begrippenlijst kunst

of 66 /66
Begrippenlijst ACADEMIE [Grieks Akadèmeia: tuin nabij Athene, waar Plato en latere platonische filosofen wijsgerige discussies voerden (5de eeuw v.Chr. – 6de eeuw n.Chr.)] Instelling, die als doel heeft de kunstpraktijk te bevorderen door middel van systematisch onderwijs, tentoonstellingen, discussies en af en toe door financiële steun. De eerste eigenlijke kunstacademie was de tekenacademie, die door Giorgio Vasari in 1563 te Firenze werd opgericht ("Accademia del Disegno"). Belangrijke latere academies waren de "Académie Royale de Peinture et de Sculpture" te Parijs, gesticht door Le Brun in 1648, en de "Royal Academy of Arts" te Londen, gesticht in 1769. Regels van bijvoorbeeld da Franse académie voor het classicistisch canon. Voorbeeld: NICOLAS POUSSIN, Roof van de Sabijnse maagden, 1 e helft 17 e eeuw (classicisme binnen de Barok) ACHROMIE het ontbreken van de normale kleur, of zonder kleur wit dus AFORISME Een aforisme is een korte, bondige uitspraak, vaak niet meer dan een regel lang. Aforismen zijn vaak grappig, paradoxaal en/of absurd en bevatten vaak een boodschap van wijsheid. Voorbeelden: “Een goed aforisme is te hard voor de kaken van zijn tijd”. Friedrich Nietzsche “Aforisme: kortste bewering die aan het langste eind wil trekken.” Karel Jonckheere “Menig aforisme is de grafsteen van een voortijdig gestorven grootse gedachte.” “Met drift kom je nergens, met geestdrift overal “ AIRBRUSH Een `airbrush` is een klein, op basis van lucht werkende verfspuit die verschillende inkt- en verfsoorten kan verwerken. De eerste airbrush werd uitgevonden in 1879 door Abner Peeler, in Iowa, Verenigde Staten. Instrument voor sproei-effecten bij beeldbewerking. Verschillende airbrush-varianten zijn beschikbaar voor beeldbewerking, beeldmontage en bijzondere effecten. ALCHEMIE Alchemie is een oude vorm van praktische natuurfilosofie, waarin elementen van scheikunde, natuurkunde, astrologie, semiotiek, 1

Author: kootjeausten

Post on 05-Aug-2015

149 views

Category:

Documents


16 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

BegrippenlijstACADEMIE [Grieks Akadmeia: tuin nabij Athene, waar Plato en latere platonische filosofen wijsgerige discussies voerden (5de eeuw v.Chr. 6de eeuw n.Chr.)] Instelling, die als doel heeft de kunstpraktijk te bevorderen door middel van systematisch onderwijs, tentoonstellingen, discussies en af en toe door financile steun. De eerste eigenlijke kunstacademie was de tekenacademie, die door Giorgio Vasari in 1563 te Firenze werd opgericht ("Accademia del Disegno"). Belangrijke latere academies waren de "Acadmie Royale de Peinture et de Sculpture" te Parijs, gesticht door Le Brun in 1648, en de "Royal Academy of Arts" te Londen, gesticht in 1769. Regels van bijvoorbeeld da Franse acadmie voor het classicistisch canon. Voorbeeld: NICOLAS POUSSIN, Roof van de Sabijnse maagden, 1e helft 17e eeuw (classicisme binnen de Barok) ACHROMIE het ontbreken van de normale kleur, of zonder kleur wit dus AFORISME Een aforisme is een korte, bondige uitspraak, vaak niet meer dan een regel lang. Aforismen zijn vaak grappig, paradoxaal en/of absurd en bevatten vaak een boodschap van wijsheid. Voorbeelden: Een goed aforisme is te hard voor de kaken van zijn tijd. Friedrich Nietzsche Aforisme: kortste bewering die aan het langste eind wil trekken. Karel Jonckheere Menig aforisme is de grafsteen van een voortijdig gestorven grootse gedachte. Met drift kom je nergens, met geestdrift overal AIRBRUSH Een `airbrush` is een klein, op basis van lucht werkende verfspuit die verschillende inkt- en verfsoorten kan verwerken. De eerste airbrush werd uitgevonden in 1879 door Abner Peeler, in Iowa, Verenigde Staten. Instrument voor sproei-effecten bij beeldbewerking. Verschillende airbrush-varianten zijn beschikbaar voor beeldbewerking, beeldmontage en bijzondere effecten. ALCHEMIE Alchemie is een oude vorm van praktische natuurfilosofie, waarin elementen van scheikunde, natuurkunde, astrologie, semiotiek, metallurgie, geneeskunde, mysticisme en religie samenkwamen. De naam komt van het Arabisch: ,al-kimia). Alchemie werd door alchemisten beoefend. Ze poogden gewone metalen in goud om te zetten en beweerden soms daarin te slagen. Verder probeerden ze tegengiffen te vinden voor vergiftigingen. Bekend zijn hun vergeefse pogingen om een elixer of panacee te maken om onsterfelijk te worden. Zij bedachten echter ook een aantal chemische werktuigen die nog eeuwen later werden gebruikt, zoals het retort en de Bain Marie. De alchemie werd verdrongen door de scheikunde en farmacologie die de moderne wetenschappelijke methode toepassen. Voorbeelden: Uitdrukkingen als "hermetisch afsluiten" en "steen der wijzen" komen uit de kunstenaar: BOSCH, Jheronimus titel: Triptiek met de tuin der lusten (open) datering: ca. 1510 - 1515 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal olieverf op paneel : afmetingen: middenpaneel: 220 x 195 cm; zijluiken: 220 x 97 cm verblijfplaats: Museo del Prado, Madrid

1

fotograaf:

onbekend

ALLA MANIERA DI Niet langer de werkelijkheid wordt het uitgangspunt voor de kunst, maar de voorbeelden van de grote meesters uit de Renaissance, vooral Michelangelo en Raffaello. Zij leggen dan ook graag de nadruk op het gezochte, het artificile. Tegenover het manirisme betekende de barok een terugkeer naar het realisme. De stijl die een bepaalde kunstenaar hanteert, de manier waarop hij/zij schildert. Werken naar inspiratie van grote artistieke paradigmas in hoop ze te overstijgen en een eigen stijl te creren. Voorbeeld: ROSSO FIORENTINO, Mozes verdedigt de dochters van Jethro, 1e helft 16e eeuw. ALLEGORIE [Grieks allegorein: in beelden spreken] Zinnebeeld, voorstelling van een abstract idee of begrip door middel van personen, voorwerpen en handelingen. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: BOTTICELLI, Sandro Primavera ca. 1480 schilderkunst tempera op paneel 203 x 314 cm Galleria degli Uffizi, Firenze onbekend

ALTAARSTUK Geschilderd of gebeeldhouwd kunstwerk met religieuze iconografie, geplaatst achter of boven het altaar van een christelijke kerk. Het altaarstuk is een enkel paneel of bestaat uit twee, drie of meer luiken die door middel van scharnieren verbonden zijn. kunstenaar: titel: DUCCIO di Buoninsegna Maest-altaarstuk, voorzijde (fotografische reconstructie) datering: 1308 - 1311 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: tempera op hout fotograaf: onbekend AMBULATORIUM Een kloostergang, kruisgang of ambulatorium is een onderdeel van de architectuur van een abdij, kapittelkerk of kathedraal. Het is meestal een vierkant van overdekte gangen met arcades rondom een open binnenplaats, de kloosterhof of pandhof. De kloostergang is het centrum van het klooster en geeft toegang tot de ruimten voor de kloosterlingen, zoals de kerk, de refter, de kapittelzaal en de slaapzaal (dormitorium). De kloostergang wordt dus gebruikt als verbindingsgang, maar biedt de kloosterbewoners daarnaast beschutting tegen regen of warmte. Ook wordt de gang vaak gebruikt als plaats van meditatie; in sommige orden is men verplicht in de kruisgang te zwijgen. Kloostergangen werden soms ook gebruikt als begraafplaats. Vaak bevindt zich in het midden van de pandhof een waterput of -bekken om regenwater op te vangen. ANAMORFOSE

2

[Grieks anamorfein: veranderen] 1) Mathematische vervorming van een afbeelding, zodanig dat die enkel herkenbaar is vanuit een schuine hoek of met behulp van een optisch instrument, zoals een lens of bolle spiegel. 2) Schilderij, prent of tekening, bekomen door de techniek van de anamorfose. kunstenaar: titel: HOLBEIN DE JONGERE, Hans Ambassadeurs Jean de Dinteville en Georges de Selve datering: 1533 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op hout afmetingen: 207 x 209 cm verblijfplaats: National Gallery, London fotograaf: onbekend ANDACHTSBILD [Duits Andachtsbild: devotiebeeld] 1) Prent, tekening, schilderij of beeldhouwwerk, meestal van klein formaat, bestemd voor persoonlijke devotie. Het genre werd ontwikkeld in het Noorden van Europa in de 13de eeuw en van daaruit over heel Europa verspreid in de 14de en 15de eeuw. De voornaamste iconografische themas: het leven van Maria en het lijden van Jezus. voorbeeld: kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: DAVID, Jacques-Louis Dood van Marat 1793 schilderkunst olieverf op doek 162 x 128 cm Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, Brussel onbekend

2) Kunstwerk uit de moderne tijd dat door zijn beeldmiddelen de toeschouwer zodanig interpelleert dat het hem tot reflectie aanzet. Uit het tijdelijke moment van de afbeelding getild. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: ROTHKO, Mark Oranje en geel 1956 schilderkunst olieverf op doek 231 x 180 cm Albright-Knox Art Gallery, Buffalo onbekend

ARCHASCHE GLIMLACH Glimlach waarbij de mondhoeken lichtjes werden opgetrokken (te vergelijken met de legendarische Mona Lisa), vorm van een half maantje, wat een gevoel van gelukzaligheid en harmonie moest weergeven. Voorbeeld:

3

Kourosbeeldje, lach van Mona Lisa kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: ANONIEM Kor van Chios ca. 520 v.Chr. beeldhouwkunst marmer hoogte: 55 cm Akropolismuseum, Athene onbekend

ARCHETYPE Een archetype (Grieks: begin, bron) is een gedealiseerd oermodel dat ten grondslag ligt aan latere varianten. Personificaties, objecten of concepten uit de culturele traditie, (drama, de literatuur, de mythologie, religie) of zelfs de geschiedenis (helden) kunnen dienen als archetype. Ook zijn er archetypische steden: Veneti als de ultieme waterstad of Parijs als de ultieme metropool. kunstenaar: titel: DUBUFFET, Jean Sang et feu (corps de dame aux chairs rties et rissoles) datering: 1950 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 116 x 89 cm verblijfplaats: priv-collectie fotograaf: onbekend Symbool van de vruchtbaarheid, aandacht voor mythes, de vrouw. ARCHIVOLT Een archivolt is een term uit de romaanse en gotische kerkelijke architectuur. De archivolt is de halfronde boog boven de ingang van een kerk. Vaak zijn voor de versiering meerdere archivolten achter elkaar geplaatst. De archivolten zijn veel gebruikt om de ingang te versieren met beeldhouwkunst, zoals bij de ingang van de Notre-Dame van Parijs en de Basiliek van Vzelay. ANONIEM kunstenaar: titel: Vzelay, basiliek Sainte Madeleine, narthex, centraal portaal datering: ca. 1120 1132 kunstmedium: bouwkunst techniek/materiaal: natuursteen verblijfplaats: basiliek Sainte Madeleine, Vzelay fotograaf: onbekend Voorbeeld: Onderdelen van het hoofdportaal bij de Notre-Dame van Parijs: A:Wangfiguren, B:Verdeelpijler waartegen een beeld is aangebracht, C:Kapiteel, D:Timpaan, E:Archivolt, F:Fries, G:Zuilengalerij

4

ART ABOUT ART Een onderdeel van het conceptualisme. Kunstenaars gaan met hun werk kritiek geven op de kunst, vaak door verwijzingen naar oudere werken. Het is meestal een ironische en speelse commentaar verwerkt in installaties. Het stelt dat kunst een reflectie over de idee moet zijn. Kunst wordt onderzocht vanuit een kunstkritische reflectie kunstenaar: MANZONI, Piero titel: Merda d'artista datering: 1961 kunstmedium: beeldhouwkunst techniek/materiaal: uitwerpselen van de kunstenaar in blik afmetingen: hoogte: 5 cm verblijfplaats: collectie Attilio Codognato, Veneti fotograaf: onbekend ASSEMBLAGE [Frans assembler: in elkaar zetten, bij elkaar brengen] 1) Techniek waarbij driedimensionale materialen en voorwerpen in elkaar gezet worden of bij elkaar worden gebracht tot een ensemble. 2) Kunstwerk dat resulteert uit de assemblagetechniek. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: PICASSO, Pablo Nature morte la chaise canne 1912 assemblage olieverf en wasdoek op ovalen doek, ingelijst met touw 27 x 35 cm Muse Picasso, Parijs onbekend

AUTHENTICITEIT Echt van onecht onderscheidt en zo het origineel beschermt tegen kopien Volgens mij: hoe diepgaander de thematiek, het symbolisme en de bedoeling/betekenis, hoe meer authenticiteit. Het publiek heeft achtergrondkennis nodig om het beeld echt te vatten. Voorbeeld een Bijbelse afbeelding of een intertextualiteit met een ander verhaal vraagt achtergrondkennis om het beeld te herkennen en te begrijpen. Van toepassing in de informele kunst. AUTODIDACT Een autodidact is iemand die zijn kennis door zelfstudie heeft verkregen. De term wordt met name gebruikt bij kennisniveaus waarbij een gedegen opleiding wordt verwacht, zoals bij universitaire of andere hogere studies, en vooral artistieke beroepen, bijvoorbeeld kunstschilders of musici. Voorbeeld: JEAN DUBUFFET, op zoek naar a-culturele kunst, van belang voor zijn persoonlijk oeuvre. Voorbeeld: Vangelis, Grieks multi-instrumentalist Prince, Amerikaanse zanger, componist, multi-instrumentalist, arangist, producer en regisseur BEELDAFSNIJDING Vaak bewuste kaderafsnijdingen in de voorstelling, zodat het schilderij of de tekening (net als in fotos) momentopnames lijken.

5

Voorbeeld: 52. CARAVAGGIO, Bacchus, 1593-1594. Schilderkunst, olieverf op doek, 95 x 85 cm, Galleria degli Uffizi, Firenze

BLIKGELEIDING Blikgeleiding Het leiden van de aandacht naar bepaalde Voorbeeld: RUBENS, Peter Paul, Tronende Madonna Schilderkunst, olieverf op doek, 564 x 408 voor Schone Kunsten, Antwerpen, Sint-Augustinus, Antwerpen, fotograaf:

punten met heiligen, ca. 1628. cm, Koninklijk Museum ontstaanscontext: kerk onbekend

CABARET VOLTAIRE Cabaret Voltaire was een avant-gardistisch gezelschap, dat op 5 februari 1916 op initiatief van Hugo Ball en zijn minares Emmy Hennings opgericht werd in een caf op Spiegelgasse 1 in Zrich. Cabaret Voltaire geldt als beginpunt van het Dadasme. Het doel van Cabaret Voltaire was, volgens een aankondiging van 2 februari 1916, het opzetten van een centrum voor kunstzinnig amusement en bezoekende artiesten dagelijks de mogelijkheid bieden er muziek te spelen of gedichten voor te dragen. De optredenden van Cabaret Voltaire brengen eerst nog traditioneel werk als chansons en bestaande gedichten. Als op 14 maart een Franse soiree wordt georganiseerd wordt ook een stuk uit Ubu Roi van Alfred Jarry voorgelezen. Dit wordt de start voor meer experimenteel werk van de kunstenaars zelf. Tristan Tzara, sterke mobiliteit, heel experimentele sessies: bruitisme, lawaaiconcerten, klankpozie, performance, klank, lawaai, geen compositie meer, toeval! Sterk interdisciplinair, maatschappijkritisch, politiek gengageerd, interesse voor machines, toevalstechnieken. Als men uiteindelijk besluit een tijdschrift op te richten met de naam Dada is in feite het dadasme geboren, een beweging of antikunststroming verschillende theorien: - genoemd naar een gelijknamig caf - willekeurig in een woordenboek - Roemeens voor jaja (Tristan Tzara) - Stokpaardje in het Frans - Teken van naviteit in het Duits Dada: sterk internationale interdisciplinaire beweging ontstaan na WOI. Revolte tegen de oorlog en maatschappij. Oorlog = bewijs van de mislukking van de mensheid > tabula rasa. Vernieuwing van de kunst, niet meer de kunst van die mensen die het verpest hebben. Aandacht voor het irrationele, protesteren tegen elke vorm van censuur in de kunst, duidelijk anarchistisch, weg met de bourgeoiskunst. kunstenaar: DUCHAMP, Marcel titel: Fountain datering: 1917 (datering van origineel, replica uit 1964) kunstmedium: Readymade techniek/materiaal: urinoir uit porselein afmetingen: 36 x 48 x 61 cm verblijfplaats: Tate Gallery, Londen fotograaf: Onbekend CADAVRE EXQUIS

6

Een cadavre exquis is een gedicht dat door meerdere dichters is geschreven, zonder dat zij op de hoogte zijn van de delen die door de anderen worden geschreven. Het cadavre exquis (Frans voor: voortreffelijk lijk) is een voorbeeld van dadastische techniek (net als het automatisch schrijven), waarbij geprobeerd wordt kunst te maken vanuit het onderbewuste. Het proced is tamelijk eenvoudig, het resultaat niet. De eerste schrijver schrijft een versregel op een stuk papier. Daarna schrijft hij het eerste woord van de tweede regel en vouwt het papier zodanig dat dat de eerste regel bedekt is. De tweede schrijver gaat vervolgens verder met het eerste woord (of het laatste als het rijmen moet). Hij laat zich hierbij leiden (of juist niet) door wat hij, aan de hand van het woord, denkt hoe de eerste regel luidt. Ook hij schrijft een woord voor de derde schrijver en zo voort. Het cadavre exquis is genoemd naar de eerste woorden van het eerste gedicht dat op deze manier is geschreven: Le cadavre exquis boira le vin nouveau (Het voortreffelijke lijk zal de nieuwe wijn drinken). 1 persoon schrijft een woord/zin op en draait het beschreven strookje om, volgende persoon schrijft iets enz. > incoherent gedicht. kunstenaar: DAL, Salvador titel: De verzoeking van de heilige Antonius datering: 1946 kunstmedium: Schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 90 x 120 cm verblijfplaats: Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, Brussel fotograaf: Onbekend

Voorbeeld: Beterschap (1e strofe) Gelijk de eenzame die op een vlot zat (de kachel werd gevuld en brandt nog steeds), was haar japon ter linkerzijde sleets want zij gleed telkens uit over die rotmat. uit L.Th. Lehmann, Gedichten 1939-1998, blz. 611 CARAVAGGISME naar de door Caravaggio ontwikkelde schilderwijze, die werkt met sterke licht-donkercontrasten en felle lichtstralen, kunst met zijn 4 typische elementen: typische compositie in de vitale Barok, diagonale as en inetegratie van verschillende richtingsassen > enorme dynamiek, symboliek van het licht, sterke zin voor naturalisme, afsnijding; thematisch houdt het Caravaggisme zich eerder bezig met de realistische uitbeelding van alledaagse, soms ook dramatisch-vrede taferelen dan met maniristische-intellectuele kunstproblemen. kunstenaar: titel: REMBRANDT Harmenszoon Van Rijn Profeet Jeremias beweent de verwoesting van Jeruzalem datering: 1630 kunstmedium: Schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op paneel afmetingen: 58 x 47 cm verblijfplaats: Rijksmuseum, Amsterdam fotograaf: Onbekend

7

CARTOGRAFIE Cartografie is de wetenschap en techniek om geografische ruimtegebonden informatie met analoge en digitalen middelen in kaarten en verdere media inzichtelijk en aanschouwelijk te maken. De samensteller van deze kaarten en aanverwante media wordt de cartograaf genoemd. Voorbeeld: Gerardus Mercator (bekend van de Mercatorprojectie) Voorbeeld: JOHANNES VERMEER, lezende vrouw in blauw, 2e helft 17e eeuw (Barok) CATACOMBE [Grieks kata: beneden; kumbos: graf] Christianisering van de eerste 5 eeuwen van de christelijke jaartelling. Eerst werd het christendom vervolgd > nood aan plekken waar zij hun cultus konden uitbouwen: inrichting van catacomben. Soort ondergronds labyrint met nissen en een iets grotere plaats voor gebeden en cultushandelingen. Bestaande uit gangen met grafnissen en kleine grafkapellen. Voorbeeld: kunstenaar: titel: ANONIEM Rome, catacombe Santi Pietro e Marcellino: plafondschildering datering: ca. 300 400 kunstmedium: Schilderkunst materiaal/techniek: Fresco verblijfplaats: catacombe Santi Pietro e Marcellino, Rome fotograaf: Onbekend CLAIR-OBSCUR [Frans clair: licht; obscur: donker] In de schilderkunst: directe tegenstelling tussen licht en donker, met zoveel mogelijk verwaarlozing van tussentonen en overgangen. In het Italiaans wordt de techniek chiaroscuro genoemd. kunstenaar: CARAVAGGIO (Michelangelo Merisi da Caravaggio) titel: Bekering van Sint Paulus datering: 1601 kunstmedium: Schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 230 x 175 cm verblijfplaats: Cerasi-kapel, kerk Santa Maria del Popolo, Rome opdrachtgever: Tiberio Cerasi CHRISTELIJKE TRANSPOSITIE VAN ANTIEKE BEELDTRADITIE Beeldtraditie van de Antieken overnemen naar een christelijke context. Voorbeeld: Anoniem - Anunciatie en Visitatie Cathdrale de Reims kunstenaar: ANONIEM titel: Moissac, abdijkerk Saint Pierre, zuidgevel, portaal, trumeau, detail: de profeet Jeremias datering: ca. 1146 kunstmedium: Beeldhouwkunst techniek/materiaal Natuursteen :

8

verblijfplaats: fotograaf:

abdijkerk Saint Pierre, Moissac Onbekend

COLLAGE [Frans coller: kleven] 1) Techniek waarbij stukken uitgeknipt of uitgesneden papier, fotos, stoffen en dergelijke, op een plat vlak worden gekleefd. 2) Tweedimensionaal kunstwerk dat resulteert uit de collagetechniek Voorbeeld: kunstenaar: SCHWITTERS, Kurt titel: Merzbeeld 9b: het grote ik-beeld datering: 1919 kunstmedium: Collage techniek/materiaal: gouache op papier op papier afmetingen: 97 x 70 cm verblijfplaats: Museum Ludwig, Keulen fotograaf: Onbekend

COMBINE PAINTING Het combineren van schilderen met collage en concrete voorwerpen noemt men 'combine painting'. Deze term is uitgevonden door Robert Rauschenberg omdat hij die techniek voor het eerst toepaste. Het combineren van alleen drie-dimensionale voorwerpen heet 'assemblage' . Het wordt dan een 'schilderij' van echte voorwerpen. kunstenaar: RAUSCHENBERG, Robert titel: Odalisk datering: 1955 1958 kunstmedium: Assemblage techniek/materiaal mixed media: hout, ijzerdraad, papier, : foto's, doek, elektrische lampen, opgezette haan en kussen afmetingen: 206 x 64 x 64 cm verblijfplaats: Museum Ludwig, Keulen fotograaf: Onbekend ook bij TOM WESSELMAN, Badkuip nr.3, 7e decennium 20ste eeuw. COMMEDIA DELLARTE De gebruikelijke naam voor het Italiaans gemproviseerde typentoneel van de 16de en 17de E. Over de herkomst is weinig zeker. Tegenover de geleerde komedie die aan de hoven en academies door gelegenheids-spelers werd opgevoerd, staat de commedie dellarte. Het draait altijd om een liefdesgeschiedenis rond enkele paren. De piero, toneelverhalen met types, bijna stereotypisch, bepaald scenario maar ook moment van improvisatie: volkse elementen, dagdagelijkse werkelijkheid. kunstenaar: WATTEAU, Jean-Antoine titel: Gilles datering: ca. 1719 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: olieverf op doek afmetingen: 184 x 149 cm verblijfplaats: Muse du Louvre, Parijs fotograaf: Onbekend

9

COMPAGNIE DE LART BRUT De Franse wijnhandelaar-kunstschilder Jean Dubuffet lanceerde het begrip Art Brut toen hij, in juni 1948, de Compagnie de l'Art Brut stichtte, te Parijs, samen met de geestelijke vader van het Surrealisme Andr Breton en Jean Paulhan, in de kelders van de Galerie Ren Drouin op de Place Vendme. In 1972 had Roger Cardinal het, omtrent Art Brut, over Outsider Art, in zijn gelijknamig werk. Beide begrippen dekken dezelfde stroming. Het was daarbij de bedoeling exposities te organiseren van een kunst, die hij omschreef als "...allerlei producties (tekeningen, schilderijen, haakwerken, gemodelleerde of gesculpteerde figuren, enz.) met een spontaan en inventief karakter, die zo weinig mogelijk afhankelijk zijn van de gewone kunst of van culturele voorschriften en die voortkomen van duistere personen, die vreemd zijn aan de professionele artistieke milieus...". De gevestigde kunst noemde hij Art Culturel, die echter nooit puur kon zijn. Er volgden geruchtmakende exposities van oa. Adolf Wlfli en Joseph Crpin, doch de Compagnie hield het maar uit tot in oktober 1951. Ze werd heropgericht in juli 1962, maar nu ondergebracht in de Rue de Svres, 137. Naast de exposities, publiceerde men, vanaf 1964, de Cahiers de l'Art Brut en l'Art Brut dans l'crire. Cultuurmoeheid en cultuurkritiek, zocht herbronning voor de verstikkende cultuur: alternatief. Tekeningen: kinderen, toiletten, graffiti = pure uitingen van mensen die niet benvloed zijn door academische cultuur. Tekeningen van psychologische patinten of zelfs van om het even wie: kunst die niet geapprecieerd wordt door het Antieke canon. kunstenaar: DUBUFFET, Jean titel: Sang et feu (corps de dame aux chairs rties et rissoles) datering: 1950 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 116 x 89 cm verblijfplaats: priv-collectie fotograaf: onbekend CONCETTO SPAZIALE Het perforeren van doeken met messen of kogels naar aanleiding van het Manifesto dello Spazializmo, een ruimtelijk manifest. Hierin werd opgeroepen tot een kunst die wetenschap en technologie omhelst en gebruik maakt van dingen zoals neonlicht, radio, televisie, Dit begrip werd uitgevonden door Lucio Fontana kunstenaar: FONTANA, Lucio titel: Concetto spaziale datering: 1959 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: acrylverf op doek afmetingen: 124 x 247 cm verblijfplaats: Solomon R. Guggenheim Museum, New York fotograaf: onbekend CONTRAPOST [Italiaans contrapposto: geplaatst tegenover] Pose waarbij de onderkant en de bovenkant van het lichaam in tegengestelde richting zijn geplaatst en de last van het lichaam op n been rust (standbeen), terwijl het andere been (speelbeen) een ruststand inneemt. Staanswijze lichtjes gekanteld, knik in het bekken. Contraposto

10

- heel verfijnd, houding is levendig en soepel - stand- en speelbeen knik i/d heup, 1 helft gestrekt, 1 helft geplooid = S-vorm in het lichaam zorgt voor zachte kanteling van het bekken Voorbeeld: kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: DONATELLO David ca. 1425 - 1430 beeldhouwkunst brons hoogte: 185 cm Museo Nazionale del Bargello, Firenze onbekend

CONTRAREFORMATIE De zelfvernieuwing en hervorming in de rooms-katholieke Kerk, na de protestantse Reformatie in het begin van de 16de eeuw, waarmee gepoogd werd de invloed van het protestantisme te bestrijden. De grondslagen van de Contrareformatie werden neergelegd op het Concilie van Trente (1545-1563). Belangrijke figuren: de pausen Paulus III, Paulus IV, Pius V en Sextus V en de jezuet Ignatius van Loyola. kunstenaar: RUBENS, Pieter Paul titel: Triptiek van de kruisoprichting datering: 1609 - 1610 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: middenpaneel: 460 x 340 cm; zijpanelen: 460 x 150 cm verblijfplaats: kathedraal Onze-Lieve-Vrouw, Antwerpen fotograaf: onbekend CREATIE DOOR DESTRUCTIE Iets nieuw maken door een oud object te vernietigen, gemaakt vanuit een vernietigingsdrang. Voorbeeld: 144. ARMAN, Colre de Violon, 1962. Assemblage, stukgeslagen viool op zwart geschilderd houten paneel, 77 x 51 x 8 cm, fotograaf: Marc Moreau

DCOLLAGE Het tegenovergestelde van collage. In plaats van een beeld op te bouwen uit delen van reeds bestaande werken, wordt het gemaakt door te snijden, aftrekken of verwijderen van stukken van een origineel werk. Een gelijkaardige techniek is lacerated poster, een poster waarin een werk over een ander geplakt is, en het bovenste van de poster of posters wordt afgetrokken, om zo een groter of kleiner beeld te krijgen van de werken eronder. Voorbeeld: (geen artiest + naam) DESAURATISERING VAN KUNST Is meer werkelijkheidsgetrouw in de zin dat het de desintegratie van traditie en ervaring, die zich op alle niveaus van het maatschappelijke voordoet, serieus neemt. Het kunstwerk moet schokken of informeren. Het is niet langer zijn taak om te betoveren of verleiden. Kunst wordt van zijn

11

pidestal gehaald, desacralisering. Cf MARCEL DUCHAMP, fountain, 2e decennium 20ste eeuw. en WOLF VOSTELL, la Sibrie dEstremadure. 9e decennium 20ste eeuw. DETAILREALISME Er is door de schilder een grote aandacht besteed aan realistische details. Voorbeeld: Jan Van Eyck - Giovanni Arnolfini en zijn vrouw kunstenaar: VAN EYCK, Jan titel: Madonna met kanselier Nicolas Rolin datering: 1435 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: olieverf op hout afmetingen: 66 x 62 cm verblijfplaats: Muse du Louvre, Parijs opdrachtgever: Nicolas Rolin, kanselier van Bourgondi en Brabant fotograaf: onbekend DEVOTIA MODERNA Was een godsdienstige beweging van de late Middeleeuwen. Het kwam gelijktijdig op met Christelijke Humanisme. Het Christendom ziet in het Humanisme het bestuderen van de fundamentele teksten van Christendom om aan zijn eigen verhouding met God te komen. De 15e eeuwse leken konden manuscripten door de komst van de drukpers bestuderen. Met idealen van Christelijk Humanisme, Devotio Moderna adviseerde een meer individuele houding ten opzichte van geloof en godsdienst en was vooral prominent in steden in de Lage Landen tijdens de 14de en 15de eeuwen. Het wordt beschouwd soms als bijdragende factor voor de kerk van Luther en Calvinisme. Het was ook een belangrijke invloed op Erasmus, die in deze traditie ter sprake werd gebracht. De oorsprong van de beweging wordt samengebonden met de carrire van Geert Groote van Deventer (Nederland). Voorbeeld: Matthias Grnewald - Issenheim altaarstuk kunstenaar: VAN DER WEYDEN, Rogier titel: Kruisafneming datering: ca. 1435 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: tempera op paneel afmetingen: 220 x 262 cm verblijfplaats: Museo del Prado, Madrid opdrachtgever: kruisbooggilden van Leuven fotograaf: Onbekend DIVISIONISME = Pointillisme [Frans diviser: verdelen] Schildertechniek uit het einde van de 19de eeuw, gebaseerd op wetenschappelijke kleurtheorien (Michel Chevreul, 1786 - 1889). In het divisionisme worden verftoetsen in onvermengde kleuren naast elkaar op het doek gebracht, wat resulteert in een grote helderheid en kleurvibratie. De term werd gentroduceerd door de Franse schilder Paul Signac. Voorbeeld:

12

97. SEURAT, Georges, Een zondagmiddag op het eiland La Grande-Jatte, (1884-1886). Schilderkunst, olieverf op doek, 206 x 306 cm, Art Institute of Chicago, Chicago, fotograaf: onbekend DODENMASKER Een afgietsel van een overleden persoon om de identiteit van hem of haar te behouden. Wordt gebruikt in begrafenisstoeten om de overledenen te herdenken. Via was op het gelaat van een dode, geen idealisering, onderdeel van de dodencultus. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: verblijfplaats: fotograaf: ANONIEM Portret van een oude man ca. 80 v.Chr. beeldhouwkunst marmer Palazzo Torlonia, Rome onbekend

Theatrale uiting van emoties. Voorbeeld: Michelangelo Buenarotti, Sixtijnse kapel, schepping van Adam

DRAMATISCHE INVENTIE Koppeling fysieke mentale beweging. Een weergave om de dramatiek van een onderwerp er duidelijker in te kunnen leggen door bijvoorbeeld het dramatisch achterover leunen. Het hoort niet bij het wezenlijk element van het verhaal. Hier echt fysieke beweging, gespannen naakt, wat vaak tot bijna altijd werd toegepast op mannelijk naakt. Gekoppeld aan een emotionele beweging van pijn, het langoureuze, heel origineel. Ook het gewicht van de kledij draait mee in de dramatische inventie. Voorbeeld: TITIAAN, Ten hemelopneming van Maria, 1e helft 16e eeuw. Hoge renaissance. DRAPERIE MOUILLE Het idee dat de stof nat was gedrapeerd, hierdoor kan men de suggestie geven van een bepaalde vorm. Plooiing van de uitgebeelde stof, nat als van een zomerse bui, kleren plakkend aan het lichaam. Voorbeeld: anoniem, de wagenmenner van Delphi

DRIP PAINTING

13

Wordt gebruikt voor de schildertechniek waarbij men verf op een half gecontroleerde, half ongecontroleerde manier op een ondergrond giet of laat druppelen. Vorm van action painting kunstenaar: POLLOCK, Jackson titel: Vrije vorm datering: 1946 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 49 x 36 cm verblijfplaats: Museum of Modern Art, New York fotograaf: onbekend DRLERIE Een scherts, grappige streek, vooral verzamelnaam voor de grappige beeldjes of tekeningen van monsters en dergelijke als ornament in middeleeuwse kerken en boeken. Fantasie-elementen. Voorbeeld: JHERONIMUS BOSCH, triptiek met de tuin der lusten, 1e helft 16e eeuw. Voorbeeld: Gargoyle, Cathdrale de Notre Dame Paris ANONIEM kunstenaar: titel: Vzelay, basiliek Sainte Madeleine, narthex, centraal portaal datering: ca. 1120 1132 kunstmedium: bouwkunst techniek/materiaal: natuursteen verblijfplaats: basiliek Sainte Madeleine, Vzelay fotograaf: onbekend ECLECTICISME Eclecticisme is het combineren van kenmerken van verschillende stijlen of stromingen Cross-overs van de ene beweging naar de andere door de parallelle ontwikkeling van verschillende stromingen, meerlagig, betekenisstratificatie. kunstenaar: GILBERT & GEORGE titel: Underneath the arches (the singing sculpture) datering: 1969 kunstmedium: performance verblijfplaats: eerst opgevoerd in Londen fotograaf: Paul Green EMPATHIE Empathie is een ander woord voor inlevingsvermogen, de kunde of vaardigheid om je in te leven in de gevoelens van anderen. Empathie is een vaardigheid of persoonlijkheidseigenschap die belangrijk is in de omgang met mensen. Het empathisch vermogen speelt een hoofdrol bij emotionele intelligentie. Het kunnen verplaatsen in anderen draagt bij tot het kunnen begrijpen van emoties van anderen en de communicatie met je medemens. Zonder empathie praat je langs elkaar heen of ontstaan er meningsverschillen. Empathie steunt op een goed 'lezen' of verstaan van verbale en non-verbale communicatieboodschappen van anderen kunstenaar: MUNCH, Edvard

14

titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf:

Angst 1894 schilderkunst olieverf op doek 94 x 73 cm Munch Museet, Oslo onbekend

ENCAUSTIEK [Grieks enkein: inbranden] Schildertechniek waarbij met was of hars vermengde pigmenten in de drager worden ingebrand met behulp van een gloeiende ijzeren stift; veel toegepast in de Romeinse portretschilderkunst en de Byzantijnse icoonschilderkunst. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: ANONIEM Christus Pantocrator 6de eeuw n.Chr. schilderkunst encaustiek op hout 84 x 45 cm klooster Agia Aikaterine, Sina onbekend

ESCAPISME Stroming die zich voordeed gedurende de romantiek. Het ontsnappen aan de werkelijkheid door weg te vluchten in het exotische, de vaderlandse geschiedenis en de natuur. Natuur als klankbord van de gevoelens van de schilder. Confrontatie mens natuur, natuur als toevluchtsoord, nostalgie, natuur als gevoelsspiegel. kunstenaar: FRIEDRICH, Caspar David titel: Wandelaar uitziend over een nevelig berglandschap datering: 1818 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 95 x 75 cm verblijfplaats: Kunsthalle, Hamburg fotograaf: onbekend ESTHETISCH CANON Met een canon wordt het geheel van teksten, beelden, kunstwerken en gebeurtenissen bedoeld dat het referentiekader is van een gedeelde cultuur of religie. Volgens sommigen is de canon van grote meesterwerken in de literatuur conservatief en onveranderlijk, wat culturele vernieuwing belemmert. De meesterwerken worden te zeer bewonderd en op een voetstuk geplaatst, waardoor kritische studie te weinig ruimte krijgt. De canon zou elitair zijn, onderdeel van de 'high culture'. De filosoof en socioloog Pierre Bourdieu heeft betoogd dat de canon voor de elite het middel bij uitstek is om zich te onderscheiden. Voorbeeld: esthetisch canon van de klassieke Griekse kunstn ontwikkeling van de zogenaamde Phidiasstijl, gekenmerkt door specifieke, idealiserende kenmerken: kunstenaar: PRAXITELES titel: Hermes met de kleine Dionusos

15

(Romeinse marmeren kopie naar Grieks origineel in brons) datering: ca. 320 - 310 v.Chr. (datering van origineel) kunstmedium: beeldhouwkunst techniek/materiaal marmer : afmetingen: hoogte: 216 cm verblijfplaats: Archeologisch Museum, Athene fotograaf: onbekend EVANGELARIUM 1.Middeleeuwse benaming voor de bundeling in n boekband van de vier (canonieke) evangelin van Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes, meestal voorafgegaan door de voorredes en een concordantie-1 om onderlinge vergelijking mogelijk te maken. Wanneer de vier evangelin tot n tekst gecondenseerd zijn, spreekt men van een evangelinharmonie. kunstenaar: titel: ANONIEM Evangelarium van aartsbisschop Ebbo van Reims, excerpt: Sint Marcus datering: ca. 816 - 835 kunstmedium: boekverluchting techniek/materiaal: inkt en tempera op perkament afmetingen: 260 x 208 mm verblijfplaats: Bibliothque Municipale, pernay opdrachtgever: Ebbo, aartsbisschop van Reims fotograaf: onbekend EXOTISME Belangstelling in andere continenten, interesse in het onbekende, het niet realistische beeld van het Oosten van de Westerse mens, verbeelding, erotiek. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: GRICAULT, Thodore Vlot van de Medusa 1818 - 1819 schilderkunst olieverf op doek 491 x 716 cm Muse du Louvre, Parijs onbekend

FACETTERING Het opdelen in verscheidene facetten, activeert de lichtwering. Voorbeeld: AUGUSTE RODIN, De denker, 4e kwart 19e eeuw, impressionisme(1874-1886. PAUL CESANNE, Fruitschaal, glas en appels, 4e kwart 19e eeuw. 107. PICASSO, Pablo, Portret van Ambroise Vollard, 1910. Schilderkunst, olieverf op doek, 92 x 65 cm, Poesjkinmuseum, Moskou, fotograaf: onbekend ??? les 6

16

FTES GALANTES grote feesten voor en door de burgerij in tuinen en parken, mooi getooid, lichtvoetig leven, met amoureuze, erotische betekenis. Hofschilders zoals Fragonard brachten dit in beeld. Parken en tuinen waren het ideale decor voor deze feesten. Heel erg populair tijdens de rococo. kunstenaar: WATTEAU, Jean-Antoine titel: Pelgrimstocht naar Cythera datering: 1717 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: olieverf op doek afmetingen: 129 x 194 cm verblijfplaats: Muse du Louvre, Parijs fotograaf: onbekend FETISJISME Een fetisj (Engels fetish, Frans ftiche, Portugees feitio) is een natuurlijk voorwerp dat wordt verondersteld om bovennatuurlijke bevoegdheden te hebben, of in het bijzonder een ding dat door mensen is gecreerd dat macht over mensen heeft. In het Oude Egypte was er bijvoorbeeld het Imuitfetisj. Hierbij werd een opgevulde dierenhuid zonder kop aan een staak in een pot gehangen. Het concept werd gentroduceerd door Charles de Brosses in 1757 en werd oorspronkelijk gebruikt in de 18e eeuw door Franse en Duitse geleerden om de vroegste stadia in de evolutie van godsdienst te kenmerken. In de 19e eeuw ontwikkelden antropologen en godsdiensthistorici zoals E.B. Tylor en J.F. McLennan de theorien van animisme en totemisme om van fetisjisme rekenschap te geven. Het concept fetisjisme stond historici van godsdienst toe om aandacht van de verhouding tussen mensen en God naar de verhouding tussen mensen en materile voorwerpen te verplaatsen; voorts vestigde het valse modellen van oorzakelijke verklaringen van natuurlijke gebeurtenissen als centraal probleem voor historici en sociale theoretici. In de 19e eeuw wees Karl Marx de term toe om warenfetisjisme als belangrijke component van kapitalisme te beschrijven. Later wees Sigmund Freud het concept toe aan een vorm van parafilie waarbij het voorwerp van affectie een levenloos voorwerp of een specifiek deel van een persoon is. De wijze waarop met heilige boeken en voorwerpen wordt omgegaan kan hen tot fetisjen maken. kunstenaar: DUCHAMP, Marcel titel: Fountain datering: 1917 (datering van origineel, replica uit 1964) kunstmedium: readymade techniek/materiaal: urinoir uit porselein afmetingen: 36 x 48 x 61 cm verblijfplaats: Tate Gallery, Londen fotograaf: onbekend Kunstwerk heeft iets auratisch, een aura, bijna goddelijk. Ook PIERO MANZONI, merda dartista, 7e decennium 20ste eeuw. (art about art, concept art) FORMAAT ALS HIRARCHISCHEWAARDESCHAAL De grootte van de personages die aangeeft wie belangrijk is en wie minder belangrijk. Als personages even groot als een godheid worden afgebeeld zijn deze waarschijnlijk belangrijk geweest. Voorbeeld: Jan van Eyck, Madonna met Kardinaal Nicolas Rolin

17

FRESCOTECHNIEK [Italiaans fresco: vers] Schildertechniek, waarbij de voorstelling wordt aangebracht op een wand of gewelf, op een laag natte pleister, het zogenaamde fresco intonaco. Bij het indrogen absorbeert het pleister de pigmenten van de schildering. De schildering moet daarom snel opgebracht worden. Het oppervlak dat in n dag wordt beschilderd, wordt giornata genoemd, naar het Italiaans voor dag. De frescotechniek levert duurzame schilderingen op. Cf. Seccotechniek. Typisch onderdeel van de Romeinse muuschilderingen. kunstenaar: ANONIEM titel: Boscoreale, villa van Publius Fannius Sinistor, cubiculum, muurfresco, detail: architectonisch vergezicht datering: ca. 100 - 1 v.Chr. kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek fresco : verblijfplaats: villa van Publius Fannius Sinistor, Boscoreale fotograaf: onbekend FRIES Bij Griekse en Romeinse tempels: de horizontale profilering van het entablement, net boven de architraaf. In de Dorische bouworde is het fries verdeeld in trigliefen en metopen, bij de Ionische orde is het een doorlopende band van figuren. Het fries wordt ook toegepast in andere bouwwerken, zoals triomfbogen, altaren en mausolea. Mogelijk voorbeeld maar niet zeker: kunstenaar: ANONIEM titel: Rome, zuil van Trajanus, spiraalvormig relif, detail: oorlog tegen de Dacirs datering: 106 - 113 kunstmedium: beeldhouwkunst techniek/materiaal marmer : afmetingen: breedte spiraal: ca. 100 cm verblijfplaats: Rome fotograaf: onbekend FRONTON [Latijn frons: voorhoofd] Gevel van een tempel met kunstwerken versierd. Bij Griekse en Romeinse tempels: de driehoekige bekroning van het entablement. Het fronton bestaat uit een driehoekig veld met relifs en een geprofileerde lijst die dit veld omkadert. Ook toegepast in bouwwerken uit de Renaissance, de Barok en het Classicisme Voorbeeld: beeld dat behoorde tot het fronton, centraal element van de driehoekvorm, de driehoekvorm is nog voelbaar. kunstenaar: ANONIEM titel: Stervende Niobide datering: ca. 450 - 440 v.Chr. kunstmedium: beeldhouwkunst techniek/materiaal: marmer afmetingen: hoogte: 150 cm verblijfplaats: Museo delle Terme, Rome fotograaf: onbekend

18

GECOMPONEERD LANDSCHAP Inhoudelijk dienden dergelijke landschappen aan te sluiten bij het klassieke gegeven, een gedealiseerd beeld van de natuur als achtergrond van een historisch, mythologisch of Bijbels tafereel. Het klassieke landschap is een niet bestaand, het is gecomponeerd met rustige lijnen en terughoudende kleuren. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: CARRACCI, Annibale Landschap met de vlucht naar Egypte ca. 1603 schilderkunst olieverf op doek 120 x 233 cm Galleria Doria-Pamphili, Rome onbekend

GEDEELD KUNSTENAARSCHAP Peinture Partage: = gedeelde schilderkunst Vb. Je hebt een schilder en een dichter. De dichter zegt ZON, schilder doet daar iets mee. Verschillende kunstenaars werken aan n werk. Deze Peinture Partage toont ons het grote collectivisme binnen de cobra beweging. Ze willen kunst in de maatschappij en voor iedereen! Omdat toe te laten kiezen ze voor eenvoudige vormgeving. Deze manier van werken werd ook beoefend binnen de COBRA, bekend COBRA lid Karel Appel: kunstenaar: APPEL, Karel titel: Vrijheidskreet datering: 1948 kunstmedium: Grafiek techniek/materiaal: potlood op papier afmetingen: 384 x 280 mm verblijfplaats: collectie van de kunstenaar fotograaf: Onbekend GESAMTKUNST Duits., een totaal kunstwerk, een kunstwerk waarin diverse kunstvormen, waaronder architectuur, schilderkunst en beeldhouwkunst, met succes worden gecombineerd. Deze manier van werken kwam vaak voor in de rococokunst, namelijk in de salons en paleisachtige woningen. Er heerst harmonie tussen sculptuur, schilderijen, meubels, tapijten, gordijnen, draperien, porselein vaak met pasteltinten gewerkt. Belang van de verlichting, afname grote invloed van de kerk, belang van de burgerij en lagere aristocratie die in mooi paleizen/huizen woonden. Belang van het interieur ervan, financieel welzijn! Volgens het Rocaille (schelpmotief) natuur, landschap, het decoratieve (versieren), de grillige vorm van de schelp. Ook merkbaar in de levensstijl, illusoire wereld, pose, acteren (cf. Barok), lichtvoetig. kunstenaar: WATTEAU, Jean-Antoine titel: Pelgrimstocht naar Cythera datering: 1717 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: olieverf op doek afmetingen: 129 x 194 cm verblijfplaats: Muse du Louvre, Parijs

19

fotograaf:

Onbekend

GILDEWEZEN De Vlaamse Primitieven hadden contact met het gildewezen en schilderden er vaak in opdracht van. kunstenaar: VAN DER WEYDEN, Rogier titel: Kruisafneming datering: ca. 1435 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: tempera op paneel afmetingen: 220 x 262 cm verblijfplaats: Museo del Prado, Madrid opdrachtgever: kruisbooggilden van Leuven fotograaf: Onbekend GRAFFITI Graffiti is het op straat of op een andere min of meer openbare plaats met verf of verfstift (ook wel paintmarker genoemd) aanbrengen van mededelingen of afbeeldingen. Vaak wordt graffiti in verband gebracht met vandalisme. Graffiti bestaat echter ook als kunstvorm. Het woord "graffiti" betekent "krasjes" en is de meervoudsvorm van graffito, het verkleinwoord van graffio (kras, krab). Het komt van het Latijnse werkwoord graffiare (krassen, krabben) dat weer komt van het Griekse werkwoord grapho (inkrassen, schrijven, graveren). Interesse in graffiti door Jean Dubuffet als pure uiting zonder academische cultuurscholing. (Sang et feu, corps de dame aux chairs rties et rissoles) GRANDE PEINTURE Stamt uit de Franse salons in een reactie tegen het Rococo eind 18e eeuw namelijk het neoclassicisme en romantiek. Regels en normen voor goede kunst, linken met de oudheid, herosche weergave, grote themas in de kunst. Neoclassicisme: mythologie, zowel thema als stijl. Teruggrijpen naar de 17e eeuwse classicisme, Poussinisten, het esthetisch canon teruggebracht. Suprematie van de lijn op de kleur, rationalisme. De lijn is het instrument van de redelijkheid, het verlengde van de reden, geen vitalisme. Romantiek: eigentijdse gebeurtenissen, patriottisme. Klassieken als metafoor voor de eigen tijd. kunstenaar: DAVID, Jacques-Louis titel: Eed van de Horatirs datering: 1784 1785 kunstmedium: Schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 330 x 425 cm verblijfplaats: Muse du Louvre, Parijs fotograaf: Onbekend GRENSDOORBREKING TUSSEN KUNST EN LEVEN Happening: als assemblages van voorvallen uitgevoerd of waargenomen op verschillende tijdstippen en locaties. Het leven als dusdanig kan in feite als een happening beschouwd worden.Kkunst en leven met elkaar verbinden Fluxus: buitensporige ontlasting/zuivering, grensdoorbreking tussen diverse artistieke disciplines, samenvloeiing van kunst en leven. Kunst en leven dooreen weven

20

Cf. POP ART, populaire kunst, artistieke productie met meer voeling voor een ruimer deel van de bevolking, behoefte aan begrijpelijker karakter van kunst. Belang van de het figuratieve, rond zich kijken: consumptie, filmsterren, dagdagelijkse realiteit in de schilderkunst. Zie ook het gebruik van stripafbeeldingen, lagere cultuur in de kunst = revolutionair. HALFFIGUUR Een halffiguur in de beeldhouwkunst (ornamentkunst) is een afbeelding van het bovenlijf van mannen, vrouwen of kinderen (Amoretten), dat in fantastische bladvormen, ranken (druiventrossen), voluten, enz. overgaat. Vaak dragen zij attributen, als de hoorn van overvloed, bloemenkransen, fakkels, enz. 52. CARAVAGGIO, Bacchus, 1593-1594. Schilderkunst, olieverf op doek, 95 x 85 cm, Galleria degli Uffizi, Firenze

HEROSCHE TRAGIEK Heldhaftige tragiek, uiteenspatten van de beredeneerdheid, uitspatten van de geest. Overmatige expressie, het emotionele, waar de mens geen vat meer op heeft. Kern: echt proberen te ontsnappen aan een tragische ondergang maar tegelijkertijd bewust zijn van zijn eigen ondergang. Voorbeeld: Lacongroep, Romeinse kopie naar Grieks origineel, 2e helft 1e eeuw v.C.- 1e helt 1e eeuw v.C. HISTORIESTUK Historische, mythologische of religieuze voorstelling geschilderd op groot formaat. Volgens mij: kunstenaar: BERNINI, Gian Lorenzo titel: Rome, kerk Santa Maria della Vittoria, Cornaro-kapel, detail: extase van Sint Theresia datering: 1645 1652 kunstmedium: Beeldhouwkunst techniek/materiaal Marmer : afmetingen: hoogte: 350 cm verblijfplaats: Cornaro-kapel, kerk Santa Maria della Vittoria, Rome opdrachtgever: Federigo Cornaro fotograaf: Onbekend HOFSTIJL Aanwezigheid van een heerser met zijn dienaren als Christus met zijn apostelen. Hier ook de vrouw met dienaren, madonnafiguur: kunstenaar: ANONIEM titel: Ravenna, kerk San Vitale, sanctuarium, muurmozaek: keizer Justinianus en zijn gevolg datering: ca. 547 kunstmedium: toegepaste kunst materiaal/techniek Mozaek : verblijfplaats: Ravenna

21

fotograaf:

Onbekend

HOUTSNEDE 1) Hoogdruktechniek, reeds bekend in de Griekse Oudheid. De techniek impliceert dat op het langshout van een plank zacht hout wordt getekend of met inkt geschilderd. Het hout tussen de lijnen en vlakken van de tekening wordt weggesneden met gutsen (houtsnijmessen in U- en Vvorm). De plank wordt ingenkt en afgedrukt met een pers. Soms wordt er met de hand gedrukt. De afdruk staat in spiegelbeeld. De lijnvoering is opvallend ruw. De houtsnede is een eenvoudige techniek en levert tientallen goede afdrukken op. Bij meerkleurendruk wordt voor elke kleur een andere plank gebruikt. 2) Afdruk, die door de techniek van de houtsnede bekomen wordt, kerven van hout en dan afdrukken, link Afrikaanse cultuur en maskers. kunstenaar: SCHMIDT-ROTLUFF, Karl titel: Miss W. datering: 1915 kunstmedium: grafiek techniek/materiaal: houtsnede afmetingen: 360 x 291 mm verblijfplaats: Kupferstichkabinett, Berlijn fotograaf: onbekend HUMANISME Beweging die in Itali is ontstaan in de 14e eeuw en voortduurde tot de 17e eeuw. De humanistische gedachte ging uit van een op de klassieken georinteerde, puur menselijke, humane, vorming. Men baseerde zich dus niet op theologische vorming. Deze gerichtheid op de mens met zijn voornamelijk aardse lotsbestemming en zijn natuurlijke waardigheid was gebaseerd op een herleving van het klassieke levens- en natuurgevoel, los van het scholastische dogma uit de Middeleeuwen. Als vader van het Humanisme geldt Petrarca, 1304-1374, die de antieke literaire vormen deed herleven. Belangrijkste centra waren het Florence van de De Medici-familie, Rome, vooral onder paus Pius XI en de hoven van Ferrara, Urbino, Mantua & Napels. Het renaissancistische Humanisme strekte zich uit tot alle onderdelen van het geestelijke leven. De belangrijkste doelen waren de ontwikkeling tot een autonome persoonlijkheid, de mens in het middelpunt van het denken, kritische kennis van de wereld via wetenschap, geneeskunde en techniek, het wezen der dingen leren kennen, Lat. Cognoscere causae, en de nauwe relatie met de kunst. De filosofie probeert de oude systemen weer te gebruiken en knoopt aan bij het werk van Plato, hetgeen zijn neerslag vond in de door Cosimo de Medici opgerichte platoonse academie in Florence. Voorbeeld: kunstenaar: DONATELLO titel: David datering: ca. 1425 - 1430 kunstmedium: beeldhouwkunst techniek/materiaal: brons afmetingen: hoogte: 185 cm verblijfplaats: Museo Nazionale del Bargello, Firenze fotograaf: onbekend HUMANISTISCH PORTRET Een portret dat past in het gedachtegoed van het humanisme. Voorbeeld: Hans Holbein de Jongere, Ambassadeurs Jean de Dinteville en Georges de Selve ICONOGRAFISCH PROGRAMMA

22

In de Romaanse monumentale kunst en later ook verder uitgewerkt en vermenselijkt in de Gotische kunst, met didactisch moraliserende functie, vergeldende sfeer van de Apocalyps. Het verhalende en overtuigende/didactische karakter van de sculpturen in kerken. Voorbeeld: ANONIEM, Vzelay, basiliek Sainte Madeleine, 1e helft 12e eeuw. IDEOGRAM Een ideogram is een beeldteken waarvan de betekenis bepaald wordt door het afgebeelde voorwerp. Vaak worden ideogrammen uitgebreid met een ideogrammenstreepje om aan te duiden dat het bedoelde woord overeenkomt met de getekende betekenis. Het woord ideogram is samengesteld uit de Griekse woorden (idea) "idee" + (grapho) "schrijven"). Chinees is een bekende taal die gebruik maakt van ideogrammen ??? Les 8 IKONOSTASE [Grieks eikoon: beeld; stasis: het staan] In orthodoxe kerken: De wand, bekleed met iconen, die de altaarruimte afschermt. kunstenaar: ANONIEM titel: Rome, catacombe Santi Pietro e Marcellino: plafondschildering datering: ca. 300 - 400 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: fresco verblijfplaats: catacombe Santi Pietro e Marcellino, Rome fotograaf: onbekend IKOON [Grieks eikoon: beeld] Cultusvoorwerp uit de eredienst van de orthodoxe volkeren. Het ikoon is een aan de traditie gebonden archetypische voorstelling van Christus, van episodes uit zijn leven of van heiligen. De oudste ikonen dateren uit de zesde eeuw en zijn met encaustiek op hout gebrand. Latere exemplaren zijn met tempera op hout geschilderd, hun achtergrond is met edelmetaal beslagen. Daarnaast komen ikonen voor onder de vorm van relifs uit eender welk hard materiaal gesneden of gegoten (ivoor, steen, metaal). Ikonen worden beschouwd als heilig op zichzelf of als de mediator tussen de toeschouwer en de afgebeelde figu(u)r(en). Bracht karakter in het genormeerde. kunstenaar: ANONIEM titel: Christus Pantocrator datering: 6de eeuw n.Chr. kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: encaustiek op hout afmetingen: 84 x 45 cm verblijfplaats: klooster Agia Aikaterine, Sina fotograaf: onbekend ILLUSIONISME Lat. Ilussie, ironie, spotternij, misleiding; Fr. illusion, drogbeeld; met artistieke en perspectivistische middelen opgeroepen schijnbaar drie dimensionale voorstelling op een tweedimensionaal vlak. Architectonisch vergezicht, zo geschilderd dat ze de illusie geeft echt te zijn.

23

Voorbeeld: 10. ANONIEM, Boscoreale, villa van Publius Fannius Sinistor, cubiculum,muurfresco, detail: architectonisch vergezicht, ca. 100-1 v.Chr. Schilderkunst, fresco, villa van Publius Fannius Sinistor, Boscoreale, fotograaf: onbekend IMPACT VAN ARCHITECTURAAL SCHEMA Door de architectuur te gaan transformeren naar een platte weergave. Men gaat de schemas van de architectuur overnemen in andere kunstvormen. Dit voornamelijk door het gebruik van perspectief. Voorbeeld: Giotto di Bondone ontmoeting bij de gouden poort INNERLIJKE NOODZAAK Vooral expressionisme De noodzaak tot creatie komt uit de kunstenaar zelf, emotionele drijfveer die zich projecteert op de buitenwereld. Psychologie: emphatie, identificeren > versmelting eigen beeld uitbeelding. projectie van innerlijke op de buitenwereld innerlijke noodzaak tot vrij gebruik van kleuren en vormen gevoelens, ervaringen voor waarnemer uitdrukken door vervorming van werkelijkheid Voorbeeld uit het Duitse expressionisme, meer specifiek Die Brcke (naast Die Blaue Reiter) kunstenaar: KIRCHNER, Ernst Ludwig titel: Rote Turm in Halle datering: 1915 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 120 x 90 cm verblijfplaats: Museum Folkwang, Essen fotograaf: onbekend INQUISITIE De Inquisitie was een rechtbank van de rooms-katholieke Kerk, belast met de opsporing, het onderzoek naar en het opleggen van straffen aan ketters (mensen die in opvattingen en/of daden van de leer van de rooms-katholieke kerk afwijken). Naast de pauselijke inquisitie bestonden de Spaanse Inquisitie (1478-1834) en de Romeinse inquisitie (1542-1965). Het woord inquisitie komt van de Latijnse term inquisitio, onderzoek. In plaats van beschuldigingen door een partij (accusatoir proces) leidde eigen onderzoek door de rechtbank een proces in. De inquisitie van de rooms-katholieke kerk wordt vaak ten onrechte vergeleken met de Raad van Beroerten. Deze speciale rechtbank was echter door de hertog van Alva opgericht en niet door de roomskatholieke kerk en was alleen in de Nederlanden actief. Hier: in Spanje heel sterk verzet tegen de reformatorische bewegingen, kunst in opdracht van de Kerk, monniken. Doel: enorme werken voor altaren om mensen te overdonderen, ascetisme, sentimentalisme. Ascetisme: heilige Serapion, 4e eeuw n.C., strenge gelovige, monnikengemeenschap, voorbeeld houding van de goede christene, de grootste nederigheid, gehoorzaamheid. kunstenaar: DE ZURBARN, Francisco titel: Sint Serapion datering: 1628 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 120 x 103 cm verblijfplaats: Wadsworth Athenaeum, Hartford

24

fotograaf:

onbekend

INSTALLATIE Kunstwerk, meestal in mixed media, gekenmerkt door de creatie van een ruimte of door de ingreep op een bestaande ruimte. Doorgaans is het kunstwerk toegankelijk voor de toeschouwer en is de ruimtelijke ervaring en eventueel interactie tussen beide van groot belang. De installatie kan zich zowel binnen als buiten bevinden. Zij kan tijdelijk van aard zijn en/of ontworpen worden voor een specifieke ruimte en/of evolueren doorheen de tijd, maar ze kan ook verplaatsbaar zijn. De installatiekunst ontstond in de jaren 60 van de 20ste eeuw Voorbeeld: 149. CHRISTO, Javacheff, Running Fence, 1972-1976. Installatie, geweven synthetische stof, kabels en andere materialen, ca. 5,5 m x 40 km, Sonoma and Marin Counties, Californi, fotograaf: onbekend INSTITUTIONELE KRITIEK Marcel Broodthaers is diegene die het kunstinstituut in vraag heeft gesteld rol van het museum? Geen contact publiek en kunstwerk? problematiek van kunst-leven, kunst-maatschappij ? betekenisstratificatie: verschillende betekenislagen in 1 werk (verhoogde complexiteit) Voorbeeld: HAACKE, Hans, Oelgemaelde, Hommage Marcel Broodthaers, 1982. Installatie, mixed media, variabele afmetingen, Los Angeles County Museum of Art, Los Angeles, fotograaf: onbekend + check les 9! KALLIGRAFIE De kunst van het schoonschrift. Voorbeeld: Albrecht Drer, Zelfportret als Christus Links boven: 1500, eronder: AD, Rechts: Zo portretteerde ik AD uit .. mijzelf met duurzame kleuren in mijn 28ste levensjaren (in Latijn) KASTEEL PRINZENDORF Waar Hermann Nitsch zijn Weens Aktionisme uitvoerde NITSCH, Hermann, 62. Aktion, 1978. Performance, duur: ca. 2 uur, ontstaanscontext: kasteel Prinzendorf, Weinviertel, Schilderkunst, bloed en pigment op doek, 190 x 340 cm, collectie Friedrichshof, Zurndorf, kunstenaar: NITSCH, Hermann titel: 62. Aktion datering: 1978 kunstmedium: performance duur: ca. 2 uur ontstaanscontext: kasteel Prinzendorf, Weinviertel fotograaf: onbekend KINETISCHE KUNST Term, gebruikt in relatie tot een kunstwerk dat in grote mate optische beweging suggereert of dat daadwerkelijk beweegt kunstenaar: TINGUELY, Jean titel: Baluba III datering: 1961

25

kunstmedium: kinetische kunst materiaal/techniek: mixed media: metaal, veer, motor, draad, rubberen riemen, lampen afmetingen: hoogte: 44 cm verblijfplaats: Museum Ludwig, Keulen fotograaf: onbekend KLEURECHOS Het weergeven van kleur als echo in een ander personages om de compositie in evenwicht te houden. Spel van de kleurechos: bepaalde tinten die voorkomen bijvoorbeeld mannelijk naakt bevat rode/ roze vlekjes, rood van de kleren, ook bij de vrouw: hele subtiele aantrekkingspunten naar de richting die de kunstenaar beoogt. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: RUBENS, Pieter Paul Tronende Madonna met heiligen ca. 1628 schilderkunst olieverf op doek 564 x 408 cm Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, Antwerpen ontstaanscontext: kerk Sint-Augustinus, Antwerpen fotograaf: onbekend KLEUR- EN LICHTVIBRATIE Het doen trillen van een schildering door gebruik te maken van kleur- of lichtwerking. Doro de toetsstructuur doen vibreren, realiteit niet meer statisch weergeven. kunstenaar: titel: datering: kunstmedium: techniek/materiaal: afmetingen: verblijfplaats: fotograaf: RENOIR, Auguste La grenouillre 1869 schilderkunst olieverf op doek 130 x 173 cm National Museum, Stockholm onbekend

KOSMISCHE VISIE De kosmische visie maakt duidelijk dat alles altijd in beweging is. Ze duidt op het feit dat we slechts een klein deel zijn van een groter geheel. kunstenaar: GAUGUIN, Paul titel: D'o venons-nous? Que sommesnous? O allons-nous? datering: 1897 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 137 x 369 cm verblijfplaats: Museum of Fine Arts, Boston fotograaf: onbekend KOSMOGENESE

26

Ontplooiingsproces van expansie en vernieuwing dat onze planeet en de mensheid op een onontkoombare manier doet evalueren naar de activering van het bewustzijn. Kosmogenetisch denken uit het Oosten bij Vincent van Gogh in zijn amandelbloesems: alles in de natuur is verbonden met elkaar en wordt gestuurd door 1 kracht. KRACHTLIJNEN Zo wordt het schilderij een middelpunt van naar alle richtingen uitschietende 'krachtlijnen' en 'krachtvlakken' zoals de Futuristen ze noemen. Tegenover dit centrum van overdadige krachtsuitstraling vergeet de toeschouwer zijn bezadigde kritiek. Hij wordt als het ware in het schilderij opgezogen en tot meedoen gedwongen kunstenaar: VAN GOGH, Vincent titel: Amandelbloesems datering: 1890 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: olieverf op doek afmetingen: 74 x 92 cm verblijfplaats: Van Gogh Museum, Amsterdam fotograaf: onbekend KUNST ALS SCHOUWTONEEL Kunstwerken met een achtergrond uit de toneelwereld zoals een decor stuk. Men gaat portretten schilderen voor geconstrueerde landschappen zodat men binnen kon schilderen. Natuurelementen proportioneel niet correct, eerder als toneeldecor gebruikt. kunstenaar: VAN DYCK, Antoon titel: Karel I te paard datering: ca. 1635 kunstmedium: schilderkunst materiaal/techniek: olieverf op doek afmetingen: 365 x 289 cm verblijfplaats: National Gallery, Londen fotograaf: onbekend KUNSTENAAR ALS REGISSEUR Performance: publiek kan het proces volgen verschuiving van betekenis: Wat de kunstenaar denkt over het belang van her realisatieproces en het uiteindelijke kunstwerk: performance als vorm van moderne realisatie is even belangrijk als het resultaat, of zelfs belangrijker. Vroeger draaide alles om het eindresultaat. Cf. happening van Allan Kaprow, From household KUNST EN MAATSCHAPPIJ Kunst die een brug slaat tussen het esthetische en de maatschappij door kritiek te uiten of door kunst verstaanbaar te maken voor zoveel mogelijk mensen. Wat betekent kunst in onze maatschappij? Is kunst verschillend van andere consumptiegoederen? Vb. Claes Oldenburg Pastry Case I bekijk ook les 10 KUNST EN MONDIALISERING Kunst die een brug slaat naar andere culturen alsook kunstenaars uit andere culturen die hun traditionele roots vermengen met Westerse elementen DURHAM, Jimmie, Malinche, 1988. Assemblage, mixed media, 177 x 60 x 89 cm, Stedelijk Museum voor Actuele Kunst, Gent KUNST EN RITUEEL

27

Een ritueel tot kunstvorm verheven tot bepaalde handelingen uit te voeren. Dit als een soort performance. Vb. Nitsch, Hermann, 62.Aktion KUNSTGENRES De verschillende vertakkingen die de kunst heeft in al zijn specifieke vormen. De verschillende elementen van de kunst die elkaar zouden kunnen overlappen. (HET) LEVEN ALS KUNSTWERK Gebruik van een lichaam als kritiek op de sculptuur, verheffen hun leven tot een kunstwerk + referenties biotoop, woonplaats, gewoontes, .. biografie tot kunstwerk verheffen GILBERT & GEORGE, Underneath the arches (the singing sculpture), 1969. Performance, eerst opgevoerd in Londen, fotograaf: Paul Green LICHAAM ALS PENSEEL Lichaam tegen een met verf ingerold papier te drukken om vervolgens op blank papier al stempelend sporen achter te laten. Kunstenaar hanteert het vrouwenlichaam als een penseel. Voorbeeld: KLEIN, Yves, Anthropomtrie de lpoque bleue (ANT 82), 1960. Schilderkunst, pigment en synthetische hars op papier gekleefd op doek, 155 x 281 cm, Muse National d'Art Moderne, Parijs, fotograaf: onbekend LICHTHOOGSEL witte puntjes: schittering (Diego Velasquez, Las Meninas, 1656) ??? Les 4 LICHTSYMBOLIEK REMBRANDT HARMENSZOON VAN RIJN, Profeet Jeremias beweent de verwoesting van Jeruzalem, 1630. Schilderkunst, olieverf op paneel, 58 x 47 cm, Rijksmuseum, Amsterdam, Hij gebruikt typerend een bepaalde vorm van lichtsymboliek Clair-obscur: wordt gebruikt om een potische, dromerige sfeer te creren, namelijk het sublimeren van de werkelijkheid. Vooral het goddelijk licht in Gian Lorenzo Bernini, Rome, Santa Maria della Vittora, Cornarokapel: De extase van Sint Theresia. LIJNAUTOMATISME Klee gelooft dat als je tekent, je niet op voorhand een beeld van het einde moet hebben, maar je moet beginnen met een punt en intutief je pen over het blad laten gaan. Vanuit die vorm krijg je een soort visie van hoe het werk er moet uitzien losmaken van kunsttraditie belangrijk voor het latere surrealisme

28

KLEE, Paul, Vergesslicher Engel, 1939. Grafiek, potlood op papier, 30 x 21 cm, Zentrum Paul Klee, Bern, LIJNDYNAMIEK Een dynamiek, die in de persoon van de zwaard heffende scherprechter wordt afgewisseld door de nogal statische opstelling van de twee toekijkende mannen Voorbeeld: Carravaggio MAEST [Italiaans maest: majesteit] Afbeelding van de tronende Madonna met Kind, meestal omringd door heiligen en engelen. Vooral populair in Itali vanaf de 13de tot de 15de eeuw. kunstenaar: DUCCIO di Buoninsegna titel: Maest-altaarstuk, voorzijde (fotografische reconstructie) datering: 1308 - 1311 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: tempera op hout fotograaf: onbekend MANIFEST Een manifest of handvest is een beknopte, meestal puntsgewijze, weergave van de stand- en/of uitgangspunten van een mens of een groep. Voorbeeld: Communistisch Manifest van Karl Marx MANUSCRIPT [Latijn manus: hand; scribere: schrijven] Handschrift, meestal in papyrus of perkament. Als het handschrift versierd is met tekeningen of schilderingen, spreekt men van een verlucht of gellumineerd manuscript. Verdrongen door de boekdrukkunst vanaf de tweede helft van de 15de eeuw. kunstenaar: ANONIEM titel: Evangelarium van aartsbisschop Ebbo van Reims, excerpt: Sint Marcus datering: ca. 816 - 835 kunstmedium: boekverluchting techniek/materiaal: inkt en tempera op perkament afmetingen: 260 x 208 mm verblijfplaats: Bibliothque Municipale, pernay opdrachtgever: Ebbo, aartsbisschop van Reims fotograaf: onbekend MAUSOLEUM [Grieks Maus(s)olos: Carisch vorst in de 4de eeuw v.Chr.] 1) Monumentaal praalgraf te Halikarnassos, opgericht ter nagedachtenis van koning Mausolos door zijn echtgenote Artemisia. Mausoleum als megalomaan, eclectisch antiklassiek fenomeen (verwerking van Griekse en Egyptische invloeden, verschillende sculpturale stijlen in decoratieve relifs), hoofdzakelijk gekend via grafische reconstructie. 2) Sindsdien: monumentaal praalgraf.

29

kunstenaar: titel:

BRUAXIS (?) Halikarnassos, Mausoleum, detail: Mausolos datering: ca. 359 - 351 v.Chr. kunstmedium: beeldhouwkunst techniek/materiaal: marmer afmetingen: hoogte: 310 cm verblijfplaats: British Museum, Londen opdrachtgever: Artemisia, vrouw van Mausolos fotograaf: onbekend MECENAAT Het begrip is afkomstig van Geius Maecenas, een Romeins edelman die leefde van ongeveer 70 v. Chr. tot 8 n. Chr. en die in zijn paleis de belangrijkste dichters van zijn tijd ontving zoals Horatius, Vergilius, Propertius en anderen. Gedurende de Renaissance geldt de mecenas als een weldoener en tegelijkertijd verzamelaar van kunst, wat betekende dat hij opdrachten voor openbare kunstwerken verstrekte en de kosten voor opleiding en werk voor zijn rekening nam. Een beroemd voorbeeld voor de relatie tussen mecenas en kunstenaar is die tussen Lorenzo de Medici en Michelangelo. Voorbeeld: Michelangelo, Mausoleum van Giuliano de Medici MEERVOUDIG GEZICHTSPUNT CZANNE, Paul, Fruitschaal, glas en appels, 1879-1882. Schilderkunst, olieverf op doek, 46 x 55 cm, privcollectie, fotograaf: onbekend dezelfde schaal vanuit een ander standpunten, we krijgen twee perspectieven: frontaal zicht en bovenaanzicht Belangrijk voor de ontwikkeling van het kubisme: gebruikt het meervoudige gezichtspunt! Je ziet de ruimtes overgaan. Er is geen sprake meer van renaissance ruimte meer! MERZBILDER > Kurt Schwitters: trok s morgens vroeg de stad in, raapte vanalles op dat hij vonden nam het mee: rassemblage. maatschappijkritische visie te maken met kritiek op kapitalisme: kommertzbank, belangrijke Duitse bank reclamebank: verknippen logica tot mertz gebruikt woord vaker in andere werken oeuvre: Mertzbilder het woord en het verknippen ervan De term Merz komt o.a. voor in de naamgeving voor ongewone assemblages van afvalmateriaal. Merz wordt de kern van de titels van zowat al zijn werk: schilderkunst, theaterdecor, architectonische realisaties, zelfvermenigvuldigende sculptuur over twee etages van een gebouw (helaas gebombardeerd tijdens W.O. II). Merz wordt zelfs de naam van zijn tijdschrift (1923-32). (Amarant) Dit werk is een som van afvalproducten van de consumptie die de ellende en broeierige politieke situatie van vlak na de oorlog symboliseren, maar ze zijn tevens de restanten van het volle leven en de arbeid. (Leinz 87) METAREALITEIT Het opwekken van een onwezenlijke, spirituele sfeer, goddelijke aanwezigheid gempliceerd. Hier bewerkstelligd door het gebruik van mozaek met glas en goud, reflecterend karakter, transparant, link naar het spirituele, licht aantrekken en reflecteren. kunstenaar: ANONIEM titel: Ravenna, kerk San Vitale, sanctuarium, muurmozaek: keizer Justinianus en zijn gevolg

30

datering: kunstmedium: materiaal/techniek : verblijfplaats: fotograaf:

ca. 547 toegepaste kunst mozaek Ravenna onbekend

Een breder scala aan fenomenen die hun oorsprong hebben in een andere werkelijkheid - door hem "Metarealiteit" genoemd, de realiteit die de werkelijkheid te buiten gaat. MILDE PATHOS Is een licht zichtbare achterliggende emotionele of fysieke pijn, maar niet met compleet vertrokken gezichten. Voorbeeld: Anoniem, Evangelarium van Otto III, excerpt: Christus wast de voeten van Petrus MIXED MEDIA Mixed media is een begrip uit de beeldende kunsten, dat refereert naar een kunstinstallatie, bestaande uit meer dan 1 kunstmedium. Het is letterlijk een mix van allerlei media, maar geen collage. Bij het creren van een kunstwerk, behorende tot de mixed media, is het voor een kunstenaar erg belangrijk om te weten met welke materialen hij zal werken. Er moet bijvoorbeeld genoeg droogtijd tussen de lagen van zijn werk zitten, teneinde een stevig en coherent geheel te bekomen. Olieverf moet bijvoorbeeld lang genoeg uitdrogen, vooraleer een kunstenaar met lijm een collage erop kan maken. Een regel binnen de mixed media is: start nooit met olieverf, omdat deze verf moeilijk lijm kan verdragen (de lijm kan zich niet op de olieverf hechten), wat dus nefast is voor het hele werk. Vb.: RAUSCHENBERG, Robert, Odalisk, 1955-1958. Assemblage, mixed media: hout, ijzerdraad, papier, foto's, doek, elektrische lampen,opgezette haan en kussen, 206 x 64 x 64 cm, Museum Ludwig, Keulen, fotograaf:onbekend MODULAIR SYSTEEM systeem gebaseerd op verschillende terugkerende vormen vaak voorkomend in sculpturen en minimal art vb. WARHOL, Andy, Marilyn, 1967. Grafiek, zeefdruk op doek, 92 x 92 cm, Andy Warhol Museum, Pitsburgh, fotograaf: onbekend Voorbeeld: DONALD JUDD, zonder titel, 7e decennium 20ste eeuw.

MOMENTANESME Portret als momentopname; connotatie met genreschilderkunst Frans Hals (grondlegger), Portret van een man, 1650-1653. Schilderkunst, olieverf op doek, 85 x 67 cm, Hermitage, Sint-Petersburg

31

MOMENTOPNAME Een snapshot, een moment in een afbeelding proberen te vangen. Het is een weergave van elementen in beweging. MONOCHROOM Een schilderij in n en dezelfde kleur het gebruik van slechts n kleur. Voorbeeld: MALEVITSJ, Kazimir, Zwart vierkant tegen witte achtergrond, 1920. Schilderkunst, olieverf op doek, 110 x 110 cm, Hermitage, Sint-Petersburg, fotograaf: onbekend MONOGRAM Is een symbool, opgebouwd uit twee of meer letters en/of andere grafische symbolen, om zodoende een (soort) logo of herkenbaar symbool te maken. Het woord logo is hier niet geheel op plaats, omdat het logo er steeds hetzelfde uitziet, terwijl een monogram steeds in andere vorm kan optreden (zolang de letters herkenbaar zijn). Voorbeeld: Albrecht Drer: Zelfportret als Christus MOZAEK [Latijn musaicum opus: inlegwerk] Voorstelling opgebouwd uit kleine stukjes steen of glas (tesserae) in een ondergrond van cement. Mozaeken komen doorgaans voor op wanden, gewelven en vloeren en in vensterkozijnen. Populair in de Oudheid en de Byzantijnse Kunst. Zeer bekend van de Romeinse vloer en muurmozaeken, op zoek naar verschillende gekleurde marmers, sorteren per gradatie/schakering en zo een realistisch weergave, stofdifferentiatie. kunstenaar: titel: ANONIEM Herculaneum, Huis van Neptunus en Amfitrite, triclinium, muurmozaek, detail: Neptunus en Amfitrite datering: ca. 1 - 79 n.Chr. kunstmedium: toegepaste kunst techniek/materiaal glas : verblijfplaats: Huis van Neptunus en Amfitrite, Herculaneum fotograaf: onbekend MUURSCULPTUUR Een sculptuur tegen de muur gehangen die 3-dimensionaal oogt, maar eigenlijk slecht 2-dimensionaal is. JUDD, Donald, Zonder titel, 1968. Beeldhouwkunst, plexiglas en staal, 10 eenheden: 23 x 101 x 79 cm; totale hoogte: 437 cm, collectie Frhlich, Stuttgart, fotograaf: onbekend

32

MYSTIEK Het n worden met de werkelijkheid, iets dat ons overstijgt. In de kunst, het goddelijke dat van een kunstwerk uitstraalt dat staat tegenover het aardse. De kunst van Sienna in de Gotische periode is mystiek. Voorbeeld: BERNINI, Gian Lorenzo, Rome, Santa Maria della Vittoria, Cornaro-kapel, detail: de extase van Sint Theresia, 1645-1652. NATUURMYSTIEK Het primaire object van ervaring de natuur; hetgeen waarmee de mysticus n wordt is de natuur. Onderdeel van Der Blaue Reiter (Mnchen) het mystieke, irrationele van natuur. Expressionisme. KLEE, Paul, Pastorale, 1927. Schilderkunst, olieverf op doek op papier, 69 x 52 cm, Museum of Modern Art, New York, fotograaf: onbekend NEOPLASTICISME Het Neoplasticisme (ook wel de Nieuwe Beelding) is een abstracte stijlperiode uit het Modernisme. (1917-1931) De Stijl is de belangrijkste kunstenaarsbeweging uit het Neoplasticisme. Mondriaan: "..Tot nu toe heeft de mens zich in slaap laten wiegen door de pathetische lyriek. Daarom is ze noodlottig voor de evolutie van de mens, voor zijn doen en laten, zijn noodzakelijke strijd voor evenwicht. Aan de andere kant heeft zij de mens verzadigd van tragiek: zij heeft de tragiek zozeer bezongen dat de mens er genoeg van heeft gekregen. En reeds heden is het merkbaar, dat men poogt haar uit de kunstvoorstellingen te bannen. Zo bereikt de kunst tenslotte toch haar doel: voert de evolutie naar evenwichtigheid.." zoeken naar zuiverheid, universum bevatten via verticale en horizontale lijnen, metafysische betekenissen voor de drie primaire kleuren, vanzelf tot harmonie komen. kunstenaar: MONDRIAAN, Piet titel: Compositie I met rood, geel en blauw datering: 1921 kunstmedium: Schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 103 x 100 cm verblijfplaats: Haags Gemeentemuseum, Den Haag fotograaf: Onbekend NEOPLATONISME Het neoplatonisme heeft niet altijd dezelfde vorm gehad. De eerste filosoof van het neoplatonisme was Plotinus (Egypte 204/2005 Itali 270). Bij het ontwikkelen van zijn filosofie werd hij niet alleen door de denkbeelden van Plato benvloed, maar ook door de oosterse filosofie en mystiek. Eenvoudig gezegd kan men stellen dat het neoplatonisme een panthestische inhoud heeft. Het panthesme stelt dat God of het goddelijk niet boven en buiten alle dingen is maar zich juist in alle dingen bevindt. De wereld is gemaakt uit Goddelijke materie. In tegenstelling tot het Vlaamse nominalisme. Waarheid ligt in de onderliggende structuren, denkwereld. Hier: mathematisch perspectief uit de Florentijnse kunst, in tegenstelling tot het atmosferische perspectief: door middel van licht en kleurwerking een bepaalde atmosfeer wekken, figuur komt los uit het pragmatische. kunstenaar: DELLA FRANCESCA, Piero titel: Madonna Senigallia datering: ca. 1470 kunstmedium: Schilderkunst

33

techniek/materiaal: olieverf op paneel afmetingen: 61 x 53 cm verblijfplaats: Galleria Nazionale delle Marche, Urbino fotograaf: Onbekend NON FINITO Sculptuurtechniek die letterlijk wilt zeggen dat de sculptuur onafgewerkt is. Deze sculpturen lijken onafgewerkt omdat de artiest slechts een deel van het blok heeft gebeeldhouwd. Daarbij lijkt de figuur vast te zitten in het blok. Brute ruwe materie nog tonen, werk niet glad maken Voorbeeld: RODIN, Auguste, De denker, 1879-1889. Beeldhouwkunst, brons, hoogte: 70 cm, Metropolitan Museum of Art, New York, fotograaf: onbekend OBELISK [Grieks obeliskos: spies] Hoge, vrijstaande gedenknaald uit steen; de obelisk is vierzijdig en loopt bovenaan spits toe op een piramidevormige top. Het eerst opgezet in het oude Egypte als megaliet. OBJET TROUV Readymade (ook: objet trouv) is een kunstvorm ontstaan in het begin van de 20e eeuw bij de dadast Marcel Duchamp. Een industrieel voorwerp wordt uit zijn alledaagse context gehaald en tot kunst bestempeld. Duchamp zond voor de tentoonstelling van de Socit des Artistes Indpendants in 1917 een als een beeldhouwwerk gepresenteerd, op zijn achterkant liggend porseleinen urinoir in, tot ontsteltenis van de verzamelde critici en galeristen. De inzending was gesigneerd "R. Mutt" (Engelse verbastering van het Duitse 'Armut', armoede). Buiten de presentatie als beeld, deze signatuur en de titel 'Fontaine' (Fontein) had Duchamp niets aan het object toegevoegd. Wl had hij het met zijn daad een alledaags gebruiksvoorwerp van zijn gebruikelijke functie ontdaan en gepromoveerd tot een kunstwerk. Duchamp wilde al wie bij beeldende kunst betrokken was, erover laten nadenken welke factoren iets tot een kunstwerk maken. Duchamps readymades voltrokken op die manier de door hem gepropageerde overgang van een 'retinale' kunst (voor het netvlies) naar een 'mentale' kunst (die toeschouwers aan het denken zet). Andere readymades zijn een sneeuwschop (In Advance of the Broken Arm) en een op een krukje gemonteerd fietswiel uit 1913. De readymades hebben de beeldende kunst van de 20e eeuw enorm benvloed, getuige bijvoorbeeld de Belgische installatiekunstenaar Guillaume Bijl, die een heel leslokaal van een autorijschool nabootst en in een ander werk een museum imiteert; een ruimtelijke uitbreiding van het ready-made-principe. Of de Eat-Art van Danil Spoerri, die in zijn tableaux-piges alles wat toevallig bij een vriendenetentje op tafel verzeilt, fixeert en voor het nageslacht bewaart. Maar ook hierbij is het kunstwerk in spe kant-en-klaar. Voorbeeld: Marcel Duchamp, porseleinen urinoir ODALISK [Turks odalisk: kamermeisje] Slavin of concubine in de harem van de Turkse sultan. Populair thema in de 19de-eeuwse schilderkunst. OPDRACHTKUNST Kunst in opdracht van een bepaald persoon. De kunstenaar was meestal minder vrij in het ontwerp en de uitwerking.

34

ORINTALISME Navolging van oosterse stijlen in Europa. Voorbeeld: zie JEAN-AUGUSTE-DOMINIQUE INGRES, La grande odalisque, 1e kwart 19e eeuw. ORIGINALITEIT Postmodernisme problematiseert de originaliteit van kunstwerken breukmomenten, cyclische in kunst, gaan bvb. kunstwerken recycleren,citeren i/e ander werk telkens rekening houden met de injecties van de eigen tijd, bepalen mee het beeld v/d kunst OUTSIDERKUNST Benaming voor beeldende expressie van artistieke outsiders: psychiatrische patinten, kinderen, gevangenen, volkskunst In de schilderkunst kwam deze stroming in de belangstelling toen Cobrakunstenaars zich hierdoor lieten benvloeden. Deze interesse vormde een stevige basis voor het Compagnie de lart brut (1948-jaren 50), JEAN DUBUFFET. In de muziekwereld is het verschijnsel een hoge uitzondering en in een aantal gevallen het gevolg van een drugsverleden van de muzikant. Voorbeeld: Karel Appel: Vrijheidsschreeuw OVERALL PAINTING In de Actionpainting, het gebruiken van vers over heel het doek waarbij het minder uitmaakt waar de verf heen loopt. Vb. Jackson Pollock PANTHESME In het panthesme is er geen grens tussen het goddelijke en het natuurlijke. In plaats van transcendentie te bezitten - los van alles - bevindt god zich in alles (alles in al). Volgens het panthesme kan men een god niet persoonlijk indenken. Elk object is in wezen goddelijk. PARAGONE Een paragone is een debat uit de Italiaanse Renaiisance, waarin n kunstvorm superieur is aan alle andere. Leonardo da Vinci zijn verhandeling over schilderen, waarbij hij de opmerking maakt van de moeilijkheid van schilderen en de suprematie van het zicht, is een hierbij vaak gebruikt voorbeeld Een soort van wedstrijd tussen verschillende kunstdisciplines of binnen kunstdiscipline. De ene maakt iets en de andere meet zich aan de andere die hij eigenlijk wil overtroeven. Picasso doet aan paragon met zijn tijdgenoot Matisse. De achterliggende ideen waren niet belangrijk, het gaat enkel om de vorm ed. niet de inhoud. Picasso doet iets analoogs als Matisse maar met een hoekig standpunt. Voorbeeld: PABLO PICASSO, les demoiselles dAvignon, 1e decennium 20e eeuw vs. HENRI MATISSE, Joie de vivre, 1e decennium 20e eeuw. vgl met beeld van figuur met opgeheven arm * joie de vivre van Matisse t.o.v. stervende slaaf van Michelangelo positioneren t.o.v. grootmeesters als vernieuwer zelfbewustzijn PASSAGES Overgang van 1 kleurvlak in het andere. Voorbeeld: PAUL CESANNE, fruitschaal, glas en appels + mont Sainte Victoire, 4e kwart 19e eeuw (postimpressionisme) PASTELTINT

35

Helder kleurenpalet. Kleur in een zachte, gedempte tint, verkregen door een zuiver pigment te vermengen met een lichte kleur, meestal wit of lichtgeel PASTORALE - In de muziek is een pastorale een muziekstuk met herderlijk karakter, niet zozeer wat de vorm als wel wat de sfeer betreft. Die is ontspannen, rustig, op de wijze die aan het gemoedelijke landleven moet herinneren. - De Middeleeuwse Franse troubadours kwamen met een vroege vorm, de pastourelle, die zich tot het madrigaal ontwikkelde. In de Renaissance ontwikkelde zich in Itali een toneelvorm die het herdersleven idealiseerde en zijn stof aan de klassieke literatuur ontleende. Het toneel werd vaak begeleid met muziek die dit pastorale (herderlijke) karakter onderstreepte, en daaraan ook haar naam ontleende. De vorm werd in Frankrijk overgenomen. - De bucolische (of pastorale, of herders-) pozie is in oorsprong een literair genre uit de Oudheid (herdersdichten, van het Grieks boukolos = herder). Het is de verzamelnaam voor alle pozie (maar soms ook wel proza- en toneelliteratuur) die genspireerd is op het landleven, dat dan gedealiseerd wordt gezien door de bril van de van het ware landleven vervreemde stedeling uit de hellenistische grootsteden. Ze beschrijft dan ook een wereld van gelukkige landlieden die een bestaan van natuurlijke vreugden en (vermeende!) zorgeloosheid leiden. PATHOS het aandoenlijke, de bezieling => inspiratie Enorme expressiviteit en drama * gezichtsuitdrukkingen * lichaamstaal * uitbeelding van tragiek en beweging voorbeeld: Het Gero Kruisbeeld (Dom van Keulen) Laokon-groep PEINTURE PARTAGE Heeft te maken met de Cobra-beweging = Gedeelde Schilderkunst: gedeeld kunstenaarschap, geloof in gemeenschapskunst, creatieve dialoog tussen schilders, tussen schilders en dichters. Voorbeeld: acties, samen de hele buurt herschilderen. Op een constructieve en positivistische manier meewerken aan de maatschappij. PEPLOS Lange wollen tuniek van Griekse oorsprong, gedragen door vrouwen; de peplos viel tot aan de enkels, werd vastgespeld op de schouders en omgord rond het middel. Voorbeeld: kunstenaar: ANONIEM titel: Kor in Dorische peplos datering: ca. 530 v.Chr. kunstmedium: beeldhouwkunst techniek/materiaal: marmer afmetingen: hoogte: 122 cm verblijfplaats: Akropolismuseum, Athene fotograaf: onbekend PERFORMANCE [Engels performance: voorstelling, optreden, uitvoering] Artistieke act met een beeldend en meestal uitgesproken fysiek karakter. De performance

36

is beperkt in tijd; de directe ervaring door het aanwezige publiek geldt doorgaans als essentieel. Gezien haar vluchtige karakter wordt de performance vaak gedocumenteerd aan de hand van materile overblijfselen, fotos en videos. BEUYS, Joseph, I like America and America likes me, 1974. Performance, duur: 3 dagen, ontstaanscontext: Ren Block Galerie, New York, fotograaf: Caroline Tisdall PERSOONLIJKE MYTHOLOGIE Wij mensen ontwikkelen steeds meer een volwassen relatie met onze cultuur en samenleving. Jung noemde dit 'individuatie'. Deze individuatie gebeurt doordat we, naast de door de gemeenschap aangeleverde culturele mythologie, een persoonlijke mythologie vormen. Een persoonlijke mythologie functioneert precies zoals een culturele mythologie: het is een persoonlijk model, dat ons persoonlijke verleden interpreteert, ons persoonlijke heden verklaart en de weg wijst voor de toekomst. Net zoals een culturele mythologie dat doet voor een hele samenleving. We hebben echter weinig bewustzijn van dit gebeuren. Voorbeeld: GILBERT EN GEORGES, underneath the arches (the singing sculpture) BEUYS, Joseph -- WARHOL, Andy PERSPECTIEF Latijn perspectiva: doorzicht] In de schilder-, grafische en relifkunst: de techniek om ruimte en diepte in een afbeelding te suggereren op een plat vlak. Men onderscheidt: * atmosferisch perspectief Schilderkunstige suggestie van ruimte en diepte naar analogie met de atmosferische werkelijkheid, waarbij de contrasten en details vager worden weergegeven, naarmate objecten zich meer op het achterplan bevinden. Het begrip wordt ook gebruikt om de atmosferische suggestie aan te duiden die ontstaat door een appliqu van kleurnuances op de achtergrond die figuren uit de tweede dimensie tilt. Ook picturaal perspectief genoemd. *centraalperspectief Suggestie van ruimte en diepte, uitgaand van n enkel gezichtspunt. Het centraalperspectief maakt gebruik van n centraal verdwijnpunt, waar alle verticale constructielijnen in toelopen; de horizontale constructielijnen worden parallel ten opzichte van de horizonlijn uitgezet. Ook lineair, mathematisch of wetenschappelijk perspectief genoemd. Voorbeeld: kunstenaar: titel: RAFAEL (Raffaello Sanzio) Rome, Palazzi Pontifici, Stanza della segnatura, muurfresco, detail: school van Athene datering: 1510 - 1511 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: fresco afmetingen: breedte: 770 cm verblijfplaats: Palazzi Pontifici, Rome opdrachtgever: paus Julius II fotograaf: onbekend * kikvorsperspectief Perspectieftoepassing, waarbij de afbeelding vanuit een laag oogpunt wordt gevisualiseerd. * vogelperspectief Perspectieftoepassing, waarbij de afbeelding vanuit een hoog oogpunt wordt gevisualiseerd. PIGMENT Fijn verdeeld of poedervormig kleurend materiaal. Vermengd met een bindmiddel (bijvoorbeeld olie, water, eigeel) vormen pigmenten de basis voor verf. Pigmenten hebben een organische,

37

anorganische of synthetische oorsprong. Men maakt een onderscheid tussen pigmenten en kleurstoffen. Deze laatste zijn kleurende materialen die worden opgelost in bijvoorbeeld water of olie (pigmenten lossen niet op!). Doorgaans zijn kleurstoffen minder pasteus en dringen zij in het oppervlak door waarop ze worden aangebracht. Kleurstoffen hebben een organische of synthetische oorsprong. PITTURA METAFYSICA Kunstrichting in de Italiaanse moderne kunst, waaraan vanaf 1917 vooral Giorgio de Chirico en Carlo Carra ten grondslag liggen en die ook door hen werd ontwikkeld. In de schilderijen van de pittura metafysica worden objecten en figuren realistisch en concreet uitgebeeld en uit totaal verschillende causale en temporele contexten gecombineerd en in centraalperspectivische constructies met grote diepte ingebonden. De pittura-metafisica verbond impulsen van de filosofie (Nietzsche, Schopenhauer) en de psychoanalyse, die net zoals in het surrealisme de raadselachtigheid van de objectenwereld beklemtoonden, om precies op die manier door de kunst op nieuwe realiteitsniveaus te wijzen. De conventionele orde en plaatsing van de dingen werd op die manier geroniseerd en bekritiseerd, doordat schijnbaar het irrele in de werken realistisch werd en realistisch werd voorgesteld. PLEIN-AIRISME Term waarmee wordt aangegeven dat schilderijen ter plekke in de buitenlucht worden vervaardigd in plaats van in een atelierruimte. voorbeeld: kunstenaar: MILLET, Jean-Franois titel: Het luiden van het angelus datering: 1857 - 1859 kunstmedium: schilderkunst techniek/materiaal: olieverf op doek afmetingen: 53 x 66 cm verblijfplaats: Muse d'Orsay, Parijs fotograaf: onbekend Voorbeeld: Monet, Impression, soleil levant

POLYCHROMIE De toepassing van verf of versieringen in verscheidene kleuren. Deze term wordt meestal gebruikt met betrekking tot beeldhouwwerk, architecturale versiering, keramische objecten en verschillende oude kunstvoorwerpen. Gebruik 'polychroom' voor het kenmerk dat dit proces beschrijft. Voorbeeld: anoniem, Kor van Chios POUSSINISTES & RUBNISTES In de barok overheersen twee tendensen: De Classicistische tendens: (Poussin) Er is evenwicht en een esthetisch canon tussen lijn &kleur.

38

Benaming voor de 17de-eeuwse Franse schilders die door studie van het werk van Nicholas Poussin en diens antieke voorbeelden trachtten de natuur te verbeteren en aldus ideale schoonheid te scheppen. Hun academisch werk wordt gekenmerkt door duidelijke, strenge compositie, onderwerpen uit de antieke oudheid, geprononceerde lijnen en naar verhouding ondergeschikte kleur. vb. gebroeders Le Nain - Laatste avondmaal De Vitalistische Tendens: (Caravaggio & Rubens (Rubinisten)) Er is dynamiek, vitaliteit, beweging en levendigheid, onrust, spontaniteit Voor hen was de voornaamste doelstelling de kleur. Kleur maakte meer indruk op de zintuigen dan op het verstand, en dat was voor hen een voordeel. vb. Cabanel - geboorte van Venus

PRAGMATISME Het pragmatisme is een wetenschappelijke en filosofische stroming die erdoor gekenmerkt wordt dat de waarheid van een theorie of een wet daarin bestaat dat ze bevestigd wordt in de praktijk. Het pragmatisme gaat uit van een dynamisch mensbeeld. Stelsel dat de waarde van alle denken afmeet aan de praktische bruikbaarheid. Liefde voor het concrete in de Romeinse kunst, het pragmatische. Romeins realisme ANONIEM. Portret van een oude man, 1e helft 1e eeuw v.C. PSALTERIUM [Grieks psalmos: loflied] 1) Het Boek der Psalmen, een boek met liederen uit het Oude Testament, die elk eindigen met een lofzang op God. Volgens de christelijke traditie werd het boek ten dele geschreven door David, koning van Isral. 2) Psalmenboek, soms voor liturgisch of religieus gebruik en vaak rijk verlucht. REFORMATIE Religieuze beweging uit het begin van de 16de eeuw die, voortbouwend op kritische tendenzen binnen de rooms-katholieke Kerk, tot doel had om hervormingen in de rooms-katholieke leer en de kerkelijke praktijken tot stand te brengen. Op het Concilie van Trente (1545 1563) kwam het tot een definitieve breuk tussen het katholicisme en de Reformatorische beweging, die leidde tot de oprichting van het protestantisme. Belangrijke figuren: Johannes Calvijn, Martin Luther, Huldrych Zwingli. RELIF Latijn relevare: opheffen] 1) Het profileren van een beeldhouwkundige afbeelding tegen zijn achtergrond. Relifs kunnen opgedeeld worden in hoog- en laagrelif, afhankelijk van de mate waarop hun voorstelling uit het vlak vooruitspringt. Als het relif zeer ondiep is wordt het schiacciato genoemd, naar het Italiaanse woord voor afgeplat of platgemaakt = laagrelif. Wanneer het beeld diep in uitgewerkt, massief, volumineus, bijna vrijstaand: hoogrelif. 2) Het ogenschijnlijk vooruitspringen van vormen op een schilderij of tekening. Een bas-relif (letterlijk: laag relif) heeft weinig hoogteverschil, zoals de afbeelding op een munt. Een haut-relif (letterlijk: hoog relif) heeft relatief veel hoogteverschil. De voorstelling is veel volumineuzer uitgewerkt; soms zijn de figuren zelfs bijna vrijstaande beeldhouwwerken. Ook bestaat er verder nog het verdiept relif, waar bij een bas-relif werd gehakt van een figuur in een holte in het muuroppervlak. Dit kwam