zróżnicowanie podregionów polski ze względu na . zaród zróżnicowanie podregionów polski......

Download Zróżnicowanie podregionów Polski ze względu na . Zaród Zróżnicowanie podregionów Polski... 67…

Post on 27-Feb-2019

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

PL ISSN 0043-518X e-ISSN 2543-8476

Rok LXII 1 (668) 2017, 6276

Jadwiga ZARD

Zrnicowanie podregionw Polski ze wzgldu na zagroenie ubstwem1

Streszczenie. Celem artykuu jest pokazanie zrnicowania rozwoju podre-gionw w Polsce ze wzgldu na wybrane cechy oraz charakterystyka obszarw najbardziej zagroonych ubstwem. Podregiony Polski opisano przy uyciu danych dotyczcych 2013 r., opisuj-cych warunki ekonomiczne, spoeczne i mieszkaniowe ludnoci oraz jej aktyw-no zawodow. Dane te poddano standaryzacji oraz wykorzystujc funkcj dyskryminacyjn zgrupowano podregiony w 7 obszarach. Obszar I i II, na podstawie wartoci funkcji dyskryminacyjnej, zaliczono do zagroonych ub-stwem i wykluczeniem spoecznym. Nastpnie dla kadego obszaru oszacowano funkcje klasyfikacyjne. Dany podregion przyporzdkowano do obszaru, w przy-padku ktrego ma on najwiksz warto klasyfikacyjn. Stwierdzono, e naj-wikszy wpyw na ostateczny podzia podregionw miay nastpujce wskaniki: stopa bezrobocia, liczba ludnoci przypadajcej na 1 zatrudnionego oraz prze-citna powierzchnia mieszkania.

Sowa kluczowe: analiza dyskryminacyjna, ubstwo, podregiony. JEL: C12, C15, C38

We wszystkich definicjach wystpujcych w literaturze przedmiotu termin ubstwo okrela niezaspokojenie podstawowych potrzeb. Brak wystarczajcej iloci pienidzy i zasobw materialnych to ubstwo ekonomiczne (Panek, 2014). Wedug Sena (1992) ubstwo to nie tylko brak dochodw, ale niezdolno do penowartociowego ycia spowodowana niedostatkiem rodkw ekonomicz-nych. Townsend i Gordon (2000) zdefiniowali pojcie ubstwa jako niezdolno

1 Artyku opracowany na podstawie referatu wygoszonego podczas Oglnopolskiej Konferencji Pomiar ubstwa i wykluczenia spoecznego w ukadach regionalnych i lokalnych, Pozna, 11 i 12 czerwca 2015 r.

J. Zard Zrnicowanie podregionw Polski... 63

do uczestnictwa w zwykej aktywnoci i do ycia na poziomie przecitnym w danej spoecznoci. Definicja ta oznacza rwnie wykluczenie spoeczne. Zgodnie z Narodow Strategi Integracji Spoecznej dla Polski wykluczenie spoeczne to brak lub ograniczenie moliwoci uczestnictwa, wpywania i korzy-stania z podstawowych instytucji publicznych i rynkw, ktre powinny by do-stpne dla wszystkich, a szczeglnie dla osb ubogich2, a wic jest to sytuacja uniemoliwiajca lub znacznie utrudniajca jednostce lub grupie zgodne z pra-wem penienie rl spoecznych, korzystanie z dbr publicznych i infrastruktury spoecznej, gromadzenie zasobw i zdobywanie dochodw w godny sposb3. Na temat ubstwa i wykluczenia spoecznego w Polsce powstao wiele opra-cowa, m.in. Golinowska (2010) badaa ten problem w kraju w okresie minio-nych 20 lat. Szukieoj-Biekuska (2011) analizowaa ubstwo w Polsce na tle krajw Unii Europejskiej. Strategi przeciwdziaania ubstwu i wykluczeniu spoecznemu przedstawi Szarfenberg (2012). Urzd Statystyczny w Poznaniu (2014), za pomoc estymacji poredniej, przeprowadzi analiz terytorialnego zrnicowania zasigu ubstwa podregionw w Polsce. Badaniem poziomu ycia ludnoci poszczeglnych podregionw Polski w zakresie wybranych wskanikw zajmowaa si rwnie Winiarczyk-Raniak (2014). Wskazaa ona na pogarszanie si poziomu ycia w podregionach wok najwikszych polskich miast. Wedug Nazarczuka (2013) podregiony pooone we wschodniej i pou-dniowo-wschodniej czci kraju charakteryzuje niszy poziom ycia oraz niszy potencja rozwojowy i inwestycyjny. Artyku jest prb wykorzystania metod taksonomicznych (analizy dyskrymi-nacyjnej) do klasyfikacji podregionw Polski pod wzgldem poziomu rozwoju. Celem opracowania jest identyfikacja zrnicowania rozwoju podregionw Pol-ski i charakterystyka obszarw ze szczeglnym uwzgldnieniem problematyki zagroenia ubstwem.

METODYKA BADA Analiza dyskryminacyjna wymaga wstpnej klasyfikacji jednostek (obserwa-cji) do grup na podstawie wybranych zmiennych diagnostycznych. Liczb grup mona ustali na podstawie reguy (Sobczyk, 2015):

l = 1+3,322 log n

gdzie n = 66 liczba podregionw4.

2 Narodowa Strategia Integracji Spoecznej dla Polski z 2003 r., s. 22, www.funduszestruktu- ralne.gov.pl/informator/npr2/dokumenty-strategiczne/Narodowa-Strategia-Integracji-Spolecznej.pdf. Pobrano 5.06.2015 r.

3 Frckiewicz (2005), s. 11. 4 Wykorzystano dane dotyczce podregionw obowizujcych w 2013 r. Od 2015 r. rozporz-

dzeniem Rady Ministrw z 3 XII 2014 r. (Dz. U. z 31 XII 2014 r. poz. 1992) wprowadzono po-dzia Polski na 72 podregiony (NTS 3).

64 Wiadomoci Statystyczne nr 1 (668), 2017 W analizie dyskryminacyjnej zakada si, e dane (ujte w postaci zmien-nych) musz reprezentowa prb z wielowymiarowego rozkadu normalnego (Krzyko, 1990). Do oceny normalnoci rozkadu mona wykorzysta metod graficzn (histogramy rozkadu normalnego) lub testy, np. 2 czy Komogorowa- -Smirnowa (Krzyko, 2004). Przed oszacowaniem funkcji dyskryminacyjnych dane wejciowe naley podda standaryzacji (Zelia, 2000), aby uniezaleni wyniki analiz od jednostek pomiaru poszczeglnych zmiennych. Liniowe funkcje dyskryminacyjne maj posta (Krzyko, 1990):

D=b0+b1 x1+b2 x2++bk xk gdzie: b0 staa, bk wspczynniki zmiennych dyskryminacyjnych, xk zmienne dyskryminacyjne. Maksymalna liczba oszacowanych funkcji jest rwna liczbie grup minus je-den lub liczbie zmiennych w analizie. Moc dyskryminacyjn modelu okrela wspczynnik Lambda Wilksa zdefi-niowany jako:

HGG

detdet

gdzie: G macierz wewntrzgrupowej wariancji i kowariancji, H macierz midzygrupowej wariancji i kowariancji. Wspczynnik ten przyjmuje wartoci z przedziau [0; 1]. Im nisza warto statystyki , tym wysza zdolno dyskryminacyjna modelu. Z kolei do oceny zdolnoci dyskryminacyjnej poszczeglnych zmiennych diagnostycznych wyko-rzystuje si czstkowy wspczynnik Lambda Wilksa:

0 czj

gdzie: warto wspczynnika Lambda Wilksa dla modelu po wprowadzeniu do

niego j-tej zmiennej, j=1, 2, , k, 0 warto wspczynnika Lambda Wilksa dla modelu przed wprowadze-

niem do niego j-tej zmiennej, j=1, 2, , k.

J. Zard Zrnicowanie podregionw Polski... 65

Wspczynnik czj zawiera si w granicach [0; 1] i opisuje udzia j-tej zmien-nej w dyskryminacji grupy. Bliska zeru warto tego wspczynnika wiadczy o duym wkadzie zmiennej do dyskryminacji. W celu weryfikacji istotnoci dyskryminacyjnej j-tej zmiennej wykorzystuje si statystyk testow o postaci (Gatnar, 1998):

czjczjj lklknF // 11 gdzie: n czna liczba obiektw (jednostek, obserwacji) w prbie, k liczba zmiennych dyskryminacyjnych, l liczba rozwaanych populacji (grup). Hipoteza zerowa testu F zakada, e dana zmienna wnosi istotny wkad do modelu, natomiast hipoteza alternatywna gosi, e brak jest istotnoci dyskrymi-nacyjnej tej zmiennej. Statystyka F ma rozkad F-Fishera o liczbach swobody: df1 = k 1 i df2 = n k l +1. Jeeli warto statystyki testowej jest mniejsza od wartoci krytycznej, przy przyjtym poziomie istotnoci, to wkad rozwaanej zmiennej w dyskryminacj grup jest istotny. Najwysz warto statystyki F ma zmienna, ktra wesza do modelu jako pierwsza (o najwikszym wkadzie). Dodatkowo, standardowo obliczany jest wspczynnik tolerancji Tj , zdefinio-wany jako:

21 jkj RT dla j=1, ..., k gdzie Rjk wspczynnik korelacji wielorakiej midzy j-t zmienn a pozosta-ymi zmiennymi w modelu. Wspczynnik ten okrela, ile informacji wnoszonych przez t zmienn nie jest powielanych przez pozostae zmienne znajdujce si ju w modelu. O przynalenoci jednostki do grupy decyduj funkcje klasyfikacyjne o po-staci:

iklkililll xcxcxccS ...2211 gdzie: Sl wynikowa warto klasyfikacyjna, l indeks grupy, k liczba zmiennych przyjtych do analizy, clj waga dla j-tej zmiennej przy obliczaniu wartoci kwalifikacyjnych dla

l-tej grupy, xik warto obserwowana dla danej jednostki (i-tej) i dla j-tej zmiennej.

66 Wiadomoci Statystyczne nr 1 (668), 2017 Dla kadej grupy wyznacza si funkcj klasyfikacyjn. Dan jednostk przy-pisuje si do grupy, dla ktrej ma ona najwiksz warto klasyfikacyjn.

ZMIENNE DIAGNOSTYCZNE Na podstawie danych GUS dla 2013 r., dotyczcych: ochrony rodowiska, ak-tywnoci zawodowej, dochodw, sytuacji mieszkaniowej, edukacji i warunkw socjalnych ludnoci oraz przedsibiorczoci w podregionach Polski, zapropo-nowano list zmiennych diagnostycznych. Zmienne te zawiera zestawienie (1).

ZESTAWIENIE (1) ZMIENNYCH DIAGNOSTYCZNYCH

Zmienne Charakterystyka zmiennych

x1 ................. ludno korzystajca z oczyszczalni ciekw w %ludnoci ogem

x2 ................. redukcja zanieczyszcze powietrza w % zanie-czyszcze wytworzonych

x3 ................. odpady komunalne zebrane na mieszkaca w kg x4 ................. liczba ludnoci na pracujcego x5 ................. bezrobotni zarejestrowani ogem w tys. osb x6 ................. stopa bezrobocia w % x7 ................. przecitne miesiczne wynagrodzenie brutto w z x8 ................. sie rozdzielcza wodocigowa w km/100 km2 x9 ................. sie rozdzielcza kanalizacyjna w km/100 km2 x10 ................ sie rozdzielcza gazowa w km/100 km2 x11 ................ przecitna powierzchnia uytkowa mieszkania w m2x12 ................ przecitna powierzchnia uytkowa na mieszkaca

w m2 x13 ................ liczba ludnoci na 1 ko w szpitalach oglnych x14 ................ liczba czytelnikw bibliotek na 1 tys. ludnoci x15 ................ liczba uczniw licew/liczba ludnoci ogem x16 ................ liczba uczniw technikw/liczba ludnoci ogem x17 ................ liczba studentw/ liczba ludnoci ogem x18 ................ miejsca na widowni w kinach na 1 tys. ludnoci x19 ................ produkcja sprzedana przemysu na mieszkaca w zx20 ................ podmioty gospodarki narodowej ogem wpisane

do rejestru REGON x21 ................ podmioty gospodarki narodowej na 10 tys. ludnoci

r d o: opracowanie wasne na podstawie danych GUS

Recommended

View more >