Zeri i Camerise 2 - February 2015

Download Zeri i Camerise 2 - February 2015

Post on 01-Jun-2018

241 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 8/9/2019 Zeri i Camerise 2 - February 2015

    1/24

    Nr. 2- New York - Shkurt 2015 - $2.00

    The Cham Issue - The Next Stage

    Shqiptart

    n themelimine shtetit grek

    faqe 8 - 10 faqe 12 - 13

    faqe 2 - 4faqe 5 - 7

    MIRANDA VICKERS AND JAMES PETTIFER:

    I. IRMSCHER:

    Problemi am n kontekstinBallkanik (1945-1946)

    HAMIT KABA:

    Kng arbroreANASTAS KULLURIOTI:

    Vshtrim mbi

    shqiptart amt Greqis

    ROBERT ELSIE:

    faqe 14 - 18

    The word Chameria is synonymous with tragedy. It means burnings, slayings at ones doorstep, tears,misery, terror and torture, young men tied up with barbed wire and thrown into prison, bloodied old men,women and children; families driven out of their homes into exile PETER PRIFTI: Chameria, a Land of Tears

    faqe 11

  • 8/9/2019 Zeri i Camerise 2 - February 2015

    2/24

    Shkurt 2015, Nr. 22

    Kryeredaktor:Kristo Sotiri

    Zvends-kryeredaktor: Ilir Ademaj

    Redaktor: Endri Merxhushi

    Art Design: Thoma Nasi

    ChameriaOrganization@gmail.com

    Adress:PO BOX 452 Addison, IL 60101

    amt, t njohur greqisht si Tsamides,

    jan shqiptar, t cil t banojn

    n pjesn m jugore t trevaveshqipfolse. Krahina e tyre, amria,sht nj zon malore n kurin

    greko-shqiptar. Pjesa m e madhe e amrisndodhet n rajonin e Epirit grek, i cili prfshinpak a shum prefekturat e Thesprotis dhe tPrevezs, por amria prfshin edhe pjesn mugore t Shqipris , d.m.th. zonn e Konispolit.

    Kur forcat greke morn amrin dhe Epirin gjatLufts Ballkanike t vitit 1912, amt prfunduanpapritmas n Greqi, t shkputur nga pjesa tjetre Shqipris. Kuri i ri midis Greqis n zgjerimdhe Shqipris s sapolindur mbeti i pacaktuarpr nj koh dhe kjo shkaktoi pa qndrueshmripolitike afatgjat n rajon. Ngacmime t vogla

    radicionale mes t krishterve dhe myslimanve,mes grekve dhe shqiptarve, u shndrruan n njkrdi t llahtarshme. Kaosi mbretroi n jug tShqipris dhe n Epir, dhe u derdh shum gjak.N memorandumin e tij shtja e Epiri t ijimi

    nj populli Midhat bej Frashri (1880-1949)denoncoi karakterin njerzor t sulmeve greke mbiugun e Shqipris, por sigurisht q u kryen krime tnda nga t gjitha palt. Mijra refugjat shqiptar

    u dyndn pr n Vlor ku mbetn t pastrehn kushte t mjerueshme. Shum njerz vdiqnnga tifoja apo thjesht nga mungesa e ushqimit.Gjat Konferencs s Ambasadorve n Londrn pranver t vitit 1913, prfaqsuesit e Fuqive Mdha (Britania e Madhe, Franca, Gjermania,

    talia, Austro-Hungaria dhe Rusia) nuk arritn tmerreshin vesh pr shtjen nse Epiri ti jepejShqipris apo Greqis dhe, nse t ndahej, se kudo t caktohej kuri. Pr kt arsye, n gusht 1913,Konferenca ngriti nj Komision NdrkombtarKuri (International Border Commission) i cili udrgua n rajon n vjesht t atij viti pr t ndar tPandashmen. Roli vendimtar n caktimin e kuritduhej t ishte identiteti etnik i popullsis, por umorn parasysh edhe faktor t tjer. Rezultatet e

    Robert Elsie

    Vshtrim mbi shqiptart

    Me vendosjen e diktaturs

    s Ionnis Metakss (1871-

    1941) kur u morn masa t

    hapta shtypse. U ndalua

    prdorimi i gjuhs shqipe

    publikisht dhe privatisht, dhe

    nuk u lejuan m libra dhe

    gazeta n gjuhn shqipe.

    Arsimi shqip kishte qenrreptsisht i ndaluar n

    amri q prej vitit 1913.

    Me pretekstin e krkimit t

    armve, polict rregullisht

    bastisn shtpi shqiptare dhe

    rrahn banort, shpesh duke

    i arrestuar pa shkak.

    puns s Komisionit u shpalln n Protokollin e

    Firences, t nnshkruar n dhjetor 1913, i cili e laamrin, me popullatn e saj shumice shqiptare,n ann greke t kurit. Protokolli i Firences lagjithashtu nj pakic t dukshme greke n annshqiptare. Qeveria e re shqiptare nuk ishte n gjendje

    pr t ushtruar ndikimin e saj n jug t vendi t dhe,me gjith Protokollin e Korfuzit t majit 1914, i cilikonrmoi statuskuon, kontrollin n pjesn m tmadhe t jugut t Shqipris e kishin de facto forcatgreke, n rajonin q tanim quhej Vorioepiri.

    Pas sulmit t vitit 1913, amria n ann jugoret kurit u prfshi drejtprsdrejti n shtetin grek.

    N ver t viti t 1914, gjat llimit t Lufts s ParBotrore, shteti i ri shqiptar pushoi s ekzistuari

    kshtu q askush nuk mendonte m pr kthimin eamris Shqipris. U vendos nj administrat ere greke, pr t ciln popullata ortodokse greke ugzua shum. Por q prej llimit, veprimet e sajarmiqsuan banort shqiptar mysliman, mbaseqllimisht. Gradualisht u b e qart se synimi ishteasimilimi i shqiptarve ortodoks dhe dbimi ishqiptarve mysliman. Gjat viteve n vijim,

    prfshir periudhn e Lufts s Par Botrore dhemenjher pas asaj, u ushtrua presion n mnyrat ndryshme, si i padukshm, po ashtu edhe idhunshm, pr t inkurajuar, edhe madje pr tdetyruar shqiptart mysliman t largoheshin ngaamria. eta paramilitare, si ajo e Deli Janakis,sulmuan fshatra shqiptare, friksuan banort dhe

    qindra t rinj u dbuan pr n kampet n ishujte Detit Egje. Treva t mdha u konskuan mepretekst t nj reforme agrare dhe ishpronarve,kryesisht familjeve t pasura shqiptare myslimane

    iu pagua shum pak ose aspak kompensim, t cilatnuk shihnin mundsi tjetr prve emigrimit. N

    janar 1917, trupa italiane pushtuan pr nj kohKonicn, Delvinakin dhe Sajadn dhe zvendsuanadministratn greke me nj administrat vendoreshqiptare. Pas viteve t shtypjes, situata u prmbys,dhe shqiptart morn hak mbi fshatra greke, tcilat u plakitn dhe u drrmuan. Pas Lufts sPar Botrore erdhi lufta greko-turke e viteve

    1919-1922, po aq e prgjakshme, rezultati i tcils ishte nj shkmbin i madh popullate. SipasKonvents pr shkmbimin e popullsive greke dheturke, nnshkruar n Lozan m 30 janar 1923,t krishtert ortodoks n Turqi, m shum se njmilion sish, duhej t rivendoseshin/dboheshin prn Greqi, kursi myslimant me banim n Greqiduhej t rivendoseshin/dboheshin n mas pr nTurqi. Prjashtime u lejuan vetm pr banort grekt Stambollit dhe pr turqit e Trakis perndimore.Popullata myslimane shqiptare e amris dhe tEpirit nuk u prmend fare n Konvent. N amriu prhapn shum shpejt thashetheme dhe frikderisa m 19 janar 1923 qeveria greke deklaroise myslimant shqiptar do t prjashtoheshin

    nga shkmbimi i parashikuar. N rajon u drguanj komision i przier i Lidhjes s Kombeve, aprfaqsim shqiptar, pr t prcaktuar prejardhjene popullats myslimane. Detyra e komisionit ishte

  • 8/9/2019 Zeri i Camerise 2 - February 2015

    3/24

  • 8/9/2019 Zeri i Camerise 2 - February 2015

    4/24

    Shkurt 2015, Nr. 24

    Sali Bollati, i mbijetuar nga masakra e Paramithis:

    i kan vrar gjyshin, gjyshen, babain, nnn, dy

    vllezrit (13 dhe 5 vjear) dhe nj motr (2 vjeare)

    M 27 qershor 1944, forcat

    e Zervasit hyn n qytetin

    e Paramithis dhe vranrreth 600 am mysliman

    burra, gra, dhe fmij n

    nj krdi t papar. Shum

    viktima u prdhunuan dhe u

    torturuan para se t thereshin.

    Nj batalion tjetr i EDES-it

    pushtoi Pargn t nesrmen

    ku u vran 52 shqiptar.

    Me 23 shtator 1944, fshati i

    Spatarit t Filatit u plakit dhe

    157 persona u vran. Shum

    gra dhe vajza u prdhunuan,dhe u kryen shum krime t

    tjera t llahtarshme.

    italiane n amri, dhe gjermant q pasuan nshtator 1943, bn mos pr t theksuar dhe prt prforcuar armiqsit tradicionale etnike midisshqiptarve, grekve dhe vllehve. Shqiptartdhe vlleht, m par t nnshtruar dhe kokulur,u ngritn, dhe u krijuan njsi policore ame prt sunduar mbi popullatn greke. Gjat pushtimitgjerman, erdhi fshehurazi nj mision ushtarakbritanik pr t bindur udhheqsit am tluftonin kundr Gjermanis, por amt refuzuan,jo pse donin Gjermanin nazis te, por thjesht,sepse e vetmja gj q u ofronin britanikt ishtekthimi i sundimit grek. Me trheqjen e forcavegjermane n ver dhe n llim t vjeshts t vitit1944, Greqia ndodhej n fazn e par t nj luftet prgjakshme civile. Pr t siguruar bregdetinjonian pr furnizimet e tyre ushtarake, forcatbritanike lejuan q njsi t e nj komandantivendas grek, gjenerali Napoleon Zervas (1891-1957), t pushtonin rajonin. Zervasi, themeluesidhe udhheqsi i Lidhjes Kombtare RepublikaneGreke (Ethniks Demokratiks ElleniksSndesmos EDES) u b i njohur pr spastriminbrutal etnik t shqiptarve t amris ngaqershori 1944 deri n mars 1945.

    Njerzit e tij i shikonin amt si bashkpuntort italianve dhe t gjermanve, dhe krkonint merrnin hak. Gjat sulmeve t tyre, gjetnvdekjen disa mijra burra, gra dhe fmij namri. M 27 qershor 1944, forcat e Zervasithyn n qytetin e Paramithis dhe vran rreth 600am mysliman burra, gra, dhe fmij nnj krdi t papar. Shum viktima u prdhunuandhe u torturuan para se t thereshin. Nj bataliontjetr i EDES-it pushtoi Pargn t nesrmen kuu vran 52 shqiptar. Me 23 shtator 1944, fshatii Spatarit t Filatit u plakit dhe 157 persona uvran. Shum gra dhe vajza u prdhunuan, dhe ukryen shum krime t tjera t llahtarshme. Sipasprllogaritjes s shoqats ame t Tirans gjatsulmeve t viteve 1944-1945, u vran gjithsej2771 civil shqiptar. Menjher pas ktyrengjarjeve, tr popullata ame, e pambrojtur dhee tmerruar, mori arratin dhe iku pr n Shqipripr t shptuar. Ktu dshiroj t prmend faktinse n vitin 1947, pas Lufts s Dyt Botrore, megjith prgjegjsin pr krime lufte dhe me gjithfaktin se ishte vet i dyshuar pr bashkpunimme nazistt, Napoleon Zervas u emrua ministri Rendit Publik n qeverin greke! Spastrimi iamve mysliman t Greqis n fund t Lufts sDyt Botrore shnoi prfundimin e nj kapitullit dhimbshm t historis ame dhe llimin e njtjetri. Vendi ku arritn amt e rraskapitur dhet uritur, pra Shqipria, ishte pushtuar pak kohpara ardhjes s tyre, nga Enver Hoxha (1908-1985) dhe forcat e tij komuniste. Udhheqsite rinj marksist nuk u treguan shum mikpritsapo trsisht t predispozuar pr t ndihmuarbashkatdhetart e tyre am sepse, edhe ata ikonsideronin si bashkpuntor me fashistt.Megjithat, amve u dhan status si refugjatdhe u lejuan t qndronin n Shqipri. amtmorn ndihm jo nga regjimi i Enver Hoxhs,por nga administrata e Kombeve t Bashkuarapr Ndihm dhe Rehabilit im (United NationsRelief and Rehabilitation Administration,UNRRA), e cila shprndau adra, ushqime dheilae n kampet e mjeruara ame n Vlor, Fier,

    Durrs, Kavaj, Delvin dhe Tiran. Refugjattam u inkuadruan llimisht n t ashtuquajturinKomiteti Antifashist i Emigrantve am, krijuarn vitin 1944 si pjes e Frontit Antifashist

    Nacionall irimtar, udhhequr nga komunistt.Gjat viteve pas Lufts s Dyt Botrore, Komiteti

    Antifashist i Emigrantve am bri fushat prkthimin e amve n vendlindjen e tyre.

    Duhet theksuar se shumica e tyre nuk donin trrinin n Shqipri, veanrisht duke marr parasyshspastrimet e tipit stalinist q po zhvilloheshin aty.Komiteti mbajti dy kongrese n vitin 1945, njn Konispol dhe tjetri n Vlor. Komiteti hartoimemorandume dhe drgoi telegrame n mbshtetjene qllimeve t tij. N vitin 1946, prfaqsuesi iShqipris ngriti shtjen ame n Konferencn ePaqes t Parisit, por t gjitha veprimet rezultuant pafrytshme. Prpjekjet pr t ndrkombtarizuarshtjen ame ran kryesisht n vesh t shurdhr.Pr vite m radh, amt vazhduan t shpresonin

    se situata politike do t qetsohej dhe se ata do tmund t ktheheshin n Greqi. Por kjo nuk u b.Edhe sot, n shekullin e 21-t, amt e moshuar qkrkojn t hyjn n Greqi pr nj vizit kthehenn ku nga zyrtart kutar grek. Pasaportat e tyrestampohen me persona non grata ose madje grisen

    para syve t tyre. N llim t viteve 50, shtjaame u konsiderua e mbyllur. Qeveria shqiptare udha amve nnshtetsin e detyruar shqiptare dhee shprndau komitetin. N vitet 1953 dhe 1954,qeveria greke miratoi ligje sipas t cilve, pronaame konsiderohej e braktisur dhe kshtu ligjrishte konskuar. Nuk kishte pr t pasur kthim. Q

    prej ngjarjeve tragjike t Lufts s Dyt Botrorekan kaluar shum dhjetvjear. Megjithat,

    ndr amt mbetet nj ndjenj padrejtsie dheviktimizimi. Me gjith marrdhniet shum tmira midis Greqis dhe Shqipris dhe me tgjitha marrdhniet prgjithsisht miqsore midis

    popullit grek dhe popullit shqiptar, sht pikrishtkjo, arsyeja pse shtja ame nuk zhduket. Sotnuk ka pretendime serioze pr ndryshimin e kuritapo pr kthimin e rajonit am Shqipris. Pas njshekulli, kuri i sotm sht botrisht i pranuarsi realitet. Ather, far duan amt? Pas Luftss Dyt Botrore, amve iu mohua kolektivishtnnshtetsia greke. Humbn pronn dhe u dbuannga vendlindja e tyre. At q krkojn sht njohja e

    padrejtsis s kryer. Ata duan gjithashtu kthimin eprons apo t paktn nj kompensim pr humbjet,

    dhe shum prej tyre duan t kthehen n atdheune tyre am, pra kthimin e nnshtetsis greke.Pengesa kryesore n arritjen e ktyre qllimevemodeste mbetet ligji grek i lufts i vit it 1940, i cilifaktikisht sht ende n fuqi. Pr dhjetvjearme radh, autoritetet greke kan futur kokn sistruci n rr dhe kan refuzuar t diskutonin

    problemet. Ata thjesht mohojn ekzis tencn eshtjes ame, madje edhe ekzistencn e nj

    pakice shqiptare n Greqi.

    N nj perspektiv afatgjat, Europa duhet tkontribuoj n gjetjen e nj zgjidhjeje t shtjesame. Shpresoj se n t ardhmen, sipas shembullitt Europs Perndimore, kuri midis Greqis dhe

    Shqipris do t fshihet dhe bhet i padukshmdhe se popujt e t dyja vendeve do t mund tvijn dhe t shkojn si duan, duke ln pas hijete s shkuars.

  • 8/9/2019 Zeri i Camerise 2 - February 2015

    5/24

    5Shkurt 2015, Nr. 2

    Dihet botrisht se gjer nshekullin ton, jo vetmn krahinat kutaret Epirit, por edhe nkrahinat qendrore si

    Atika, Beotia dhe Peleponezi, n Greqinmoderne, ka ekzistuar nj minoritet jo ivogl shqiptar dhe dihet gjithashtu senjerz t ktij minoriteti kan marrpjes n luftn lirimtare greke n vitet1821 deri m 1830. sht e rastit tbhet pyetja se far qndrimi mori kyshtet i formuar rishtas i popullit grekt liruar nga zgjedha turke, kundrejtshqiptarve q banonin n territorin e

    tij, ose n far forme e ngritn kta tfundit zrin pr t krkuar t drejtat etyre politike nga bashkshtetasit e tyre.Pr t br t qart kt problem, shte nevojshme t kthehemi tek rrnjt e tijhistorike.

    N lidhje me kolonizmin shqiptar nterritorin grek duhen dalluar disa faza.Hapat e para pak a shum t rndsishm prkasin fazs s fundit bizantine, kur

    despoti i talentuar i Mores ManuelKantakuzeni (vdiq m 1380) i drejtoipr n Poleponez turmat e shqiptarveq dyndenin drejt jugut dhe i vendosi nkt trev t shpopulluar nga grindjet e

    brendshme. Po me kt qllim, pr tforcuar fuqin demograke t shtetit ttij, nj pasardhs i Manuelit, Teodori I-r Paleologu (1384-1407), thirri

    dhjet mij familje shqiptare n vendine tij. Dobsia e sundimit bizantin dheo m pak edhe fama e Sknderbeut shtyri kolonistt t ngrenin krye m

    1453 nn udhheqjen e Pjetr Buas; dheme t vrtet despoti vetm me ndihmnturke qe n gjendje t mposhtte ktkryengritje, fakt ky q u dha mundsinshqiptarve, t cilt kishin psuar njdisfat m 1454, t prtonin disa kushtet favorshme kapitullimi. Sidoqoft,

    kolonistt e ndjenin veten tashm aq tidhur me elementin grek, sa q mbajtnn prgjithsi besimin e tyre ortodoksedhe pas rnjes s sundimit bizantindhe me kt i hapn domosdo rrugnedhe ndikimit t gjuhs greke dhedeologjis politike t Patrikans. Vetm

    Vardhunohoria, tek kmbt e masivitmalor t Taigetit dhe n disa pak vendet tjera, shqiptart prqafuan islamin, ubn Turkallvani, dhe armiq t betuart grekve n luftn e mvonshme prlirimin kombtar, gj q shkaktoi edhezhdukjen e tyre.

    Nj val t dyt kolonizimi shqiptar

    solli viti 1770. Lufta ruso-turke e vitit1768-74, n t ciln prkrah carinsKaterina e II-t mori pjes edhe njkompani emigrantsh shqiptar nga

    principatat danubiane i nxiti grekt qshihnin prej kohe n Rusin lirimtarendhe mesian e tyre, t bnin njkryengritje, e cila u shtyp prej osmanven mnyr mizore. Kjo kryengritjeu shtyp kryesisht me ndihmn e

    mercenarve shqiptar, numri i t cilvellogaritet afrsisht me 60.000. shte vrtet se kryengritja greke dshtoi,

    por vazhdimi i mtejshm i lufts...