archeion 106

Download ARCHEION 106

Post on 09-Mar-2016

370 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Czasopismo poświęcone sprawom archiwalnym założone przez Stanisława Ptaszyckiego w roku 1926. Ogólnopolskie czasopismo naukowe ukazujące się od 1926 r. poświęcone zagadnieniom archiwalnym (archiwistyce i archiwoznawstwu). Zawiera obszerne działy recenzji wydawnictw archiwalnych (książek i czasopism).

TRANSCRIPT

  • ARCHEION

    CVI

    PERIODICAL DEVOTED TO ARCHIVAL QUESTIONSORGAN OF THE POLISH

    STATE ARCHIVES HEAD OFFICE

    *

    REVUE DARCHIVESPUBLIE PAR LA DIRECTION GNRALE

    DES ARCHIVES DTAT EN POLOGNE

    *

  • REDAKCJAAdam Baniecki, Andrzej Biernat, Eugeniusz Borodij, Anna Czajka, Anna Demko (sekretarz),Jacek Krochmal, Anna Laszuk, Daria Naecz (redaktor naczelna), Ewa Rosowska,Wadysaw Stepniak, Krzysztof Stryjkowski, Janusz Tandecki, Przemysaw Wojciechowski

    Projekt okadki: Krzysztof Feder

    Tumaczenia streszczen:Agnieszka Kubow (j. angielski)Andr Louchin (j. francuski)Katarzyna Jagieo (j. rosyjski)

    Korekta: Ewa Stempniewicz

    Copyright by Naczelna Dyrekcja Archiwow Panstwowych, Warszawa 2003

    ISSN 0066-6041

    ADRES REDAKCJI

    00950 Warszawa, Wydzia Wydawnictw, ul. Duga 6tel./fax (0 prefiks 22) 8311736, 6359215e-mail: editions@archiwa.gov.pl http://www.archiwa.gov.pl

    Printed in PolandWydanie I. Nakad 500 egz.Ark. wyd. 26,7, Ark. druk. 21,5

    Skad i amanie: AndytexDruk i oprawa: Archiwum Panstwowe w Przemyslu37700 Przemysl, ul. Lelewela 4, tel. (0 prefiks 16) 670-35-38e-mail: archiwumprzemysl@c-net.pl

  • ARCHEION, T. CVIWARSZAWA 2003

    S P I S T R E S C I

    R o z p r o s z o n e d z i e d z i c t w o

    Wojciech K o w a l s k i Repatriacja dobr kultury w sytuacji cesji terytorialneji rozpadu panstw wielonarodowych ........................................................................... 5

    Wadysaw S t e p n i a k Tradycyjne metody rozstrzygania miedzynarodowychsporow archiwalnych ................................................................................................... 38

    Patricia K e n n e d y G r i m s t e d Dwukrotnie zrabowane i nadal z dala od ojczyzny.Losy trzech bibliotek sowianskich przejetych przez nazistow w Paryzu ................ 47

    Ewa R o s o w s k a Losy polskich archiwaliow na ziemiach wschodnichII Rzeczypospolitej (19391945) ................................................................................ 85

    Dariusz M a t e l s k i Straty polskich dobr kultury w wojnach ze Szwecjaw XVII i XVIII wieku oraz proby ich restytucji ....................................................... 118

    Sawomir F i l i p o w i c z Archiwalia Suwalszczyzny zasob rozproszony ................ 139Wadimir P. K o z o w, Natalia S. L e b i e d i e w a Do historii poszukiwan

    oryginau Mazurka Dabrowskiego .......................................................................... 161

    A r c h i w a z a g r a n i c a

    Irina M a t i a s z Archiwistyka na Ukrainie: nowy etap rozwoju .................................... 183Wadimir A d a m u s z k o Organizacja archiwow na Biaorusi ...................................... 191

    E t y k a z a w o d o w a

    Lajos K r m e n d y Mentalnosc i tozsamosc, archiwa a spoeczenstwo przypadkiEuropy Srodkowej ....................................................................................................... 207

    P o l o n i k a

    Roman S t e l m a c h Polonika i silesiana w zespole Archiv Cesk Korunyw Sttnim Ustrednim Archivie w Pradze ................................................................... 223

    Zuzana K o l l r o v Dokumenty polskiej proweniencji w Panstwowym ArchiwumPowiatowym w Popradzie z okresu zastawu polskiego w latach 14121772 .......... 231

    Jerzy G a u l Polonika z lat 17721918 w Krajowym Archiwum Karyntiiw Klagenfurcie ............................................................................................................ 238

  • R e c e n z j e i n o t y b i b l i o g r a f i c z n e

    Johanna W e i s e r Geschichte der Preussischen Archivverwaltung und ihrer Leiter. Vonden Anfngen unter Staatskanzler von Hardenberg bis zur Auflsung im Jahre 1945,

    Bhlau Verlag, KlnWeimarWien 2000 (Jerzy Grzelak) ...................................... 249Kancelaria Wielkich Mistrzow w Malborku. Katalog Wystawy 15 czerwca

    15 sierpnia 2001, oprac. Janusz Trupinda, Muzeum Zamkowew Malborku 2001 (Janusz Grabowski) ...................................................................... 270

    Archiwa Koscioa katolickiego w Polsce. Informator, oprac. Maria Debowska,Wydawnictwo JEDNOSC, Kielce 2002 (Ks. Mieczysaw Rozanski) ........................ 272

    Lucyna H a r c Samuel Bieniamin Klose (17301798). Studiumhistoriograficzno-zrodoznawcze, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocawskiego,Wrocaw 2002 (Roman Stelmach) .............................................................................. 275

    P r z e g l a d c z a s o p i s m

    Otieczestwiennyje Archiwy, 2000, nr 46 (Elzbieta Wierzbicka) ............................... 279Archivaria, 2000, nr 4950; 2001, nr 5152 (Aleksandra Czapelska) ........................ 287Archivalische Zeitschrift, t. 84, 2001 (Jerzy Grzelak) ................................................. 297Nordisk Arkivnyt, r. 46, 2001, nr 14 (Wojciech Krawczuk) ...................................... 305Archives, t. 26, 2001, nr 105 (Aleksandra Czapelska) ................................................ 307Izwestija na Dyrzawnite Archiwi, t. 70, 71, 72, 73 (Magorzata Koska) ................... 308

    K r o n i k a

    Kronika za rok 2002 ......................................................................................................... 313

    J u b i l e u s z e

    Jubileusz 50-lecia pracy Czesawa Margasa w Archiwum w Jeleniej Gorze(Ivo aborewicz) .......................................................................................................... 337

    B i b l i o g r a f i e

    Wydawnictwa Naczelnej Dyrekcji Archiwow Panstwowych .......................................... 339

    Table of contents ............................................................................................................... 343Table des matiers ............................................................................................................... 345 ! ..................................................................................................................... 347

    4 Spis tresci

  • ARCHEION, T. CVIWARSZAWA 2003

    WOJCIECH KOWALSKI(Katowice, Warszawa)

    REPATRIACJA DOBR KULTURYW SYTUACJI CESJI TERYTORIALNEJ I ROZPADU

    PANSTW WIELONARODOWYCH1

    Sledzac uwaznie nowsza historie Europy, zauwazyc mozna, ze wsrod roznegorodzaju problemow, dotyczacych dziedzictwa kulturalnego, wyrazna odrebnoscwykazuje repatriacja dobr kultury jako nastepstwo cesji terytorialnych lub rozpadupanstw wielonarodowych. Organizmy panstwowe tego rodzaju od wiekow przeja-wiay skonnosc do gromadzenia w swych stolicach najcenniejszych dzie sztukii pismiennictwa, stanowiacych dorobek kulturowy czesto wielu narodow zamiesz-kujacych na podlegajacych im terytoriach. Zbiory te, przechowywane od dawnaw lokalnych sanktuariach i stolicach likwidowanych panstw, peniy w swymtradycyjnym miejscu wazne funkcje jednoczace i identyfikujace dla miejscowychspoecznosci. Przenoszone, w miare przybywania nowych terytoriow, do wielkichcentralnych muzeow zmieniay jednoczesnie swa role. Pokazyway roznorodnosckulturowa budowanych imperiow, ale miay tez czesto symbolizowac dominacjenad podbitymi ludami i wchonietymi krajami. Nic wiec dziwnego, ze z chwilauzyskiwania niepodlegosci kraje takie szybko upominay sie o swoje utraconedziedzictwo, wykazujac zwykle w tych staraniach wielki upor i determinacje.

    W ciagu ostatnich 150 lat mozemy wyraznie wyroznic cztery okresy intensyw-nych regulacji w tym zakresie. Prologiem by konflikt wosko-austriacki, siegajacypoczatku drugiej poowy XIX stulecia. Dwie nastepne regulacje stay sie elementembudowy nowego porzadku po obu wojnach swiatowych, czwarta zas rozpoczea siewraz ze zmianami politycznymi w Europie Centralnej i Wschodniej oraz na tereniebyego ZSRR. Okres ten trwa praktycznie do dzis i po zakonczeniu wojny objatakze panstwa wyrose na obszarze podzielonej Jugosawii.

    Analizujac wspomniane wydarzenia, a szczegolnie wysuwane przy tej okazjipostulaty i zawierane umowy, mozna dostrzec prawidowosci, dajace sie okreslicjako stosowanie pewnych wyraznie sprecyzowanych zasad. Przyjrzyjmy sie zatem

    1 Artyku ten jest uaktualniona wersja tekstu opublikowanego w formie odrebnego studium przezPISM w 1998 r., a takze w wersji angielskiej pod tytuem: Repatriation of Cultural Property Following toCession of Territory or Dissolution of Multinational States, [w:] Art. Antiquity and Law 2001, vol. VI,issue 2 (Kluwer Law International).

    R O Z P R O S Z O N E D Z I E D Z I C T W O

  • dokadniej wszystkim tym przykadom, aby na koncu dokonac takiego wasnieuogolniajacego podsumowania.

    Po raz pierwszy w historii Europy problem repatriacji dziedzictwa kulturowegoujawni sie na wieksza skale w ramach procesu jednoczenia sie rozdrobnionejpolitycznie Italii i budowy nowoczesnego panstwa woskiego. Istniejaca jeszczewowczas monarchia austro-wegierska musiaa przy tej okazji zrezygnowac z wieludawnych terytoriow woskich, w tym byej Republiki Weneckiej, ktora niegdyswchonea. Odzyskujac swe ziemie Wosi od razu upomnieli sie o wszystkie dzieasztuki, pamiatki historyczne i archiwa wywiezione stamtad pod rzadami Habsbur-gow, najczesciej do Wiednia. Na paszczyznie prawnej sprawe rozstrzygnietow traktacie austriacko-woskim z roku 18662. Strona woska odzyskiwaa utraconedobra kultury na podstawie art. XVIII tego traktatu, stanowiacego, co nastepuje:

    Archiwa terytoriow cedowanych zawierajace tytuy wasnosci, dokumentyadministracyjne i sadowo-cywilne oraz dokumenty polityczne i historyczne byejRepubliki Wenecji beda zwrocone w caosci wyznaczonym w tym celu komisa-rzom, ktorym beda rowniez przekazane dziea sztuki i nauki, zwiazane specjalniez cedowanym terytorium3.

    Jednoczesnie, co nalezy podkreslic, Wosi zobowiazali sie wydac Austrii:...tytuy wasnosci oraz dokumenty administracji i sadownictwa c