Michiel van Musscher

Download Michiel van Musscher

Post on 24-Jul-2016

215 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

TRANSCRIPT

  • Michiel van M

    usscher (1645 -1705) De w

    eelde van de Gouden E

    euw

    Michiel van Musscher was aan het eind van de 17de eeuw n van de meest succesvolle portrettisten in Amsterdam. Zijn leermeesters waren onder meer Gabriel Metsu en Adriaen van Ostade. Opvallend in zijn portretten is de uitbundige wijze waarop regenten zich in deze periode lieten representeren. Vermogende burgers hielden er in het laatste kwart van de 17de eeuw een haast vorstelijke levensstijl op na. Deze burgerlijke cultuur met hoofse allures is schitterend zichtbaar in de portret- en genreschilderijen door Van Musscher. Zijn werk kenmerkt zich door een verbluffende perfectie in het weergeven van details als kostbare Oosterse tapijten en stoffen als zijde en brokaat.

    Michiel van Musscher (1645-1705), De weelde van de Gouden Eeuw laat een aantal van zijn bekendere werken uit Nederlandse collecties zien, maar vooral ook een significant aantal schilderijen uit buitenlandse musea en particuliere collecties. Deze waren tot nu toe verborgen voor het publiek. Deze publicatie is niet alleen een vorm van erkenning voor de kwaliteit van het werk van Van Musscher, maar stelt ook het beeld bij van de nadagen van de Gouden Eeuw.

    De publicatie is geschreven door de Amerikaanse kunsthistoricus Dr. Robert E. Gerhardt, samensteller van een catalogue raisonn van Michiel van Musscher en kunsthistoricus Francis Griep - Quint.

    Museum Van Loon

    110607_omslag_ned.indd 1110607_omslag_ned.indd 1 16-02-12 15:2816-02-12 15:28

  • 2 Michiel van Musscher (1645 - 1705)

    Detail Pieter van Loon [70] met familiewapen

  • De weelde van de Gouden Eeuw 3

    VoorwoordTonko Grever

    IntroductieRobert E. Gerhardt

    Michiel van Musscher, de beste Amsterdamse schilder voor kleine portretten

    Robert E. Gerhardt

    De stijlontwikkeling van Michiel van MusscherRobert E. Gerhardt

    Het oeuvre van Michiel van MusscherRobert E. Gerhardt

    De relatie tussen de familie Van Loon en Michiel van MusscherFrancis Griep Quint

    De reputatie van Michiel van Musscher door de eeuwen: Een verborgen meester?

    Francis Griep Quint

    Noten

    Index

    Colofon

    5

    6

    10

    20

    26

    62

    72

    76

    79

    80

  • 4 Michiel van Musscher (1645 - 1705)

  • De weelde van de Gouden Eeuw 5

    Voorwoord

    Museum Van Loon herbergt een ongevenaarde reeks por-tretten. Alle geportretteerden zijn leden van het regentenge-slacht Van Loon, van het portret van Willem van Loon (1537-1618) door Michiel van Mierevelt uit 1612 tot het portret van jonkheer Maurits van Loon (1923-2006) door Hans Bayens uit 1987. Ook toen het hele huis nog werd bewoond, sierden vrijwel uitsluitend portretten de wanden van de kamers. De portretten benadrukten de ouderdom van het geslacht Van Loon, maar waren ook een bron van vermaak. De zeven-tiende-eeuwse portretten zaten vol symbolen en aan de hand ervan konden vermakelijke familieverhalen worden verteld of verzonnen. De afgelopen jaren is er door het Museum Van Loon uit-gebreid aandacht besteed aan portretkunst. In 2006 wijdde het een publicatie en een tentoonstelling aan de Hongaarse/Britse portretschilder Philip de Lslz (1869-937) en in

    2011 aan Thrse Schwartze. De kern van de verzameling vormen echter een tachtigtal portretten uit de zeventiende en achttiende eeuw. Het verheugt Museum Van Loon met deze publicatie de schilder Michiel van Musscher (1645-1705) te kunnen eren, die maar liefst acht leden van de familie por-tretteerde. Zes portretten hangen bescheiden in de eetkamer. In deze publicatie schitteren ze te midden van het rijke oeu-vre van Van Musscher. Museum Van Loon dankt dr. Robert Gerhardt, Francis Griep-Quint, prof. dr. Frans Grijzenhout, maar bovenal ook de subsidinten.

  • 6 Michiel van Musscher (1645 - 1705)

    Introductie

    Twintig jaar lang, tussen 1680 en 1700, was Michiel van Musscher een van de beroemdste en meest gevraagde por-trettisten in Amsterdam. De regentenfamilie Van Loon, een van de medeoprichters van de VOC, bestelde maar liefst acht portretten bij Michiel van Musscher en was hiermee vermoedelijk zijn grootste opdrachtgever. Naast portretten voor de Amsterdamse regenten portretteerde Van Musscher onder andere tsaar Peter de Grote. Opvallend in deze por-tretten door Van Musscher is de uitbundige wijze waarop de Hollandse regenten zich aan het eind van de zeventiende eeuw lieten representeren. Vermogende burgers hielden er in het laatste kwart van de zeventiende eeuw een haast vorstelijke levensstijl op na. Deze burgerlijke cultuur met hoofse allures is schitterend zichtbaar in de schilderijen door Van Musscher. Zoals bij veel kunstenaars fluctueerde de waardering voor het werk van Van Musscher door de eeuwen heen. Het feit dat het hoogtepunt van zijn carrire plaatsvond in de late Gouden Eeuw na de dood van Metsu (1667), Rembrandt (1669), Dou (1675), Vermeer (1675), Ter Borch (1681) en Frans van Mieris (1681) droeg eraan bij dat hij in de ver-getelheid raakte. Het werk van Van Musscher werd lange

    tijd genegeerd, hetgeen ervoor zorgde dat hij verborgen bleef in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Dit werd versterkt doordat er bijna geen informatie over het persoonlijke leven van Van Musscher bekend was. De schaarse beschrijvingen van zijn werk en zijn leven zijn vrijwel altijd overgeno-men uit Arnold Houbrakens De Groote Schouburgh der Nederlantsche Konstschilders en Schilderessen uit 1753. Hierin staan alleen een paar korte opmerkingen en een lijst van zijn leermeesters: Saaghmolen, Van den Tempel, Metsu en Van Ostade. Van Musschers stijl laat zich het best omschrijven als die van de Leidse fijnschilders. Deze kenmerkende manier van schilderen werd omstreeks 1630 ontwikkeld door een groep kunstschilders uit Leiden. Deze schilders probeerden hun schilderstijl te perfectioneren waarbij een realistische stofuitdrukking, verfijnde details en een onzichtbare verf-toets hoog in het vaandel stonden. Dit resulteerde in bijna fotografische en levensechte, meestal kleine, schilderijen met een glad oppervlak. Terwijl hun onderwerpen onderling verschilden, waren de eerste drie Amsterdamse leermeesters van Van Musscher geschoold in deze traditie. Het is daarom niet verwonderlijk dat de stijl van zijn leermeesters, voorna-

  • De weelde van de Gouden Eeuw 7

    melijk die van Metsu, is terug te vinden in de werken van Van Musscher, zowel in zijn genrestukken als zijn portretten. In Van Musschers meestal kleine schilderijen is veel aan-dacht voor de weergave van tapijten, stoffen, kleding, boeken, kaarten en accessoires. Deze detaillering, in combinatie met zijn fijne afwerking en bijna onzichtbare penseelstreek, plaatst hem in de traditie van de Leidse fijnschilderkunst. Het is interessant dat precies deze elementen, die het werk van Van Musscher zo populair maakten tijdens zijn leven, in de negentiende eeuw zorgden voor afname van de waardering van zijn werk, evenals dat van de andere fijn-schilders. Vrijelijk geschilderde werken, met een duidelijk zichtbare penseelstreek die de hand van de kunstenaar benadrukte, werden verkozen boven de bijna fotografische verbeeldingen van de fijnschilders. Pas in de laatste decen-nia van de twintigste eeuw werd de stijl van de Leidse School opnieuw gewaardeerd. Van Musschers schilderijen zijn verspreid geraakt over een groot aantal musea en privverzamelingen. Toch is zijn naam bij velen onbekend, zelfs bij veel kunsthistorici. Dit gebrek aan bekendheid heeft ervoor gezorgd dat zijn werk vaak wordt genegeerd. Hoewel in het verleden een enkele

    keer een los werk vermeld wordt, is er in de drie eeuwen na zijn dood geen enkel onderzoek gewijd aan zijn complete oeuvre dat bestaat uit tekeningen, prenten, genrestukken en indrukwekkende portretten. Dit eerste onderzoek, dat ongeveer twintig procent van zijn bekende oeuvre presenteert, zal zowel zijn leven als zijn werk belichten. Er is bijzondere aandacht voor zijn vermogen tot het weergeven van de kleding, accessoires en levensstijl van hen die aan het einde van de zeventiende eeuw het meest hadden geprofiteerd van de rijkdom van de Gouden Eeuw. Deze publicatie is hiermee de eerste kennismaking tussen deze zeventiende-eeuwse meester en een eenentwintigste-eeuws publiek.

    Detail Pieter van Loon [70]

  • 8 Michiel van Musscher (1645 - 1705)

    Detail Willem van loon [66]

  • De weelde van de Gouden Eeuw 9

    Michiel van Musscher (1645-1705)

    1645 Geboren op 27 januari in Rotterdam als zoon van de doopsgezinde Jan Jacobsz. VanMusscher en Catelijntje Michiels.

    1645-1660 Vroege opleiding onbekend. Grootvader en vader waren beide lid van het kunste-

    naarsgilde respectievelijk in Delft en Amsterdam.

    1655 Moeder sterft in Rotterdam.1656 Vader hertrouwt met Cathalijntje Martens.1660 Verhuizing naar Amsterdam. Opleiding bij Martin

    Saaghmolen (2 maanden).

    1661 Studie bij Abraham van Tempel.

    1664 Eerste gesigneerde en gedateerde genrestuk: De Kok.

    1665 In de leer bij Gabriel Metsu (7 lessen).

    1666 Eerste gesigneerde en gedateerde portret, Adriaen Corver en zijn vrouw Rijcke Theulingh, beide doopsgezind.

    1667 Volgt lessen bij Adriaen van Ostade in Haarlem.

    1669 Portret van zijn doopsgezinde oom van moederskant Michiel Comans en zijn derde vrouw Elisabeth van der Meersch.

    1670 Vader overlijdt in Amsterdam.

    1670-1672 Eerste portretopdrachten1671 Barend van Lin1671 Sara Antheunis1671 Sinfonia

    1673 Eerste zelfportret en eerste gedateerde prent, een ets van Johan Maurits.

    1678 Huwelijk met Eva Visscher.1679 Eerste opdracht voor familie van Loon.

    1680-1685 Overgang van genrestukken naar portretten. 1680 Geboorte dochter Catarina.

    1681 Dochter Catarina overlijdt.

    1682 Geboort