za ojca ekonomii uwa¼a si™ arystotelesa (384-322 p

Download Za ojca ekonomii uwa¼a si™ Arystotelesa (384-322 p

Post on 11-Jan-2017

216 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Wprowadzenie do feministycznej krytyki ekonomii kurs online

    www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feministyczny

    Anna Zachorowska-Mazurkiewicz

    Wprowadzenie do historii rozwoju myli ekonomicznej

    Wprowadzenie

    Wspczesna ekonomia rozwija si w licznych szkoach, ktre prezentuj odmienne, a

    czsto wrcz przeciwstawne pogldy na kwestie zwizane z gospodarowaniem.

    Zrnicowanie to nie zawsze byo typowe dla nauki ekonomii, a wrcz przeciwnie, podczas

    gdy inne nauki spoeczne rozwijay si wielowtkowo, ekonomia zdawaa si posiada jeden

    gwny nurt, od ktrego tylko czasami pojawiay si nieliczne odstpstwa. W chwili obecnej

    rnorodno pogldw ekonomicznych w ramach tej dyscypliny wiedzy jest powszechnie

    akceptowana.

    Inn cech charakterystyczn wspczesnej ekonomii jest jej imperializm. Pojcia

    ekonomiczne staj si kategoriami analitycznymi w innych dyscyplinach. Na przykad w

    socjologii czy w naukach politycznych, pojcia takie jak rynek, prawa popytu i poday

    wykorzystywane s do analizy gosowa czy decyzji o wziciu udziau w protestach

    spoecznych. Jednoczenie dziedzina ekonomii stale ulega poszerzaniu i wewntrznemu

    zrnicowaniu, czc si w swoich rozwaaniach z takimi naukami, jak socjologia, filozofia,

    czy psychologia. W ramach interdyscyplinarnej wymiany wyaniaj si nowe metodologie i

    ujcia nauki, w kierunku bardziej holistycznego spojrzenia na dziaalno czowieka. Jednym

    z elementw, o ktry wzbogacia si analiza ekonomiczna jest feminizm. Ekonomia przez

    dugie lata zdawaa si nie dostrzega rozwoju teorii feministycznej w naukach spoecznych.

    Dopiero pod koniec XX wieku sytuacja ta ulega zmianie i na mapie nauk ekonomicznych

    pojawia si ekonomia feministyczna.

    http://www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feminsityczny

  • Wprowadzenie do feministycznej krytyki ekonomii kurs online

    www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feministyczny

    Rozwj ekonomii jako nauki

    Za ojca ekonomii uwaa si Arystotelesa (384-322 p.n.e.), cho nazwy Oikonomikos po raz

    pierwszy uy Ksenofont (ok. 430 355 p.n.e.), ucze Sokratesa, wybitny dowdca

    wojskowy, dziaacz polityczny i autor licznych prac historycznych, filozoficznych,

    wojskowych i ekonomicznych. Oikonomikos skada si z dwch czonw: oikos, co oznacza

    dom, ojczyzna, rodzina oraz nomos prawo, zasada. Cae pojcia tumaczy si jako w

    zarzdzaniu domu biegy lub po prostu gospodarz. Arystoteles y w czasach, w ktrych

    ycie gospodarcze toczyo si w gospodarstwie domowym, w ktrym produkcja i konsumpcja

    tworzyy zamknity krg. Wymiana i rynki nie odgryway decydujcej roli. Ekonomia

    oznaczaa si wic wwczas wiedz o prawach rzdzcych gospodarstwem domowym.

    Aspekt ekonomiczny by wic niezwykle trudny do wyodrbnienia. Arystoteles jednak jako

    pierwszy zwrci uwag na pewne problemy ekonomiczne dotyczce cen i pracy

    niewolniczej. Poczynajc od XVII w. upowszechni si termin ekonomia polityczna.

    Wspczenie przymiotnik ten jest zazwyczaj pomijany i stosowany jest termin ekonomia

    lub ekonomika.

    Pomimo, i dziaalno gospodarcza prowadzona bya przez ludzi od zarania cywilizacji,

    nie prowadzono prawie adnej analizy formalnej tej dziaalnoci a do czasu rozwinicia si

    kapitalizmu kupieckiego w Europie Zachodniej w XV wieku. W owym czasie spoeczestwa

    europejskie, w przewaajcej mierze rolnicze, zaczy prowadzi midzy sob coraz bardziej

    oywion wymian handlow, stwarzajc przesanki do powstania ekonomii jako nauki

    spoecznej. Badania ekonomiczne w tym czasie nie byy oczywicie systematyczne: teoria

    ekonomiczna wyaniaa si z fragmentarycznych indywidualnych rozwaa odnoszcych si

    do wczesnych problemw. Nie powstay adne znaczce analizy systemowe. Dopiero w

    poowie XVIII wieku, wraz z uksztatowaniem si ekonomii klasycznej za spraw Adama

    Smitha, dokona si powany postp w kierunku uzyskania przez ekonomi statusu w peni

    rozwinitej nauki spoecznej.

    Od pocztku XIV do poowy XVIII wieku rozwiny si idee, ktre po raz pierwszy mona

    nazwa mianem szkoy myli ekonomicznej. Pierwsz nowoytn formacj badaczy

    http://www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feminsityczny

  • Wprowadzenie do feministycznej krytyki ekonomii kurs online

    www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feministyczny

    gospodarki byli merkantylici, przede wszystkim Francuzi, Anglicy, Wosi i Hiszpanie,

    ktrzy dociekali natury pienidza, cen i kursw walutowych oraz ksztatowali pogldy na

    temat roli pastwa, polityki pieninej, celnej i podatkowej. Przedstawicielem merkantylizmu

    by Antoine de Montchretien, ktry w swym dziele zastosowa po raz pierwszy nazw

    ekonomia polityczna. Merkantylici wskazywali ludziom realne cele yciowe zamiast celw

    metafizycznych, odrzucili zasad susznej ceny (jako hamujc wymian towarw),

    wysnuli ide bogacenia si caych spoeczestw (a nie tylko klas panujcych) i wskazali na

    sposoby jej realizacji: nie przez wyzysk pod fizycznym przymusem ani przez upy wojenne,

    ale dziki pracy w efektywnych dziedzinach gospodarki (w handlu i w przemyle) oraz

    odpowiedniej polityce celnej i podatkowej. Handel zagraniczny postrzegali jako gr o sumie

    zerowej, co skonio ich to goszenia tez ograniczania importu oraz popierania eksportu.

    Negatywnie odnosili si merkantylici do konkurencji, natomiast popierali monopole oraz

    aktywn rol pastwa w gospodarce.

    W XVII i XVIII w. w Zachodniej Europie, a przede wszystkim we Francji i w Anglii, ycie

    spoeczne we wszystkich swych przejawach nabrao przyspieszenia. Rozwj nauki, techniki,

    nowe formy gospodarowania, nowe instytucje polityczne daway impuls do docieka

    ekonomicznych. Ksztatoway si jzyk ekonomiczny i koncepcja obiektywnego opisu

    rzeczywistoci gospodarczej, opartego na zasadzie przyczynowoci. Pod wpywem

    racjonalistycznej teorii Owiecenia podejmowano prby caociowego opisu gospodarki jako

    systemu. Autorem najciekawszych prb by francuski lekarz F. Quesnay, czoowy

    przedstawiciel szkoy ekonomicznej zwanej fizjokratyzmem, przyznajcej przyrodzie i

    rolnictwu podstawow rol w gospodarce. Wyodrbni on produkt czysty, wytwarzany przez

    farmerw (rolnikw), z ktrego pochodzio wszelkie bogactwo, przedstawicieli innych

    zawodw (rzemielnikw, handlarzy) zalicza do klasy jaowej, gdy ich praca nie przekadaa

    si na wzrost dobrobytu. Fizjokraci odmiennie ni kupcy patrz na kwestie handlu

    zagranicznego wolny handel jest dla nich aktywnoci przyczyniajc si do wzrostu

    dobrobytu wszystkich uczestnikw gry. Quesnay przedstawi system gospodarczy jako zespl

    naczy poczonych, ktrymi przepywaj towary i pienidze, nazwany tablicami

    http://www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feminsityczny

  • Wprowadzenie do feministycznej krytyki ekonomii kurs online

    www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feministyczny

    ekonomicznymi (tableau conomique). Ten sposb mylenia o gospodarce mia istotne

    znaczenie. Po pierwsze, uznano, e rzeczywisto gospodarcza przebiega pod wpywem

    obiektywnych zalenoci przyczynowo-skutkowych. Za cel ekonomii przyjto wic badanie

    praw ekonomicznych na podobiestwo nauk przyrodniczych. Po drugie, uznano, e sposb

    funkcjonowania gospodarki ma charakter naturalny, jest niezaleny od woli i dziaa ludzi, a

    zatem dziaalno pastwa nie powinna narusza naturalnego porzdku systemu

    gospodarczego. Idea ta zostaa przyjta przez fizjokratw w hale laissez-faire, laissez passer

    (dajcie nam swobod dziaania i ruchu). Fizjokraci dostrzegli, e do rozwoju gospodarki

    oprcz wolnoci jest te potrzebna akumulacja kapitau, ktra zaley od wytwarzania

    dochodu czystego. Wskazali rwnie, e uzyskiwanie dochodu jest ograniczone przez prawo

    zmniejszajcych si przychodw z ziemi. Leseferyzm jest ide yw do dzi, wic sukcesy

    gospodarki rynkowej z wasnoci prywatn i wolnoci gospodarcz.

    W podobnym okresie zaczy rozwija si pogldy prekursorw myli klasycznej w

    ekonomii Thomasa Muna, Williama Pettiego i Richarda Cantilliona. czyli oni w swoich

    rozwaaniach pogldy wywodzce si tak ze szkoy merkantylistw, jak i fizjokratw,

    niemniej niektre kwestie byy przez nich traktowane w nowatorski sposb, ktry rozwinie

    si na przeomie XVIII i XIX wieku. Pojawiy si pierwsze prby mierzenia zjawisk

    ekonomicznych (W. Petty) i pierwsze pytania ekonomiczne o przyczyny bogactwa

    narodowego. T. Mun zwraca uwag na pozytywn rol handlu zagranicznego i twierdzi, e

    skarb Anglii powsta wanie na skutek prowadzenia wymiany zagranicznej. R. Cantillon

    przeprowadzi prb przeanalizowania systemu gospodarczego opartego na dziaaniach

    konsumentw i producentw kierujcych si wasnym interesem.

    Ekonomia klasyczna pojawia si pod koniec XVIII a rozwija si na pocztku XIX w. Jest

    to pierwsza prba uoglnienia autoregulacji systemu gospodarczego pod nazw prawa

    niewidzialnej rki w warunkach wolnej konkurencji. Kady z producentw kieruje si

    wasnym, egoistycznym interesem zysku, ale obiektywnym rezultatem tej motywacji jest

    szybkie dostosowanie si poday produkcji do popytu zgaszanego na rynku. Ten mechanizm

    oparty na prywatnej wasnoci i wolnej konkurencji zapewnia najwysz efektywno

    http://www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feminsityczny

  • Wprowadzenie do femi