti tehnologiju hidrauli nog vanjskog transporta i deponovanja ljake i pepela, uz primjenu racionalnijeg sistema polusuhog transporta, gdje je potronja vode svedena na minimum i ne uti e na zaga ivanje okoline. Da bi se sva koli ina pepela sa blokova 4, 5 i 6 (3x200 MW) mogla koristiti u komercijalne svrhe, to jest za potrebe izgradnje putne infrastrukture, proizvodnju mineralne vune i drugog, potrebno je jo na bloku 5 ugraditi pneumatski sistem uzmanja pepela, a na bloku 6 postoje i sistem modernizirati; normalno, uz dogradnju silosnih kapaciteta. 2.4. Ekoloko stanje zbrinjavanja ljake i pepela Hidrauli ni sistem transporta i deponovanja ljake i pepela koji se danas primjenjuje u TE "Tuzla" sa odnosom ljake i pepela u mjeavini sa vodom 1:7 do 1:15, je ekonomski i ekoloki nepovoljan i za okoli...</p>